جورج بوش ۲۵ سال پس از ۱۱ سپتامبر: یک‌سوم آمریکایی‌ها ۱۱ سپتامبر را به یاد ندارند

جورج دبلیو بوش، رئیس‌جمهور آمریکا هنگام حملات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱، در آستانه بیست‌وپنجمین سالگرد این حملات درباره فاصله نسلی میان آمریکایی‌هایی که آن روز را تجربه کرده‌اند و نسلی که پس از آن بزرگ شده است سخن گفت. بوش چهارشنبه ۹ سپتامبر ۲۰۲۶ در دالاس گفت بخش بزرگی از جامعه امروز آمریکا شاهد فداکاری، شجاعت و موج خدمت‌رسانی پس از حملات نبوده است.

بوش در مراسم «میراث خدمت: آمریکا در بیست‌وپنجمین سالگرد ۱۱ سپتامبر» در مرکز ریاست‌جمهوری جورج دبلیو بوش، همراه با کاندولیزا رایس، وزیر خارجه پیشین آمریکا و مشاور امنیت ملی او در زمان حملات، خاطرات و برداشت خود از یکی از تعیین‌کننده‌ترین مقاطع دوران ریاست‌جمهوری‌اش را مرور کرد.

رئیس‌جمهور پیشین آمریکا گفت بخش تأسف‌بار ماجرا این است که «یک‌سوم» کشور تجربه‌ای از آنچه آنها درباره‌اش سخن می‌گویند ندارد؛ نسلی که به گفته او، فداکاری، شجاعت و تعهد مردم برای کمک به دیگران را در آن مقطع مستقیماً شاهد نبوده است. در منابع بررسی‌شده، این عدد به‌عنوان گفته بوش ثبت شده و داده یا نظرسنجی مستقلی در همان مراسم برای اثبات دقیق نسبت یک‌سوم ارائه نشده است.

جورج بوش درباره ۱۱ سپتامبر چه گفت؟

بوش حملات ۱۱ سپتامبر را لحظه‌ای توصیف کرد که برای او و اعضای دولتش آسیب‌پذیری آمریکا در برابر حمله را آشکار کرد. او همچنین از واکنش شهروندان آمریکا پس از حملات سخن گفت و به افزایش داوطلبان و افرادی اشاره کرد که برای خدمت نظامی اعلام آمادگی کردند.

مراسم ۹ سپتامبر فقط به خاطرات شخصی بوش محدود نبود. مرکز ریاست‌جمهوری بوش پیش‌تر اعلام کرده بود که برنامه با هدف بررسی اثر ماندگار حملات، تجربه نیروهای نظامی و مفهوم خدمت در آمریکا برگزار می‌شود. ژنرال دن کین، رئیس ستاد مشترک نیروهای مسلح آمریکا، جی.دی. کراوچ، معاون پیشین مشاور امنیت ملی، و شماری از کهنه‌سربازان نسل پس از ۱۱ سپتامبر نیز در برنامه حضور داشتند.

روایت کاندولیزا رایس از روزهای پس از حملات

کاندولیزا رایس که هنگام حملات مشاور امنیت ملی بوش بود، در این برنامه بخشی از تجربه درون کاخ سفید را روایت کرد. او گفت پس از حملات، مقام‌های دولت با مسئله اشتراک اطلاعات میان FBI و CIA روبه‌رو بودند و رابرت مولر، رئیس وقت FBI، و جورج تنت، رئیس وقت CIA، برای ارائه اطلاعات تهدیدها به رئیس‌جمهور در دفتر بیضی حاضر می‌شدند.

رایس برای نشان دادن تغییر شرایط امنیتی گفت مجموعه اطلاعات مربوط به تهدیدها که در ۱۰ سپتامبر بسیار محدود بود، تا ۱۲ سپتامبر به حجمی در حد یک دفتر تلفن رسیده بود. این توصیف روایت رایس از فضای اطلاعاتی آن روزهاست و نباید به‌عنوان یک معیار کمی مستقل درباره تعداد تهدیدهای معتبر تفسیر شود.

آنچه درباره سخنان تازه بوش می‌دانیم و آنچه نمی‌دانیم

آنچه روشن است این است که سخنان بوش در ۹ سپتامبر ۲۰۲۶ و در چارچوب برنامه رسمی مرکز ریاست‌جمهوری او در دالاس بیان شده است. مرکز بوش پیش از برگزاری مراسم اعلام کرده بود که بوش و رایس درباره معنای ۱۱ سپتامبر، تغییرات ایجادشده در آمریکا و تداوم مفهوم خدمت عمومی گفت‌وگو خواهند کرد.

اما عبارت «یک‌سوم کشور» نیازمند احتیاط است. گزارش منتشرشده از مراسم نشان می‌دهد بوش این نسبت را بیان کرده، اما در منابع بررسی‌شده همراه این سخن به پیمایش، سرشماری یا مطالعه مشخصی استناد نشده است. بنابراین نمی‌توان از این جمله نتیجه گرفت که دقیقاً یک‌سوم آمریکایی‌ها چیزی درباره ۱۱ سپتامبر نمی‌دانند. مضمون روشن‌تر سخن بوش این است که بخش بزرگی از جمعیت امروز آمریکا آن روز و واکنش اجتماعی پس از آن را شخصاً تجربه نکرده است.

چرا سخنان جورج بوش درباره ۱۱ سپتامبر اکنون مهم است؟

زمان این سخنان بخش مهم خبر است. آمریکا در ۱۱ سپتامبر ۲۰۲۶ بیست‌وپنجمین سالگرد حملاتی را گرامی می‌دارد که نزدیک به سه هزار قربانی بر جای گذاشت و سیاست امنیتی و خارجی ایالات متحده را برای سال‌ها تغییر داد. فاصله یک ربع قرن همچنین به این معناست که میلیون‌ها آمریکایی امروز یا پس از حملات متولد شده‌اند یا در زمان وقوع آن برای داشتن خاطره‌ای روشن از رویداد بسیار کم‌سن بوده‌اند.

از این منظر، تأکید بوش بر حافظه تاریخی فقط بازگویی خاطرات یک رئیس‌جمهور سابق نیست؛ این سخنان به مسئله انتقال تجربه یک رویداد تاریخی از نسل شاهدان به نسل‌هایی مربوط می‌شود که ۱۱ سپتامبر را از طریق مدرسه، رسانه، خانواده و اسناد تاریخی می‌شناسند.

در عین حال، میراث ۱۱ سپتامبر تنها به همبستگی اجتماعی و خدمت عمومی محدود نیست. حملات به جنگ افغانستان، گسترش ساختارهای ضدتروریسم و تغییرات گسترده در نظام امنیتی آمریکا انجامید و دوران بوش با حمله سال ۲۰۰۳ به عراق نیز گره خورد. به همین دلیل، ارزیابی میراث سیاسی و امنیتی دوران پس از ۱۱ سپتامبر همچنان موضوع بحث است و روایت بوش یکی از روایت‌های این دوره تاریخی محسوب می‌شود، نه ارزیابی نهایی آن.

این خبر چه تأثیری بر ایران دارد؟

در حال حاضر تأثیر مستقیم و قابل‌اثباتی بر ایران از خود این سخنرانی روشن نیست. این مراسم یک برنامه یادبود و تاریخی بوده و در منابع بررسی‌شده نشانه‌ای از اعلام سیاست تازه آمریکا در قبال ایران در آن دیده نمی‌شود.

با این حال، ۱۱ سپتامبر از نظر تاریخی با تحولات بعدی سیاست خارجی آمریکا در خاورمیانه ارتباط دارد. دولت بوش پس از حملات «جنگ علیه تروریسم» را محور مهم سیاست امنیتی خود قرار داد و بوش در سال ۲۰۰۲ ایران را همراه با عراق و کره شمالی در چارچوب عبارت «محور شرارت» قرار داد. این سابقه برای فهم روابط ایران و آمریکا در دهه‌های بعد اهمیت دارد، اما نباید از سخنان تازه بوش نتیجه گرفت که سیاست جدیدی درباره ایران مطرح شده است.

از ۲۰۰۱ تا بیست‌وپنجمین سالگرد

حملات هماهنگ ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ با ربوده‌شدن چهار هواپیمای مسافربری انجام شد. دو هواپیما به برج‌های مرکز تجارت جهانی در نیویورک برخورد کردند، هواپیمای دیگری به پنتاگون اصابت کرد و پرواز چهارم در پنسیلوانیا سقوط کرد. این حملات به یکی از نقاط عطف سیاست داخلی، امنیتی و خارجی آمریکا در آغاز قرن بیست‌ویکم تبدیل شد.

بوش که در آن زمان کمتر از یک سال از آغاز ریاست‌جمهوری‌اش گذشته بود، بخش عمده دوران هشت‌ساله حضور خود در کاخ سفید را زیر سایه پیامدهای ۱۱ سپتامبر گذراند. جنگ افغانستان، بازآرایی ساختار امنیت داخلی آمریکا و سپس جنگ عراق از مهم‌ترین تحولات دوران پس از حملات بودند؛ هرچند جنگ عراق و مبانی توجیه آن خود به موضوع مناقشه‌ای گسترده در آمریکا و جهان تبدیل شد.

مرحله بعدی چیست؟

رویداد قابل مشاهده بعدی، مراسم رسمی بیست‌وپنجمین سالگرد در ۱۱ سپتامبر است. طبق برنامه اعلام‌شده، جورج و لورا بوش قرار است در مراسم بزرگداشت در محل مرکز تجارت جهانی در نیویورک شرکت کنند و با خانواده‌های شماری از نیروهای امدادی جان‌باخته دیدار داشته باشند. مرکز بوش در دالاس نیز برای همان روز برنامه «لحظه یادبود» در نظر گرفته است.

به این ترتیب، اهمیت سخنان تازه بوش بیش از آنکه در اعلام سیاستی جدید باشد، در مسئله‌ای نسلی نهفته است: با گذشت ۲۵ سال، ۱۱ سپتامبر به‌تدریج از خاطره زنده بخش بزرگی از جامعه آمریکا به رویدادی تاریخی برای نسل‌های جدید تبدیل می‌شود؛ تغییری که نحوه روایت، آموزش و ارزیابی میراث آن روز را پررنگ‌تر می‌کند.