سناریو ۱
ادامه روند صعودی
پیامد
شاخص پایش
گزارش‌های ماهانه IHRNGO و هرانا بالاتر از میانگین دوره قبل — آمار ماهانه، اعلام رسمی
اما در همین داده، سهم پرونده‌های سیاسی و امنیتی حدود ۳٫۴ درصد است و بخش اصلی را قتل و مواد مخدر می‌سازد. این تحلیل می‌پرسد: افزایش کلان از کجا می‌آید، پرونده‌های جاسوسی و امنیتی در جنگ چه جایگاهی دارند و کدام ادعاها را نمی‌توان با داده موجود اثبات کرد؟
در یک نگاه
- ۱هرانا ۲٬۰۰۳ اعدام مستند در بازه ۱۰ اکتبر ۲۰۲۵ تا ۸ اکتبر ۲۰۲۶ ثبت کرده؛ دوره قبل ۱٬۵۵۳ مورد بود (افزایش حدود ۲۹ درصد) و میانگین ده دوره ۷۱۰ مورد است (هرانا).
- ۲قتل (۵۷٫۵۶ درصد) و جرائم مواد مخدر (۳۶٫۲۵ درصد) روی هم بیش از ۹۳ درصد اعدامها را تشکیل می‌دهند (هرانا).
- ۳۶۹ نفر با اتهام‌های سیاسی و امنیتی اعدام شدهاند که ۳۵ نفرشان به اعتراضهای ژانویه ۲۰۲۶ مرتبط دانسته شدهاند؛ سهم این گروه حدود ۳٫۴ درصد کل است (هرانا؛ محاسبه رونما).
- ۴سازمان حقوق بشر ایران (IHRNGO) دستکم ۱۵ اعدام به اتهام جاسوسی در سال ۲۰۲۶ تا ۱۹ سپتامبر شمرده است؛ ۱۳ مورد با اتهام همکاری با اسرائیل یا آمریکا (IHRNGO).
- ۵حدود ۹۵ درصد اعدامها را رسانه‌های رسمی یا داخلی اعلام نکرده‌اند؛ پس همه ارقام «حداقل مستندشده» است، نه شمار کامل (هرانا).
۰۱
چرا
چرا عدد کلی کافی نیست؟
تز مرکزی رونما: جهش اعدام در ایران را باید در دو لایه جدا خواند. لایه اول، حجم عمومی اعدامهای قتل و مواد مخدر است که بخش اصلی رشد و اصلی‌ترین بار آماری را دارد. لایه دوم، پرونده‌های امنیتی و جاسوسی است که از نظر شمار کوچک‌تر، اما از نظر سیاسی، حقوقی و بین‌المللی بسیار پرحساس‌تر است و در سایه جنگ رشد تندی داشته است. خلط این دو لایه، هم به ادعای «همه این اعدامها سیاسی‌اند» و هم به ادعای «اعدامها فقط جنایی‌اند» کمک می‌کند؛ هیچ‌کدام با داده موجود کامل پشتیبانی نمیشود.
در این تحلیل چه چیزی را روشن می‌کنیم؟
۰۲
تاریخچه
خط زمانی
ژوئن ۲۰۲۵ (تیر ۱۴۰۴):
جنگ دوازده‌روزه. به گزارش IHRNGO، اعدامهای جاسوسی پیش از آن شروع شده بود: دو مورد پیش از جنگ، سه مورد در جریان آن و بقیه پس از آن؛ در مجموع دستکم ۱۳ مورد در سال ۲۰۲۵ به اتهام جاسوسی برای اسرائیل.
۳۰ ژوئن ۲۰۲۵ (۹ تیر ۱۴۰۴):
IHRNGO از طرحی خبر داد که مجلس تصویب کرده بود: «تشدید مجازات جاسوسان و همکاران رژیم صهیونیستی و کشورهای متخاصم». در ماده ۱ آن، فعالیت اطلاعاتی یا جاسوسی برای اسرائیل، آمریکا یا کشورهای متخاصم در صورت لطمه به امنیت یا منافع ملی «افساد فی‌الارض» تلقی می‌شود. این سازمان مرحله بعدی تأیید را در آن متن گزارش نکرده است.
ژانویه ۲۰۲۶ (دی ۱۴۰۴):
اعتراض‌ها و سرکوب آن. کارشناسان سازمان ملل می‌گویند نیروهای امنیتی «هزاران معترض» را کشتند و هیئت حقیقت‌یاب مستقل سازمان ملل این کشتارها را در حد جنایت علیه بشریت ارزیابی کرده است.
۲۸ فوریه ۲۰۲۶ (۹ اسفند ۱۴۰۴):
آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران (الجزیره). IHRNGO از آن با عنوان «جنگ چهل‌روزه» یاد می‌کند. بنا بر همین سازمان، از ۱۵ اعدام جاسوسی ۲۰۲۶، دو مورد در ژانویه و ۱۳ مورد پس از شروع جنگ بوده است.
۱۹ سپتامبر ۲۰۲۶ (۲۸ شهریور ۱۴۰۵):
اعدام حسین پدران در زندان دستگرد اصفهان به اتهام جاسوسی برای اسرائیل و تلاش برای ارتباط با سیا؛ خبر را رسانه قوه قضاییه (میزان) منتشر کرد. IHRNGO او را پانزدهمین اعدام جاسوسی سال ۲۰۲۶ ثبت کرده است.
۸ اکتبر ۲۰۲۶ (۱۶ مهر ۱۴۰۵):
پایان بازه گزارش هرانا با ۲٬۰۰۳ اعدام.
۹ اکتبر ۲۰۲۶ (۱۷ مهر ۱۴۰۵):
کارشناسان ویژه سازمان ملل خواستار توقف فوری اعدامها و وضع تعلیق شدند.
۰۳
آمار
آمار چه می‌گوید و چه نمی‌گوید؟
هرانا ۲٬۰۰۳ اعدام را بر پایه ۱٬۸۵۷ گزارش ثبت کرده است. نسبت به ۱٬۵۵۳ مورد دوره قبل، افزایش حدود ۲۹ درصد و نسبت به میانگین ده دوره (۷۱۰ مورد) حدود ۲٫۸ برابر آن است (محاسبه رونما: ۲٬۰۰۳ ÷ ۷۱۰). هرانا خودش تأکید می‌کند که این ارقام «حداقل قابل تأیید مستقل» است، چون دسترسی ناظران مستقل به زندان‌ها و دادگاه‌ها محدود است. حدود ۹۵ درصد اعدامها در رسانه‌های رسمی یا داخلی اعلام نشده و ۳۰ مورد استان نامشخص دارد.
نمودار ۱. سهم اتهام‌ها در اعدامهای مستندشده، ۱۰ اکتبر ۲۰۲۵ تا ۸ اکتبر ۲۰۲۶ (درصد؛ منبع: هرانا)
قتل۵۷٫۵۶٪ جرائم مواد مخدر۳۶٫۲۵٪ محاربه/بغی سیاسی-امنیتی۲٫۴۰٪ سایر یا نامشخص۱٫۱۰٪ امنیتی (جاسوسی، ترور، بمب‌گذاری)۰٫۹۰٪ تجاوز۰٫۸۰٪ محاربه غیرسیاسی۰٫۸۰٪ افساد فی‌الارض۰٫۱۵٪ جرائم اقتصادی۰٫۰۵٪
نکته معنایی مهم: «اعدام امنیتی» در این داده چند ردیف دارد. محاربه یا بغی سیاسی ۲٫۴۰ درصد، اتهام‌های امنیتی مانند جاسوسی و ترور ۰٫۹۰ درصد و افساد فی‌الارض ۰٫۱۵ درصد. جمع این سه ردیف ۳٫۴۵ درصد است و تقریباً با ۶۹ نفری می‌خواند که هرانا جداگانه «سیاسی-امنیتی» شمرده است (محاسبه رونما). از این ۶۹ نفر، ۳۵ نفر به اعتراضهای ژانویه مربوط دانسته شدهاند.
نمودار ۲. شمار اعدامهای مستندشده در هر دوره گزارشی (منبع: هرانا)
۷۱۰میانگین ده دوره ۱٬۵۵۳۲۰۲۴–۲۰۲۵ ۲٬۰۰۳۲۰۲۵–۲۰۲۶
۰۴
دو
دو لایه اعدام: جنایی و امنیتی
لایه اول: قتل و مواد مخدر
کارشناسان سازمان ملل تصریح می‌کنند بیشتر اعدامها برای قتل (قصاص) و مواد مخدر است. به نوشته آن‌ها، اعدامهای مواد مخدر عمدتاً کوریرهای سطح پایین، بسیاری از اقلیت‌های قومی حاشیه‌ای را دربر می‌گیرد و در پرونده‌های قصاص، توان پرداخت دیه می‌تواند سرنوشت متهم را تعیین کند؛ زنانی که از پس دیه برنمی‌آیند، گاه پس از سال‌ها خشونت خانگی و ازدواج کودکی اعدام می‌شوند. هرانا ۴۷ زن (حدود ۲٫۳ درصد) و چهار نفر با سن زیر ۱۸ سال در زمان ادعای جرم را ثبت کرده است. بیشترین شمار در زندان‌های استان‌های خراسان رضوی (۲۰۰)، اصفهان (۱۶۴)، البرز (۱۲۳)، فارس (۱۱۹)، خوزستان (۱۱۲) و لرستان (۱۰۲) بوده و در تهران اعدامی ثبت نشده است؛ هرانا هشدار می‌دهد انتقال زندانیان می‌تواند نرخ سرانه استانی را مخدوش کند.
دلیل رشد این لایه را از داده موجود نمی‌توان اثبات کرد. توضیح‌های رقیب، از جمله اجرای احکام معوق، تغییر رویه قضایی یا اثر جنگ و فشار اقتصادی، فرض‌اند و در منابع خواندهشده سنجیده نشده‌اند.
لایه دوم: جاسوسی و امنیت
در این لایه تصویر متفاوت است. IHRNGO می‌گوید دستکم ۱۵ نفر در سال ۲۰۲۶ تا ۱۹ سپتامبر به اتهام جاسوسی اعدام شدهاند: ۱۳ نفر به اتهام کار برای اسرائیل یا آمریکا و دو تبعه عراقی به اتهام جاسوسی برای کشوری عربی که نامش اعلام نشده است. در پرونده پدران، مقام‌های قضایی ادعا می‌کنند او اطلاعات مراکز نظامی اصفهان را به موساد داده و این اطلاعات در حمله‌ها به کار رفته است. IHRNGO می‌نویسد درباره پرونده او اطلاعات مستقلی در دسترس نیست و کلیپ اعتراف او پس از اعلام خبر اعدام پخش شده است. این‌ها ادعای دو طرف است و رونما هیچ‌کدام را مستقلاً تأیید نکرده است.
۰۵
چارچوب
چارچوب حقوقی جاسوسی در جنگ
به گزارش IHRNGO درباره طرح مصوب مجلس در تیر ۱۴۰۴، ماده ۱ فعالیت اطلاعاتی برای اسرائیل، آمریکا یا «کشورهای متخاصم» را در صورت آسیب به امنیت یا منافع ملی افساد فی‌الارض میداند. ماده ۴ ارسال تصویر یا ویدیو برای شبکه‌های متخاصم یا خارجی را که روحیه عمومی یا امنیت را تضعیف کند، مجازات‌پذیر می‌کند (حبس تعزیری درجه ۵ و انفصال دائم از خدمات دولتی) و ماده ۵ استفاده و خرید و فروش تجهیزات ارتباط اینترنتی بدون مجوز، مانند استارلینک، را ممنوع می‌سازد. IHRNGO نگران است وسعت تعریف، اتکا به اعتراف و دادرسی ناعادلانه به اعدامهای خودسرانه منجر شود. این سازمان از بیش از هزار بازداشت در آن دوره می‌گوید، در حالی که رسانه‌های دولتی از ۷۰۰ بازداشت جاسوسی خبر داده بودند؛ این اختلاف دو منبع حل‌نشده است و تعریف و دوره دو رقم لزوماً یکی نیست.
نکته مهم برای خواننده: متن نهایی قانون و مراحل تأیید آن در منابع خواندهشده تأیید نشده است؛ بنابراین نباید ماده‌های بالا را قانون لازم‌الاجرای نهایی دانست، مگر آنکه متن رسمی منتشرشده بررسی شود.
۰۶
چه
چه کسانی هزینه می‌دهند؟
متهمان امنیتی و خانواده‌ها
بیشترین خطر دادرسی غیرشفاف؛ اعترافات و محدودیت دسترسی به وکیل
گزارش کارشناسان سازمان ملل و IHRNGO
زندانیان محکوم به مواد و قصاص
بیشترین سهم عددی؛ فقر و توان پرداخت دیه عامل تعیین‌کننده است
سازمان ملل؛ هرانا
نهادهای امنیتی و قضایی
پیام بازدارندگی در جنگ؛ ادعاهای رسمی مستقلاً تأیید نشده
رسانه قوه قضاییه؛ ادعا
ناظران مستقل و رسانه‌ها
داده ناقص؛ حدود ۹۵ درصد اعدامها بدون اعلام
هرانا
۰۷
ضدتحلیل
ضدتحلیل
قوی‌ترین استدلال مخالف دو شکل دارد. نخست، مقام‌های ایران می‌گویند جاسوسان در جنگ به حمله‌ها و تلفات کمک کرده‌اند و مجازات سنگین بخشی از حفاظت امنیت ملی است؛ این ادعا برای پرونده‌های خاص مستقلاً راستی‌آزمایی نشده، اما اصل نگرانی امنیتی در شرایط جنگی بی‌پایه نیست. دوم، منتقدان می‌گویند اعدامهای جنایی و مواد هم ابزار کنترل اجتماعی است. هر دو ادعا فراتر از داده هرانا و گزارش سازمان ملل‌اند.
تز اصلاح‌شده: بخش اصلی جهش عددی اعدام در ایران ریشه در پرونده‌های قتل و مواد مخدر دارد، اما اعدامهای امنیتی و جاسوسی، با وجود سهم کم، شاخص حساس‌تر ماهیت دادرسی در جنگ‌اند، چون شفافیت کمتر و ریسک بیشتری دارند. دلیل «چرا» برای هر دو لایه با منابع موجود قطعی نیست.
۰۸
سناریوها
سناریوها و شاخص‌های رصد
سناریو ۲
فروکش پس از پایان درگیری
پیامد
شاخص پایش
کاهش اعدامهای جاسوسی و امنیتی در ماه‌های بعد — شمار اعدام جاسوسی؛ اعلام میزان
سناریو ۳
گسترش پرونده‌های اعتراضات
پیامد
شاخص پایش
اجرای حکم برای متهمان ژانویه ۲۰۲۶ — تأیید احکام در دیوان عالی؛ بیانیه‌های سازمان ملل
راهکارهایی که کارشناسان سازمان ملل خواسته‌اند: تعلیق فوری اعدام، تبدیل احکام، بازبینی پروندهها با معیارهای دادرسی عادلانه و جلوگیری از اعدام بازداشت‌شدگان اعتراض‌ها. اجرای آن به تصمیم‌های قضایی و سیاسی داخلی بستگی دارد؛ هزینه آن برای نهادهای امنیتی کنار گذاشتن ابزار بازدارندگی است و ریسک ادامه وضع موجود، فشار بیشتر بین‌المللی است. شاخص رصد: بیانیه‌های بعدی سازمان ملل و آمار ماهانه.
۰۹
جمع‌بندی
جمع‌بندی
بازارزیابی تز: داده هرانا از غلبه پرونده‌های جنایی حمایت می‌کند و با تصویر «امنیتی کوچک ولی حساس» سازگار است. اما رشد کل را نمی‌توان به یک علت نسبت داد.
محدودیت‌های این تحلیل: ارقام از دو سازمان حقوق بشری مستقر خارج از ایران و یک بیانیه سازمان ملل آمده و دسترسی ناظر مستقل به داخل ایران محدود است. اتهام‌ها و ادعاهای دادگاه‌ها مستقلاً راستی‌آزمایی نشده؛ آمار IHRNGO فقط تا ۱۹ سپتامبر خوانده شد و موارد بعدی بررسی نشد؛ منبع رسمی ایران برای آمار کل اعدامها پیدا نشد.
سوالات متداول
هرانا چند اعدام در سال گذشته ثبت کرده است؟+
۲٬۰۰۳ اعدام، از ۱۰ اکتبر ۲۰۲۵ تا ۸ اکتبر ۲۰۲۶، با حدود ۲۹ درصد افزایش نسبت به ۱٬۵۵۳ مورد دوره قبل.
چند درصد اعدامها سیاسی یا امنیتی است؟+
حدود ۳٫۴ درصد؛ ۶۹ نفر که ۳۵ نفرشان به اعتراضهای ژانویه ۲۰۲۶ مرتبط دانسته شدهاند.
چند نفر به اتهام جاسوسی اعدام شدهاند؟+
IHRNGO دستکم ۱۵ مورد در سال ۲۰۲۶ تا ۱۹ سپتامبر شمرده است.
چرا ارقام قطعی نیستند؟+
حدود ۹۵ درصد اعدامها اعلام نمیشود و ناظران مستقل دسترسی محدودی دارند؛ هرانا خودش ارقام را «حداقل قابل تأیید» میداند.
سازمان ملل چه خواسته است؟+
توقف فوری اعدامها و وضع تعلیق، تبدیل همه احکام اعدام و بازبینی پروندهها با استانداردهای دادرسی عادلانه.
منابع اصلی تحقیق+
آیا افزایش اعدام ناشی از جنگ است؟+
در اعدامهای جاسوسی، IHRNGO از افزایش پس از آغاز جنگ می‌گوید؛ برای کل اعدامها علت واحدی در منابع خواندهشده اثبات نشده است.
سوالات متداول
هرانا چند اعدام در سال گذشته ثبت کرده است؟
۲٬۰۰۳ اعدام، از ۱۰ اکتبر ۲۰۲۵ تا ۸ اکتبر ۲۰۲۶، با حدود ۲۹ درصد افزایش نسبت به ۱٬۵۵۳ مورد دوره قبل.
چند درصد اعدامها سیاسی یا امنیتی است؟
حدود ۳٫۴ درصد؛ ۶۹ نفر که ۳۵ نفرشان به اعتراضهای ژانویه ۲۰۲۶ مرتبط دانسته شدهاند.
چند نفر به اتهام جاسوسی اعدام شدهاند؟
سازمان حقوق بشر ایران دستکم ۱۵ مورد در سال ۲۰۲۶ تا ۱۹ سپتامبر شمرده است.
چرا ارقام اعدام در ایران قطعی نیستند؟
حدود ۹۵ درصد اعدامها اعلام نمیشود و ناظران مستقل دسترسی محدودی دارند؛ هرانا ارقام را «حداقل قابل تأیید» میداند.
سازمان ملل درباره اعدام در ایران چه خواسته است؟
توقف فوری اعدامها و وضع تعلیق، تبدیل احکام اعدام و بازبینی پروندهها با استانداردهای دادرسی عادلانه.
آیا افزایش اعدام ناشی از جنگ است؟
در اعدامهای جاسوسی افزایش پس از آغاز جنگ گزارش شده؛ برای کل اعدامها علت واحدی در منابع خواندهشده اثبات نشده است.
