مالت در سازمان ملل: بحران بی‌اعتمادی می‌تواند همکاری جهانی را فلج کند

رابرت آبلا، نخست‌وزیر مالت، در مجمع عمومی سازمان ملل مسئله‌ای را در مرکز سخنرانی خود قرار داد که معمولاً کمتر از جنگ، اقتصاد یا امنیت تیتر می‌شود: اعتماد. او استدلال کرد که کاهش اعتماد به دولت‌ها، رسانه‌ها، شرکت‌ها و حتی میان شهروندان، ظرفیت جوامع برای تصمیم‌گیری جمعی را تضعیف می‌کند.

نکته مهم در سخنان آبلا تمایزی بود که میان «تردید» و «بدگمانی» می‌گذاشت. از نگاه او، تردید و پرسشگری برای دموکراسی ضروری‌اند؛ اما وقتی فرض اولیه این باشد که همه بازیگران دروغ می‌گویند یا نیت پنهان دارند، امکان همکاری از بین می‌رود.

چرا اعتماد به مسئله سیاست خارجی تبدیل شده؟

در جهانی که جنگ، مهاجرت، تورم، فناوری و شبکه‌های اجتماعی هم‌زمان فشار روانی و سیاسی ایجاد کرده‌اند، بی‌اعتمادی دیگر فقط مسئله داخلی نیست. دولت‌هایی که به یکدیگر اعتماد ندارند، دیرتر توافق می‌کنند؛ جوامعی که به نهادها اعتماد ندارند، اجرای توافق‌ها را دشوارتر می‌کنند.

برای مالت، کشوری کوچک در مدیترانه که امنیت و اقتصادش به شبکه‌ای از همکاری‌های اروپایی و بین‌المللی وابسته است، فروپاشی اعتماد هزینه بالایی دارد.

رمزگشایی سخنان

منظور عملی: آبلا می‌گوید بحران جهانی فقط کمبود توافق نیست؛ کمبود اعتماد به خود فرایند توافق است. حتی اگر کشورها به متن مشترکی برسند، بدون اعتماد به اجرای آن، اثر سیاسی محدود خواهد بود.

مخاطب اول: دولت‌هایی که گفت‌وگو را با رقبای خود متوقف کرده‌اند یا ارتباط سیاسی را به حداقل رسانده‌اند.

مخاطب دوم: جوامع اروپایی که قطبی‌شدن سیاسی، مهاجرت و فشار اقتصادی در آن‌ها اعتماد عمومی را کاهش داده است.

مخاطب سوم: خود نهادهای بین‌المللی که برای حفظ مشروعیت باید فاصله میان وعده و نتیجه را کاهش دهند.

اشاره غیرمستقیم به سیاست داخلی اروپا

تمایز آبلا میان تردید سالم و بدگمانی دائمی را می‌توان پاسخی به فضای قطبی سیاست اروپا دانست؛ فضایی که در آن بی‌اعتمادی به احزاب، رسانه‌ها و نهادهای اتحادیه اروپا افزایش یافته است. این یک تفسیر تحلیلی بر پایه زمینه سیاسی سخنرانی است.

هدف دیپلماتیک محتمل

مالت می‌خواهد از جایگاه یک کشور کوچک برای ایفای نقش در دیپلماسی گفت‌وگو استفاده کند. کشورهایی با وزن نظامی محدود معمولاً از میانجی‌گری، حقوق بین‌الملل و شبکه‌سازی دیپلماتیک برای افزایش نفوذ استفاده می‌کنند؛ سخنرانی آبلا با همین الگو سازگار است.

نقطه ضعف سخنرانی

اعتماد مفهومی جذاب اما دشوار برای سیاست‌گذاری است. سؤال این است که دولت‌ها دقیقاً چگونه آن را بازسازی می‌کنند: با شفافیت؟ پاسخ‌گویی؟ کاهش فساد؟ اصلاح رسانه؟ یا نتیجه‌دادن سیاست عمومی؟ سخنرانی پاسخ اجرایی روشنی برای این پرسش ارائه نمی‌دهد.

بعد از این سخنرانی چه باید دید؟

رفتار مالت در پرونده‌های مدیترانه، مهاجرت، سیاست خارجی اتحادیه اروپا و ابتکارهای چندجانبه نشان خواهد داد که آیا «اعتماد» برای دولت آبلا صرفاً یک پیام اخلاقی است یا به ابزار مشخص دیپلماسی تبدیل می‌شود.