اتحادیه اروپا دو میلیاردر روس را از فهرست تحریم کنار گذاشت

سفیران ۲۷ کشور اتحادیه اروپا روز سه‌شنبه بر سر یک مصالحه حساس درباره تحریم‌های مرتبط با روسیه به توافق رسیدند: علی‌شیر عثمانف و میخائیل فریدمن از فهرست تحریم‌های فردی کنار گذاشته می‌شوند و در مقابل، محدودیت‌ها علیه حدود سه هزار فرد و نهاد دیگر برای سه سال تمدید خواهد شد. توافق پس از آن ممکن شد که لتونی، آخرین مخالف، مانع خود را کنار گذاشت.

چه اتفاقی افتاد؟

تازه‌ترین تحول، عبور مذاکرات از مرحله بن‌بست به توافق میان نمایندگان کشورهای عضو است. پیش از این، تمدید فهرست تحریم‌ها به دلیل اختلاف بر سر سرنوشت عثمانف و فریدمن با خطر توقف روبه‌رو بود. این محدودیت‌ها شامل مسدود شدن دارایی‌ها و ممنوعیت سفر برای افراد فهرست‌شده است و ادامه آن به اجماع کشورهای عضو نیاز دارد.

بر اساس اطلاعات منتشرشده از مذاکرات دیپلماتیک در بروکسل، فرانسه خواستار حذف عثمانف از فهرست شده بود و لوکزامبورگ نیز حذف فریدمن را دنبال می‌کرد. در نهایت فرمول مصالحه این شد که این دو نفر از فهرست خارج شوند، اما دوره تمدید تحریم‌ها علیه سایر افراد و نهادهای مشمول از چرخه‌های کوتاه‌تر قبلی به سه سال افزایش یابد.

آنچه می‌دانیم

توافق در سطح سفیران کشورهای عضو حاصل شده و لتونی که تا مراحل پایانی با معامله مخالفت داشت، راه را برای اجماع باز کرده است. تحریم‌های مورد بحث بخشی از رژیم محدودیت‌های فردی اتحادیه اروپا در واکنش به جنگ روسیه علیه اوکراین است. عثمانف و فریدمن هر دو طی سال‌های گذشته محدودیت‌های اروپایی علیه خود را از مسیرهای حقوقی به چالش کشیده‌اند.

عثمانف، بازرگان روس-ازبک، پس از حمله روسیه به اوکراین در فهرست تحریم‌های اتحادیه اروپا قرار گرفت. فریدمن نیز از چهره‌های شناخته‌شده تجارت روسیه است و پرونده‌های حقوقی متعددی درباره محدودیت‌های اعمال‌شده علیه خود داشته است. گزارش‌های موجود نشان می‌دهد لوکزامبورگ هم‌زمان با یک مطالبه حقوقی چندمیلیارددلاری از سوی فریدمن روبه‌رو بوده است.

آنچه هنوز نمی‌دانیم

جزئیات کامل حقوقی اجرای حذف این دو نام و زمان دقیق انعکاس آن در اسناد رسمی اتحادیه اروپا باید در متن نهایی و انتشار رسمی مقررات بررسی شود. همچنین روشن نیست این مصالحه در آینده به الگویی برای درخواست حذف نام‌های دیگر تبدیل خواهد شد یا کشورهای عضو آن را یک استثنا تلقی می‌کنند.

درباره انگیزه‌های سیاسی پشت درخواست فرانسه نیز روایت‌های متفاوتی وجود دارد. دیپلمات‌ها پیش‌تر گفته بودند پاریس با ملاحظات امنیت ملی و تماس‌هایی از سوی شرکای خارجی روبه‌رو بوده است. این بخش تا زمانی که اسناد یا توضیح رسمی کامل منتشر نشود، باید به‌عنوان روایت دیپلماتیک و نه واقعیت اثبات‌شده درباره علت تصمیم فرانسه دیده شود.

چرا الان مهم است؟

اهمیت تصمیم فقط به دو نام محدود نمی‌شود. اتحادیه اروپا برای حفظ تحریم‌های فردی به وحدت سیاسی نیاز دارد و اختلاف بر سر چند پرونده می‌تواند تمدید مجموعه بسیار بزرگ‌تری از محدودیت‌ها را دشوار کند. مصالحه تازه این خطر فوری را کاهش داده و هم‌زمان دوره اعمال بخش عمده فهرست را طولانی‌تر کرده است.

اما هزینه سیاسی توافق نیز قابل توجه است. اوکراین با حذف نام چهره‌هایی که آنها را مرتبط با ساختار قدرت و ثروت روسیه می‌داند مخالفت کرده است. آندری سیبیها، وزیر خارجه اوکراین، در جریان مذاکرات از احتمال چنین تصمیمی انتقاد کرده بود. بنابراین تصمیم تازه می‌تواند بحث درباره انسجام سیاست تحریمی اروپا و مرز میان فشار سیاسی، ملاحظات حقوقی و منافع ملی کشورهای عضو را تشدید کند.

پیشینه

اتحادیه اروپا پس از حمله تمام‌عیار روسیه به اوکراین در فوریه ۲۰۲۲ دامنه تحریم‌های خود را به شکل گسترده افزایش داد. تحریم‌های فردی با محدودیت‌های بخشی تفاوت دارند: در این پرونده مشخص، تمرکز بر اشخاص و نهادهایی است که اتحادیه اروپا آنها را در ارتباط با اقداماتی می‌داند که تمامیت ارضی، حاکمیت و استقلال اوکراین را تضعیف یا تهدید می‌کند.

تمدید این فهرست در گذشته معمولاً در دوره‌های کوتاه‌تر انجام می‌شد و نیاز به اجماع، امکان چانه‌زنی اعضا بر سر نام‌های مشخص را ایجاد می‌کرد. همین سازوکار در روزهای اخیر باعث شد سرنوشت هزاران مورد تحریمی به اختلاف بر سر عثمانف و فریدمن گره بخورد.

مسیر بعدی

مرحله بعدی، تثبیت حقوقی تصمیم و انتشار جزئیات رسمی فهرست به‌روزشده است. پس از آن مشخص خواهد شد حذف دو نام دقیقاً از چه زمانی اثر می‌گذارد و تمدید سه‌ساله سایر محدودیت‌ها با چه صورت‌بندی حقوقی اجرا می‌شود. واکنش دولت اوکراین و کشورهای اروپایی منتقد این مصالحه نیز تعیین می‌کند آیا اختلاف امروز بسته شده یا به مناقشه سیاسی تازه‌ای درباره نحوه اداره رژیم تحریم‌ها تبدیل خواهد شد.