چرا «آزاد» ممنوع شد؟

به گزارش رونما، به نقل از BBC Persian،

مهدی احمدی گفت به اتهام «نشر اکاذیب» تفهیم اتهام و با قرار کفالت آزاد شده و خبر داد که براساس دستور قضایی، رسانه «آزاد» تا اطلاع ثانوی اجازه انتشار هیچ گفت‌وگوی تازه‌ای ندارد. یک روز پیش از آنکه مهدی احمدی، مدیر و مجری برنامه اینترنتی «آزاد»، برای تفهیم اتهام به دادسرا برود، روزنامه نیویورک‌تایمز گزارشی درباره این رسانه منتشر کرده بود؛ رسانه‌ای کوچک در تهران که مناظره‌هایی طولانی درباره موضوعاتی حساس از ولایت فقیه و حجاب اجباری تا بازگشت سلطنت، سیاست خارجی و جنگ برگزار می‌کرد.

گزارش نیویورک‌تایمز حول پرسشی شکل گرفته بود که پیش از آن هم بارها درباره «آزاد» مطرح شده بود: چگونه چنین برنامه‌ای توانسته در داخل ایران فعالیت کند؟ کمتر از ۴۸ ساعت بعد، این پرسش صورت دیگری پیدا کرد.

دادستانی تهران نیز تشکیل پرونده را تایید کرد و گفت علاوه بر «نشر اکاذیب»، اتهام «انتشار رسانه بدون اخذ مجوز» نیز به مدیر «آزاد» تفهیم شده است. دادستانی با تعبیر «توقیف» مخالف بود، با این استدلال که «آزاد» اساسا مجوز رسانه‌ای نداشته تا بتوان آن را مطابق قانون مطبوعات «توقیف» کرد.

همین اختلاف واژگان بخشی از داستان «آزاد» و بسیاری از پلتفرم‌های مشابه آن را توضیح می‌دهد؛ یی که در یک دهه گذشته رشد کردند، صدها ساعت برنامه منتشر کردند و صدها هزار مخاطب به دست آوردند، بی‌آنکه جایگاه حقوقی روشنی در ساختار سنتی ی ایران داشته باشد. خاستگاه «آزاد» به سال‌های ۱۳۹۲ و ۱۳۹۳ خورشیدی بازمی‌گردد.

مهدی احمدی و گروهی از دانشجویان دانشگاه صنعتی شریف – عمدتا دانشجویانی که به گفته خود او به علوم انسانی علاقه‌مند شده بودند – مجموعه‌ای به نام «مدرسه آزادفکری» راه انداختند. آقای احمدی در سال ۱۳۹۶ به خبرگزاری دانشجو گفته بود انگیزه اولیه آن‌ها چیزی بود که «فقر فضای تفکر و گفت‌وگو» در دانشگاه می‌خواند.

آن‌ها قالبی به نام «درس‌گفت‌وگو» طراحی کردند که در آن به جای مناظره‌های کوتاه و پرتنش، دو یا چند نفر فرصت طولانی پیدا می‌کردند تا موضع خود را توضیح دهند و وارد بحث شوند. موضوع این درس‌گفت‌وگوها از زنان و دین تا فلسفه و دانشگاه گسترده بود و به گفته مهدی احمدی، در بعضی دوره‌ها ۵۰۰ تا ۶۰۰ نفر ثبت‌نام می‌کردند.

گزیده‌ای از مهم‌ترین خبرها، گزارش‌های میدانی و گفت‌وگوهای اختصاصی را هر هفته در ایمیل خود دریافت کنید. طبق روایت آقای احمدی برنامه‌هایی درباره حجاب اجباری و ولایت فقیه در دوره دانشگاهی نیز برگزار شد و به گفته او پس از بالا گرفتن حساسیت‌ها، دانشگاه شریف دیگر امکانات خود را در اختیار این مجموعه نگذاشت.

کانال یوتیوب مجموعه در سال ۱۳۹۶ ایجاد شده بود، اما چرخش اصلی به سوی رسانه‌ای عمومی و اینترنتی حدود سال ۱۴۰۱ اتفاق افتاد؛ سالی که جنبش «زن، زندگی، آزادی» فضای اجتماعی و سیاسی ایران را به شدت تحت تاثیر قرار داد. از آن زمان «آزاد» به رسانه‌ای چندسکویی تبدیل شد: گفت‌وگوهای کامل در یوتیوب، نسخه صوتی در پلتفرم‌های پادکست و برش‌های کوتاه در اینستاگرام، تلگرام و شبکه‌های اجتماعی.

تا مرداد ۱۴۰۵ کانال یوتیوب آن نزدیک به ۱۶۰ هزار مشترک داشت و حساب اینستاگرامش حدود ۳۰۰ هزار دنبال‌کننده. آنچه در کنار موضوع بحث‌ها جلب توجه می‌کرد طیف مهمانان این رسانه بود.

منتقدان جمهوری اسلامی در کنار چهره‌هایی نزدیک به ساختار رسمی حکومت قرار می‌گرفتند و بحث بر سر جمهوری یا سلطنت، اصلاح یا انقلاب، حجاب، دین، اقتصاد و رابطه با آمریکا می‌توانست ساعت‌ها ادامه یابد. مهدی احمدی مدل مطلوب خود را چیزی شبیه «دادگاه ایده‌ها» توصیف کرده است که در آن مجری قرار نیست حکم بدهد، ‌ بلکه دو طرف استدلال می‌کنند و مخاطب قضاوت می‌کند.

در چند سال گذشته، گفت‌وگوها و مناظره‌های اینترنتی به یکی از پررونق‌ترین قالب‌های رسانه‌ای فارسی، در داخل و خارج ایران، تبدیل شده‌اند. یکی از نقاط عطف این روند، محبوبیت گسترده کلاب‌هاوس در بهار ۱۴۰۰ بود.

در ماه‌های منتهی به انتخابات ریاست‌جمهوری، اتاق‌هایی با حضور هزاران شنونده شکل گرفت که در آن‌ها سیاستمداران، روزنامه‌نگاران، دانشگاهیان و کاربران عادی ساعت‌ها درباره مسائل روز بحث می‌کردند. در آن زمان حضور چهره‌هایی مانند محمدجواد ظریف و محمدجواد آذری جهرمی نیز کلاب‌هاوس را از یک شبکه اجتماعی تازه به بخشی از فضای سیاسی آن دوره تبدیل کرد و بحث درباره تاثیر آن بر انتخابات و افکار عمومی بالا گرفت.