روسیه از گسترش شورای امنیت حمایت کرد اما حفظ حق وتو را خواست

کرملین روز سه‌شنبه اعلام کرد روسیه از گسترش عضویت دائم شورای امنیت سازمان ملل حمایت می‌کند، اما خواهان حفظ حق وتوی اعضای دائم فعلی است. این موضع در واکنش به انتقاد رجب طیب اردوغان از ساختار کنونی شورای امنیت و درخواست او برای تغییر بنیادی‌تر نظام عضویت دائم و وتو مطرح شد.

بحث اصلاح شورای امنیت سال‌هاست در سازمان ملل جریان دارد. بسیاری از کشورها می‌گویند ترکیب پنج عضو دائم ــ آمریکا، روسیه، چین، فرانسه و بریتانیا ــ بازتاب‌دهنده توزیع قدرت پس از جنگ جهانی دوم است و نمایندگی کافی برای آفریقا، آمریکای لاتین و بخش بزرگی از آسیا فراهم نمی‌کند.

موضع مسکو دقیقاً چیست؟

دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، گفت روسیه اصل افزایش اعضای دائم را می‌پذیرد، اما معتقد است حقوق ویژه اعضای دائم موجود، از جمله وتو، باید حفظ شود. این موضع به مسکو اجازه می‌دهد هم از مطالبه کشورهای خواهان نمایندگی بیشتر حمایت کند و هم ابزار نهادی مهم خود در شورای امنیت را نگه دارد.

اردوغان بارها ساختار شورای امنیت را نقد کرده و استدلال کرده است که پنج کشور نباید به‌تنهایی اختیار ویژه برای متوقف‌کردن تصمیم‌های شورا داشته باشند. اختلاف اصلی بنابراین فقط بر سر تعداد صندلی‌ها نیست؛ بر سر توزیع قدرت درون شورا نیز هست.

آنچه می‌دانیم

روسیه با اصل توسعه شورا مخالفت نکرده است. در مقابل، حذف یا تضعیف حق وتو را نمی‌پذیرد. این تمایز مهم است، زیرا بسیاری از طرح‌های اصلاحی ممکن است تعداد اعضای دائم یا غیردائم را افزایش دهند بدون آنکه قدرت وتوی اعضای فعلی را تغییر دهند.

آنچه هنوز روشن نیست

کرملین در این موضع تازه فهرست مشخصی از کشورهایی که باید عضو دائم شوند ارائه نکرده و درباره اینکه اعضای دائم جدید باید حق وتو داشته باشند یا نه، جزئیات کاملی منتشر نشده است. همین مسئله یکی از پیچیده‌ترین موانع هر اصلاح واقعی است.

چرا اکنون مهم است؟

جنگ‌های هم‌زمان و اختلاف میان قدرت‌های بزرگ بار دیگر انتقاد از کارآمدی شورای امنیت را تشدید کرده است. وتوی اعضای دائم در پرونده‌های حساس می‌تواند تصمیم‌گیری را متوقف کند و همین امر درخواست برای اصلاح ساختار را تقویت کرده است. با این حال، هر تغییر در منشور سازمان ملل به موافقت قدرت‌هایی نیاز دارد که خود از ساختار فعلی سود می‌برند.

مسیر بعدی

نشست‌های مجمع عمومی فرصتی برای کشورهاست تا پیشنهادهای اصلاحی خود را مطرح کنند، اما تبدیل آنها به تغییر نهادی نیازمند مذاکرات طولانی و اصلاح منشور است. مهم‌ترین پرسش این است که آیا قدرت‌های دارای وتو حاضرند فقط صندلی‌های بیشتری اضافه کنند یا بخشی از امتیازهای انحصاری خود را نیز به اشتراک بگذارند.