دلار آزاد تا ۲.۶۹۵ میلیون ریال بالا رفت؛ بانک‌ها فروش ارز را آغاز کردند

به‌روزرسانی ۴ اکتبر ۲۰۲۶: نرخ دلار در بازار آزاد ایران روز شنبه ۳ اکتبر به محدوده ۲.۶۸۸ تا ۲.۶۹۵ میلیون ریال رسید و رکورد ۲.۵ میلیون ریالی ثبت‌شده در ۲۹ سپتامبر را پشت سر گذاشت. هم‌زمان، تلویزیون دولتی ایران اعلام کرد بانک‌های دولتی فروش ارز با سقف دو میلیارد دلار را برای حمایت از ریال آغاز کرده‌اند.

این ارقام نرخ رسمی بانک مرکزی نیستند. رویترز با استناد به دو پایگاه رصد بازار آزاد گزارش داد «بن‌بست» نرخ هر دلار را حدود ۲.۶۸۸ میلیون ریال و «الان‌چند» ۲.۶۹۵ میلیون ریال ثبت کرده‌اند. رقم بن‌بست در گزارش رویترز برای روز جمعه ۲.۶۳۲ میلیون ریال بود؛ بنابراین قیمت دلار در این مقایسه روزانه حدود ۲.۱ درصد افزایش یافته است.

• دلار آزاد از رکورد ۲.۵ میلیون ریالی ۲۹ سپتامبر به محدوده ۲.۶۹ میلیون ریال رسیده است.
• بانک‌های دولتی، بنا بر اعلام تلویزیون دولتی، فروش ارز با سقف دو میلیارد دلار را آغاز کرده‌اند.
• حجم واقعی ارز فروخته‌شده، نرخ عرضه بانک‌ها و زمان‌بندی کامل عملیات هنوز منتشر نشده است.
• اثر مداخله باید با نرخ بازار آزاد در روزهای بعد سنجیده شود، نه صرفاً با سقف اعلام‌شده.

چه چیزی نسبت به گزارش قبلی تغییر کرده است؟

این مطلب نخست در ۲۹ سپتامبر و پس از عبور دلار آزاد از ۲.۵ میلیون ریال منتشر شد. تحول تازه دو بخش دارد: ثبت رکورد بالاتر در بازار آزاد و عبور سیاست‌گذار از اعلام آمادگی برای مداخله به آغاز فروش ارز از طریق بانک‌های دولتی.

بانک مرکزی در ۲ اکتبر نرخ جاری ارز را ناسازگار با متغیرهای بنیادی اقتصاد دانسته بود و گفته بود در صورت نیاز مداخله می‌کند. پیش از آن نیز در ۳۰ سپتامبر، فروش یک میلیارد دلار اسکناس و افزایش سقف خرید هر فرد به ۱۰ هزار دلار اعلام شده بود. رسیدن سقف تازه به دو میلیارد دلار نشان می‌دهد اقدامات قبلی هنوز فشار بازار را به‌طور پایدار مهار نکرده‌اند.

مداخله دو میلیارد دلاری دقیقاً به چه معناست؟

عدد دو میلیارد دلار سقف اعلام‌شده عملیات است، نه مقدار قطعی ارز تزریق‌شده. گزارش منتشرشده می‌گوید بانک‌های دولتی فروش را آغاز کرده‌اند، اما داده عمومی درباره مقدار معامله‌شده، بانک‌های مشارکت‌کننده، نرخ فروش یا منابع تأمین ارز در دسترس نیست. به همین دلیل نمی‌توان گفت کل مبلغ وارد بازار شده یا مداخله به هدف خود رسیده است.

مهدی دارابی، معاون ارزی رئیس‌کل بانک مرکزی، بخشی از افت ریال را به پیش‌بینی‌های مقام‌های آمریکایی درباره فروپاشی اقتصاد ایران نسبت داده و گفته کاهش کنونی موقتی خواهد بود. این موضع رسمی بانک مرکزی است؛ در مقابل، نرخ‌های بازار آزاد تا پایان روز شنبه هنوز از بازگشت پایدار ریال حکایت نداشتند.

خط زمانی افت ریال

آسوشیتدپرس گزارش داده بود ریال در ۲ سپتامبر به رکورد ۲.۲ میلیون ریال برای هر دلار رسید. در ۲۹ سپتامبر نرخ از ۲.۵ میلیون ریال عبور کرد و چهار روز بعد، رویترز محدوده ۲.۶۸۸ تا ۲.۶۹۵ میلیون ریال را گزارش کرد. این توالی نشان می‌دهد رکوردهای بازار در فاصله‌های کوتاه‌تری شکسته شده‌اند.

رویترز می‌گوید ارزش ریال طی یک سال بیش از نصف شده و تورم از ۷۰ درصد فراتر رفته است. افت ریال هزینه واردات کالا، مواد اولیه و تجهیزات را افزایش می‌دهد و از مسیر قیمت کالاهای وابسته به ارز، قدرت خرید خانوارها را تحت فشار می‌گذارد. برای بنگاه‌ها نیز سرعت نوسان، قیمت‌گذاری و برنامه‌ریزی خرید را دشوارتر می‌کند.

این فشار در بستری از تحریم، محدودیت دسترسی به درآمدهای نفتی، جنگ و افزایش تقاضای احتیاطی برای ارز و طلا شکل گرفته است. با این حال، داده موجود اجازه نمی‌دهد سهم دقیق هر عامل در جهش روز شنبه جداگانه محاسبه شود. برای تصویر گسترده‌تر از فشار بر خانوارها، بررسی رونما درباره کالابرگ و تورم خوراکی زمینه مکملی ارائه می‌کند.

چه چیزی هنوز نامعلوم است؟

مقدار واقعی فروش ارز، نرخ انجام معاملات بانک‌ها، مدت اجرای برنامه و واکنش پایدار بازار هنوز روشن نیست. همچنین آمار جامع و هم‌زمانی از حجم معاملات بازار آزاد منتشر نمی‌شود که بتوان با آن کمبود واقعی عرضه را از تقاضای احتیاطی و اثر انتظارات جدا کرد.

گام بعدی چیست؟

در روزهای آینده سه شاخص باید رصد شود: حجم واقعی ارز فروخته‌شده از سوی بانک‌ها، ماندگاری یا بازگشت نرخ دلار از محدوده ۲.۶۹ میلیون ریال و تغییر فاصله نرخ‌های رسمی و آزاد. تنها انتشار این داده‌ها مشخص می‌کند برنامه تازه توانسته است فشار کوتاه‌مدت را مهار کند یا صرفاً سقف مداخله را افزایش داده است.