اردوغان در سازمان ملل خواستار اصلاح شورای امنیت شد

رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، در روز نخست مناظره عمومی هشتاد و یکمین مجمع عمومی سازمان ملل، ساختار کنونی شورای امنیت را برای حفظ صلح جهانی ناکافی دانست و بار دیگر خواستار اصلاح آن شد. او بخش بزرگی از سخنرانی خود را به غزه، فلسطین و انتقاد از عملکرد اسرائیل اختصاص داد و از دولت‌هایی که هنوز فلسطین را به رسمیت نشناخته‌اند خواست در موضع خود بازنگری کنند.

«بیش از ۱۹۰ کشور، زیر تصمیم پنج کشور» یعنی چه؟

اردوغان با اشاره به پنج عضو دائم شورای امنیت، نقد قدیمی ترکیه به ساختار حق وتو را تکرار کرد. معنای سیاسی این است که آنکارا مشروعیت تصمیم‌گیری جهانی را زمانی ناقص می‌داند که آمریکا، روسیه، چین، فرانسه و بریتانیا بتوانند تصمیم‌های مهم امنیتی را متوقف کنند.

این موضع با شعار شناخته‌شده اردوغان درباره بزرگ‌تر بودن جهان از پنج قدرت هم‌راستاست. با این حال، سخنرانی امروز فرمول مشخصی برای تعداد اعضای دائم جدید یا نحوه تغییر حق وتو ارائه نکرد؛ بنابراین مطالبه در سطح جهت‌گیری سیاسی باقی ماند.

چرا فلسطین محور اصلی بود؟

اردوغان وضعیت غزه را با شدیدترین ادبیات سیاسی توصیف کرد و خواستار فشار بین‌المللی بر اسرائیل شد. او همچنین از غیبت محمود عباس انتقاد کرد و آن را نشانه‌ای از نابرابری در برخورد با فلسطینیان دانست. ترکیه در سال‌های اخیر تلاش کرده هم منتقد جدی عملیات اسرائیل باشد و هم خود را به‌عنوان بازیگر دیپلماتیک منطقه‌ای معرفی کند.

درخواست شناسایی فلسطین چه معنای عملی دارد؟

شناسایی یک دولت، تصمیم سیاسی و حقوقی هر کشور است و با عضویت کامل فلسطین در سازمان ملل یکسان نیست. پیام اردوغان به کشورهایی که فلسطین را به رسمیت نشناخته‌اند، افزایش هزینه سیاسی ادامه وضعیت موجود است؛ اما حتی موج تازه شناسایی‌ها به‌تنهایی مسائل مرزی، امنیتی و عضویت کامل را حل نمی‌کند.

مخاطب واقعی چه کسانی بودند؟

یک مخاطب، کشورهای غربی و به‌ویژه اعضای دائم شورای امنیت بودند. مخاطب دوم کشورهای مسلمان و عرب بودند که ترکیه می‌خواهد در بحث فلسطین نقش فعال‌تری در میان آنها داشته باشد. مخاطب سوم افکار عمومی داخلی ترکیه است؛ جایی که موضوع غزه و رابطه با اسرائیل اهمیت سیاسی بالایی دارد.

چه چیزی تازه است و چه چیزی تکرار؟

اصل درخواست اصلاح شورای امنیت و حمایت از فلسطین از خطوط ثابت سیاست خارجی اردوغان است. تازگی سخنرانی بیشتر در پیوند دادن بحران اعتبار سازمان ملل با ناتوانی شورای امنیت در پرونده غزه و تأکید بر افزایش فشار سیاسی بر اسرائیل دیده می‌شود.

چه چیزی گفته نشد؟

اردوغان سازوکار مشخصی برای اصلاح شورای امنیت، جایگزینی حق وتو یا ترکیب اعضای دائم پیشنهاد نکرد. همچنین از سخنرانی او یک طرح تازه و دارای جدول زمانی برای پایان جنگ یا مذاکرات فلسطین و اسرائیل بیرون نیامد. این تفاوت مهم میان مطالبه سیاسی و پیشنهاد اجرایی است.

آنچه می‌دانیم

ترکیه اصلاح ساختار سازمان ملل، افزایش نمایندگی کشورهای غیرغربی و شناسایی فلسطین را دنبال می‌کند. آنکارا همچنین در هفته مجمع عمومی دیدارهای متعددی با کشورهای منطقه و قدرت‌های جهانی دارد که می‌تواند نشان دهد کدام بخش سخنرانی قابلیت تبدیل شدن به ابتکار عملی دارد.

آنچه هنوز نمی‌دانیم

مشخص نیست آیا درخواست اردوغان برای فشار بیشتر بر اسرائیل به موضع مشترک تازه‌ای میان کشورهای حاضر در نیویورک منجر می‌شود یا نه. همچنین باید دید اصلاح شورای امنیت در مذاکرات واقعی میان دولت‌ها چه جایگاهی خواهد داشت.

مسیر بعدی

دیدارهای جانبی اردوغان، مواضع کشورهای عربی و واکنش اسرائیل سه شاخص اصلی بعدی هستند. رونما همچنین بررسی می‌کند آیا عبارت‌های امروز در بیانیه‌های مشترک یا اقدامات دیپلماتیک بعدی ترکیه تکرار و عملیاتی می‌شوند یا صرفاً در سطح سخنرانی باقی می‌مانند.