مسجد؛ بیش از نماز؛ مرکز تربیت و زیست اجتماعی نسل‌ها

به گزارش رونما، به نقل از ISNA،

یک کارشناس مذهبی در گفت‌وگو با اشاره به پیشینه تاریخی مساجد در ایران تأکید کرد مسجد نباید صرفاً محل اقامه نماز تلقی شود. او با اشاره به اینکه مساجد در طول تاریخ علاوه بر عبادت، کارکردهایی تربیتی، آموزشی، مشورتی و حمایتی داشته‌اند، گفت حیات واقعی این نهاد در گرو پیوند مستمر آن با ایمان روزمره مردم، فرآیند تربیتی فرزندان و مناسبات اجتماعی محله است. به گفته او، وقتی مسجد از این عرصه‌ها جدا شود، خطر آن وجود دارد که به یک فضای صرفاً عبادی تقلیل یابد و از ظرفیت‌های چندوجهی‌اش محروم گردد.

این کارشناس با بیان اینکه تجربه‌های محلی نشان می‌دهد مساجدی که فعالیت‌های فرهنگی و اجتماعی را در دستور کار قرار می‌دهند مورد اقبال بیشتری به‌ویژه در میان جوانان قرار می‌گیرند، افزود حضور فعال مسجد در امور محله می‌تواند به تقویت شبکه‌های حمایتی محلی و کاهش آسیب‌های اجتماعی کمک کند. او توضیح داد که برنامه‌های آموزشی، محافل گفت‌وگو و ارائه خدمات اجتماعی در چارچوب مسجد، زمینه را برای پیوند آموزه‌های دینی با نیازهای روزمره مردم فراهم می‌کند و مانع از فاصله گرفتن نسل‌های نو از این نهاد سنتی می‌گردد.

در تبیین پیامدهای فراموشی کارکردهای تربیتی مساجد، کارشناس یادآور شد کاهش نقش تربیتی این اماکن می‌تواند به تضعیف تعاملات محله‌ای و کاهش مشارکت اجتماعی بینجامد. او هشدار داد که فقدان چنین شبکه‌هایی نه تنها پیوندهای اجتماعی را ضعیف می‌کند بلکه توان محله را در مواجهه با مشکلات اجتماعی کم خواهد ساخت. به‌همین دلیل، تقویت فعالیت‌های تربیتی و خدماتی در مسجد را عاملی کلیدی برای حفظ سرمایه اجتماعی و پیشگیری از بروز برخی معضلات اجتماعی دانست.

این صاحب‌نظر سپس به ضرورت همراهی نهادهای محلی و دینی برای بازسازی نقش‌های تاریخی مسجد اشاره کرد و گفت احیای کارکردهای تربیتی و اجتماعی مساجد مستلزم برنامه‌ریزی، حمایت سازمانی و تغییر در شیوه بهره‌برداری از فضاهاست. او افزود بدون توجه به این الزامات، تلاش‌های پراکنده نمی‌تواند پیوند میان آموزه‌های دینی و زندگی روزمره را برقرار سازد و این نهاد به‌تدریج نقش‌های تأثیرگذار خود را از دست خواهد داد.

او همچنین بر اهمیت طراحی برنامه‌هایی تأکید کرد که متناسب با نیازهای محله و گروه‌های سنی مختلف باشد، به‌طوری که مسجد بتواند هم به آموزش دینی بپردازد و هم فضاهایی برای گفت‌وگو، حل مسأله عمومی و ارائه خدمات اجتماعی فراهم آورد. به باور او، ترکیب این کارکردها باعث می‌شود مسجد به مرکزی برای تربیت نسل‌ها تبدیل شود؛ مرکزی که در آن ارزش‌های دینی با مهارت‌های زیست اجتماعی و توانمندسازی خانواده‌ها پیوند می‌خورد.

از منظر سیاست‌گذاری فرهنگی و مذهبی، کارشناس یادشده نتیجه‌گیری کرد که تقویت برنامه‌های تربیتی و اجتماعی در مساجد می‌تواند به احیای نقش تاریخی این نهاد منجر شود و مانع از جدا شدن نسل‌های آینده از عرصه‌های فرهنگی و دینی محل زندگی‌شان گردد. او گفت دستیابی به این هدف به منابع و حمایت‌های نهادی نیاز دارد؛ از جمله برنامه‌ریزی هماهنگ میان سازمان‌های محلی، نهادهای دینی و فراهم‌آوردن ظرفیت‌های مالی و نیروی انسانی برای اجرای مستمر برنامه‌ها.

در خاتمه، کارشناس با یادآوری اینکه مساجد زمانی بخشی از بافت زنده اجتماعی محلات بودند که فراتر از عبادت به آموزش، مشورت و همیاری اجتماعی می‌پرداختند، ابراز امیدواری کرد با بازخوانی تاریخی این کارکردها و برنامه‌ریزی هدفمند، مساجد بار دیگر نقش تربیتی و حمایتی خود را بازیابند و به محلی تبدیل شوند که ایمان شخصی با زندگی اجتماعی روزمره مردم به‌طور ملموس و پایدار پیوند خورده است.