دو مسیر انرژی عراق و اردن متوقف است؛ نفت درگیر قرارداد و برق در انتظار شبکه ۵۰۰ مگاواتی

دو مسیر مبادله انرژی میان عراق و اردن اکنون متوقف‌اند، اما علت و زمان توقف آن‌ها یکسان نیست. صادرات نفت خام عراق به اردن از ابتدای ۲۰۲۶ متوقف شده و هنوز بر سر نوع نفت، قیمت و شرایط تجاری توافق تازه‌ای شکل نگرفته است؛ در مقابل، برق ارسالی از اردن به منطقه رطبه در میانه سپتامبر پس از اتصال دوباره این منطقه به شبکه ملی عراق پایان یافت.

این وضعیت به معنای لغو کامل همکاری انرژی دو کشور نیست. مقام‌های دو طرف می‌گویند مذاکرات نفتی ادامه دارد و پروژه بزرگ‌تر اتصال برق با ظرفیت هدف تا ۵۰۰ مگاوات همچنان در برنامه است.

چرا صادرات نفت متوقف شد؟

اردن در سال ۲۰۲۵ حدود ۲.۷۵ میلیون بشکه نفت عراق دریافت کرده بود؛ حجمی در حدود ۳۰۰ هزار بشکه در ماه یا نزدیک ۱۰ هزار بشکه در روز که تقریباً هفت درصد نیاز نفتی اردن را پوشش می‌داد. قرارداد قبلی بر پایه میانگین ماهانه برنت با تخفیفی ۱۶ دلاری برای هر بشکه تنظیم شده بود.

سخنگوی وزارت نفت عراق گفته توقف و تمدید نشدن قرارداد به مسائل تجاری و عوامل مرتبط با شرکت بازاریابی نفت عراق، سومو، و طرف اردنی مربوط است. یکی از مشکلات فنی نیز نوع خوراک است: نفت سبک کرکوک که مبنای توافق قبلی بود در دسترس نیست و عراق نفت بصره را پیشنهاد کرده، اما طرف اردنی آن را با مشخصات پالایشگاهی خود سازگار نمی‌داند.

برق چرا قطع شد؟

مسیر برق داستان متفاوتی دارد. مرحله نخست اتصال، حدود ۴۰ مگاوات برق اردن را به منطقه رطبه عراق می‌رساند. در میانه سپتامبر، با اتصال دوباره رطبه به شبکه ملی عراق از مسیر قائم، قرارداد تأمین مستقیم از اردن طبق برنامه پایان یافت.

با این حال پروژه بزرگ‌تر اتصال دو شبکه لغو نشده است. عراق و اردن برای توسعه زیرساخت ۴۰۰ کیلوولت و افزایش ظرفیت تبادل تا حدود ۵۰۰ مگاوات برنامه‌ریزی کرده‌اند. بنابراین توقف برق رطبه را نباید معادل فروپاشی کل طرح اتصال شبکه‌ها دانست.

آیا دو توقف به هم مربوط‌اند؟

فعلاً مدرک معتبری وجود ندارد که توقف نفت و پایان تأمین برق رطبه را اقدام متقابل سیاسی یا یک بحران واحد نشان دهد. نفت درگیر مذاکره تجاری و سازگاری خوراک پالایشگاه است؛ برق رطبه نیز با تغییر منبع تأمین داخلی عراق پایان یافته است. کنار هم قرار گرفتن این دو خبر، وابستگی متقابل انرژی دو کشور را نشان می‌دهد، اما علت مشترک اثبات‌شده‌ای ندارد.

رونما پیش‌تر فشار گلوگاه‌های انرژی بر اقتصاد عراق را بررسی کرده بود. در پرونده اردن، گام بعدی مشخص است: توافق بر نوع و قیمت نفت و پیشرفت فیزیکی خط ۴۰۰ کیلوولت برای ظرفیت بالاتر برق.