ایران در آستانه بازطراحی نظم خاورمیانه؛ جنگ پنهان قدرت‌ها به کجا می‌رسد؟

تحلیل چندلایه؛ ۱۰ منطقه در یک نقشه واحد

۱. آسیای شرقی: ژاپن، کره جنوبی، تایوان و سنگاپور

آسیای شرقی نقطه آسیب‌پذیر بحران است. ژاپن و کره جنوبی به نفت وارداتی وابسته‌اند و جایگزینی سریع نفت ترش خلیج فارس برای پالایشگاه‌های آنها ساده نیست. ذخایر اضطراری فشار کوتاه‌مدت را کم می‌کند، اما تابستان گرم، مصرف برق و LNG را بالا می‌برد. نتیجه، فشار تورمی بر خانوار، صنایع پتروشیمی، پالایش و حمل‌ونقل است.

۲. آمریکای شمالی: ایالات متحده و کانادا

آمریکای شمالی در این بحران دو چهره دارد: از یک طرف تولیدکننده و صادرکننده فرصت‌محور است؛ از طرف دیگر مصرف‌کننده‌ای است که از بنزین گران و نرخ بهره بالاتر آسیب می‌بیند. رشد صادرات نفت و LNG آمریکا بخشی از کمبود جهانی را تعدیل می‌کند، اما همین رشد صادرات می‌تواند فشار قیمت داخلی انرژی و حساسیت سیاسی تورم را بالا ببرد.

۳. آمریکای جنوبی: برزیل، گویانا، آرژانتین و ونزوئلا

آمریکای جنوبی برنده ساختاری نفت گران است. برزیل، گویانا و آرژانتین به‌عنوان منابع رشد عرضه غیرخاورمیانه‌ای مطرح‌اند و سرمایه‌گذاری در پروژه‌های بالادستی با نفت نزدیک ۱۰۰ دلار جذاب‌تر می‌شود. اما این فرصت به شرطی به درآمد پایدار تبدیل می‌شود که ریسک حکمرانی، زیرساخت صادرات، ثبات قراردادها و محیط سرمایه‌گذاری کنترل شود.

۴. آسیای غربی و خلیج فارس: عربستان، امارات، عراق، قطر و کویت

اینجا مرکز شوک عرضه است. تولیدکنندگان خلیج فارس از قیمت بالا سود می‌برند، اما هم‌زمان با ریسک امنیتی، بیمه‌ای و حمل‌ونقل روبه‌رو هستند. عربستان و امارات مزیت نسبی مسیرهای جایگزین و پایانه‌های خارج از هرمز را دارند، اما کل منطقه از تصویر «منبع پایدار انرژی» فاصله گرفته است.

۵. آفریقا: نیجریه، آنگولا، لیبی و الجزایر

آفریقا در کوتاه‌مدت می‌تواند از مسیرهای صادراتی آتلانتیک سود ببرد، چون نفت آن برای رسیدن به اروپا و بخشی از آسیا به عبور از هرمز نیاز ندارد. با این حال، ظرفیت جایگزینی آفریقا محدود است؛ مشکلات امنیتی، افت سرمایه‌گذاری، زیرساخت فرسوده و ریسک سیاسی مانع جهش سریع تولید می‌شود.

۶. اروپا شمالی: نروژ، بریتانیا، دانمارک و سوئد

اروپای شمالی از منظر عرضه نسبت به جنوب اروپا وضعیت بهتری دارد. نروژ برای گاز اروپا اهمیت بالایی دارد و دریای شمال همچنان نقش ضربه‌گیر دارد. اما تولید دریای شمال نمی‌تواند بحران جهانی LNG و نفت را به‌تنهایی جبران کند. نتیجه برای این منطقه، قیمت برق و گاز بالاتر و شتاب بیشتر به ذخیره‌سازی، بادی فراساحلی و مدیریت تقاضاست.

۷. اروپا عمومی: آلمان، فرانسه، ایتالیا و اقتصاد صنعتی اروپا

اروپا پس از جنگ اوکراین وابستگی خود به گاز روسیه را کاهش داد، اما اکنون با ریسک وابستگی تازه به LNG جهانی روبه‌روست. قیمت انرژی برای آلمان و ایتالیا فقط مسئله خانوار نیست؛ مسئله رقابت‌پذیری صنعتی، کود شیمیایی، فولاد، حمل‌ونقل و بودجه دولت‌هاست.

۸. روسیه

روسیه از نفت گران و تقاضای شرق سود نسبی می‌برد. مسیر چرخش انرژی روسیه به آسیا با بحران هرمز تقویت می‌شود، چون چین و برخی خریداران آسیایی به دنبال نفتی هستند که کمتر در معرض مسیرهای پرریسک خلیج فارس باشد. اما این مزیت مطلق نیست؛ تحریم، سقف قیمت، محدودیت حمل‌ونقل و وابستگی بیش از حد به چین قدرت مانور مسکو را محدود می‌کند.

۹. چین

چین هم آسیب‌پذیر است و هم بهتر از برخی واردکنندگان آسیایی پوشش دارد. از یک طرف، بزرگ‌ترین واردکننده نفت جهان از شوک هرمز آسیب می‌بیند؛ از طرف دیگر، تنوع منابع، خرید از روسیه و ایران، ذخایر نفتی و کاهش موقت واردات می‌تواند فشار قیمت را تعدیل کند. ریسک اصلی چین، تورم صنعتی و کند شدن حاشیه سود پالایش و پتروشیمی است.

۱۰. ایران

ایران مرکز سیاسی بحران است، اما لزوماً برنده اقتصادی آن نیست. صادرات نفت ایران زیر فشار تحریم، ریسک حمل‌ونقل و تمرکز بر بازار چین قرار دارد. اهرم ژئوپلیتیک تهران در هرمز واقعی است، اما هرچه بحران طولانی‌تر شود، هزینه اقتصادی، فشار بر زیرساخت، ریسک تحریم‌های تازه و فرسایش درآمدهای قابل وصول بیشتر می‌شود.