گزارش رسمی آمریکا: جنگ ایران ۳۳.۴ میلیارد دلار هزینه داشت

نخستین گزارش رسمی نهادهای بازرسی دولت آمریکا درباره عملیات «Epic Fury» تصویری کمّی از هزینه و پیامدهای جنگ با ایران ارائه کرده است: وزارت دفاع آمریکا هزینه عملیات را تا ۲۹ ژوئن ۳۳.۴ میلیارد دلار برآورد کرده، از کمبود راهبردی در ذخایر مهمات خبر داده و ثبت کرده است که صدها سازه در پایگاه‌های آمریکایی و ده‌ها هواگرد در جریان درگیری آسیب دیده یا نابود شده‌اند.

این گزارش که دوره اول آوریل تا ۳۰ ژوئن ۲۰۲۶ را پوشش می‌دهد، تازه‌ترین صورت‌حساب جنگ تا امروز نیست و هزینه تعمیر زیرساخت‌های نظامی را نیز در رقم ۳۳.۴ میلیارد دلار وارد نکرده است. بنابراین اعداد آن باید کفِ برآورد رسمی در پایان دوره گزارش‌دهی تلقی شوند، نه هزینه نهایی جنگ. خبرگزاری آسوشیتدپرس روز دوشنبه ۱۴ سپتامبر با مرور سند نوشت این نخستین گزارش نهاد ناظر دولت آمریکا درباره اثر جنگ ایران بر ذخایر تسلیحاتی، پایگاه‌ها و مأموریت‌های دیپلماتیک آن کشور است.

رویداد تازه چیست؟

اهمیت تحول تازه در انتشار داده‌های رسمی و یکپارچه است. پیش از این، گزارش‌های رسانه‌ای و اظهارات مقام‌های آمریکایی از فشار بر ذخایر موشکی و هزینه سنگین عملیات حکایت داشت، اما گزارش مشترک بازرسان کل وزارت دفاع، وزارت خارجه و آژانس توسعه بین‌المللی آمریکا برای نخستین بار بخش بزرگی از ارقام را در یک سند ارسالی به کنگره گرد آورده است.

بر اساس سند، برآورد ۳۳.۴ میلیارد دلاری شامل ۷.۴ میلیارد دلار تعهدات و هزینه‌های افزوده عملیات، ۲۲.۳ میلیارد دلار مهمات مصرف‌شده و ۳.۷ میلیارد دلار زیان تجهیزات است. گزارش تصریح می‌کند که هزینه تعمیر زیرساخت‌ها در این محاسبه نیامده و تعیین هزینه کامل به ارزیابی فنی تجهیزات و تصمیم درباره آرایش آینده پایگاه‌های آمریکا در منطقه وابسته است.

پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، بعدتر در اواخر ژوئیه رقم ۳۷.۵ میلیارد دلار را در کنگره مطرح کرد. اختلاف این دو عدد لزوماً تناقض نیست؛ رقم سند به ۲۹ ژوئن مربوط است، در حالی که رقم اعلامی هگست دوره طولانی‌تری را در بر می‌گیرد. با این حال، جزئیات کامل نحوه محاسبه رقم متأخر در گزارش منتشرشده ارائه نشده است.

آنچه گزارش رسمی ثبت کرده است

• از ۲۸ فوریه تا ۳۰ ژوئن، هفت نظامی آمریکایی در عملیات رزمی کشته و ۴۱۷ نفر زخمی شدند؛ هفت نظامی دیگر نیز در رویدادهای غیرخصمانه جان باختند. سند چهار کشته رزمی دیگر در ژوئیه را جداگانه ذکر می‌کند.
• فرماندهی مرکزی آمریکا به بازرسان گفته حملات ایران به صدها ساختمان و سازه در پایگاه‌های آمریکا در کویت، بحرین، قطر، امارات متحده عربی، عربستان سعودی، عراق، عمان و اردن آسیب زده یا آنها را نابود کرده است.
• فهرست هواگردهای آسیب‌دیده یا نابودشده شامل جنگنده‌ها، هواپیماهای سوخت‌رسان، بالگردها و پهپادهاست؛ گزارش برای پهپادهای MQ-9 عبارت «تا ۳۰ فروند» را به کار می‌برد و همه موارد را نتیجه آتش ایران معرفی نمی‌کند. برخی خسارت‌ها ناشی از آتش خودی، تصادف یا سوانح عملیاتی بوده‌اند.
• خسارت فیزیکی به تأسیسات دیپلماتیک آمریکا در عراق، کویت، عربستان و امارات حدود ۱۸۴ میلیون دلار برآورد شده است.
• وزارت خارجه آمریکا تا اوایل ژوئن ۱۱۳ میلیون دلار هزینه مرتبط با جنگ ثبت کرده و خروج حدود ۹ هزار شهروند آمریکایی از منطقه را تسهیل کرده است.
• بیش از ۵۰ هزار نیروی نظامی آمریکا برای پشتیبانی از عملیات در حوزه فرماندهی مرکزی مستقر شدند.

کمبود مهمات؛ تأیید رسمی بدون انتشار موجودی دقیق

بخش مهم سند به مهمات اختصاص دارد. دفتر معاونت تأمین و پشتیبانی وزارت دفاع آمریکا اعلام کرده مصرف مهمات در عملیات به «کمبودهای راهبردی در موجودی» منجر شده و گلوگاه‌های صنعتی در جایگزینی مهمات را آشکار کرده است. گزارش، نوع و شمار موجودی باقی‌مانده را منتشر نمی‌کند؛ بنابراین از این عبارت نمی‌توان نتیجه گرفت که سامانه مشخصی از کار افتاده یا آمریکا دیگر توان ادامه عملیات ندارد.

سند می‌گوید زمان تولید موتورهای سوخت جامد و دسترسی به برخی مواد و قطعات از گلوگاه‌های ماندگار است و توسعه ظرفیت صنعتی به زمان قابل‌توجه نیاز دارد. این تأیید رسمی، تحول واقعی نسبت به مطلب پیشین رونما درباره بحران پاتریوت و شکاف دفاعی آمریکا است: ادعای قبلی منابع رسانه‌ای اکنون در سطح کلی از سوی نهاد ناظر دولتی تأیید شده، هرچند اطلاعات طبقه‌بندی‌شده موجودی‌ها همچنان منتشر نشده است.

آنچه هنوز نمی‌دانیم

گزارش تا پایان ژوئن را پوشش می‌دهد، در حالی که درگیری‌ها و عملیات دریایی پس از آن ادامه یافته‌اند. هزینه حملات بعدی، خسارت‌های جدید، مصرف تازه مهمات و درآمد یا زیان اقتصادی گسترده‌تر ناشی از اختلال در تنگه هرمز در رقم اصلی نیامده است. خود سند می‌گوید برآورد وزارت دفاع اثرهای اقتصادی بزرگ‌تر، از جمله افزایش قیمت سوخت، را محاسبه نمی‌کند.

همچنین این سند گزارش یک طرف جنگ است. ارقام تلفات و خسارت‌های آمریکا از کانال‌های دولتی همان کشور گردآوری شده‌اند و ارزیابی مستقل همه موارد در دسترس نیست. در مقابل، فهرست کامل تلفات و خسارت‌های ایران نیز در این گزارش موضوع بررسی نبوده است. به همین دلیل، سند را نمی‌توان ترازنامه جامع انسانی و مادی کل جنگ دانست.

چرا اکنون مهم است؟

کمّی‌شدن هزینه‌ها می‌تواند بر سه مسیر اثر بگذارد: تصمیم کنگره درباره بودجه تکمیلی، توان آمریکا برای حفظ سطح عملیات در چند جبهه، و محاسبات مذاکره‌کنندگان درباره دوام فشار نظامی. کاخ سفید در ژوئن ۸۷.۶ میلیارد دلار بودجه تکمیلی خواست که ۶۷.۱ میلیارد دلار آن برای وزارت دفاع بود؛ ۲۱ میلیارد دلار از این بخش به مهمات اختصاص داشت.

برای ایران، گزارش هم نشانه‌ای از هزینه‌زا بودن ادامه جنگ برای آمریکا است و هم هشداری درباره مقیاس بسیج نظامی طرف مقابل. ثبت بیش از ۵۰ هزار نیروی مستقر، حدود ۳۶ هزار سورتی رزمی و بیش از ۱۸۰۰ مأموریت آتش در دوره عملیات عمده، دامنه ظرفیت به‌کارگرفته‌شده را نشان می‌دهد. این ارقام به‌تنهایی درباره نتیجه نهایی جنگ یا برتری پایدار هیچ طرفی حکم نمی‌دهند، اما هزینه و دشواری ادامه آن را روشن‌تر می‌کنند.

مسیر بعدی

شاخص‌های اصلی برای پیگیری، انتشار گزارش سه‌ماهه بعدی بازرسان کل، سرنوشت درخواست بودجه تکمیلی، قراردادهای افزایش تولید موشک‌ها و موتورهای سوخت جامد، و هرگونه تغییر در سطح استقرار نیروهای آمریکایی در منطقه است. ارقام تازه درباره هزینه تعمیر پایگاه‌ها و هواگردها نیز می‌تواند برآورد ۳۳.۴ میلیارد دلاری را به‌طور محسوسی افزایش دهد.

در سطح سیاسی، پرسش مهم این است که آیا کمبود مهمات و هزینه رو به افزایش به محدودشدن عملیات می‌انجامد یا با بودجه و قراردادهای جدید جبران می‌شود. گزارش فعلی پاسخ قطعی نمی‌دهد؛ فقط نشان می‌دهد که جنگ ایران نه‌تنها هزینه مالی سنگینی ایجاد کرده، بلکه بنا بر ارزیابی داخلی خود وزارت دفاع آمریکا، بر ذخایر راهبردی و زنجیره تأمین نظامی آن کشور فشار گذاشته است.