شاخص کل بورس تهران ۹۹ هزار واحد افت کرد؛ چرا بیشتر نمادها مثبت ماندند؟

داده‌های پس از معاملات چهارشنبه ۲۹ مهر ۱۴۰۵، با ثبت شاخص در ساعت ۱۳:۵۵ به وقت تهران، تصویری دوگانه از بازار سهام ایران نشان می‌دهند: شاخص کل بورس تهران ۹۹٬۰۸۳ واحد، معادل ۱٫۲۰ درصد، پایین آمد و روی ۸٬۱۷۳٬۳۶۱ واحد ایستاد؛ در همان جلسه شاخص کل هم‌وزن ۴٬۲۶۷ واحد، معادل ۰٫۱۹ درصد، رشد کرد و به ۲٬۲۵۵٬۶۱۵ واحد رسید. این واگرایی به زبان ساده یعنی افت شدید چند شرکت بزرگ و شاخص‌ساز، جهت شاخص کل را منفی کرد، در حالی که بخش بزرگ‌تری از نمادهای کوچک‌تر بازار الزاماً همان مسیر را نرفتند.

داده‌های پایانی دیتابورس، که آمار بازار بورس و فرابورس ایران را تجمیع می‌کند، نشان می‌دهد ۴۷۰ نماد در محدوده مثبت و ۲۹۰ نماد در محدوده منفی بسته شدند؛ دو نماد نیز بدون تغییر بودند. بنابراین تعبیر «ریزش همه بازار» با پهنای واقعی معاملات امروز سازگار نیست. در مقابل، خروج خالص پول حقیقی و افت شرکت‌های بزرگ نشان می‌دهد وضعیت مثبت بخش بزرگی از تابلو نیز به معنای بازگشت کامل اعتماد یا ورود پایدار نقدینگی نیست.

سه شرکت چه اندازه از افت شاخص را توضیح می‌دهند؟

سنگینی افت امروز در داده اثرگذاری نمادها روشن‌تر می‌شود. ملی صنایع مس ایران با نماد «فملی» حدود ۴۳٬۷۳۹ واحد اثر منفی بر شاخص کل داشت. صنایع پتروشیمی خلیج فارس با نماد «فارس» حدود ۱۶٬۸۲۷ واحد و فولاد مبارکه اصفهان با نماد «فولاد» حدود ۸٬۰۱۵ واحد دیگر از شاخص کم کردند. جمع اثر منفی این سه شرکت به حدود ۶۸٬۵۸۰ واحد می‌رسد؛ یعنی نزدیک به ۶۹٫۲ درصد کل کاهش ۹۹٬۰۸۳ واحدی شاخص کل.

این محاسبه علت بنیادی افت قیمت این سه سهم را به‌تنهایی اثبات نمی‌کند، اما سازوکار آماری واگرایی را توضیح می‌دهد. شاخص کل بر پایه ارزش بازار وزن می‌دهد؛ بنابراین تغییر قیمت یک شرکت بسیار بزرگ می‌تواند اثر چند ده یا چند صد شرکت کوچک‌تر را خنثی کند. شاخص هم‌وزن، در مقابل، به هر نماد وزن یکسان‌تری می‌دهد و برای دیدن جهت عمومی‌تر تابلو مناسب‌تر است. مثبت‌ماندن شاخص هم‌وزن و برتری ۴۷۰ نماد مثبت نشان می‌دهد فشار اصلی امروز روی وزن‌های بزرگ متمرکز بوده است.

چرا خروج پول حقیقی با صف‌های خرید تناقض ندارد؟

خالص پول حقیقی در پایان جلسه منفی ۳۳٬۶۵۱ میلیارد ریال بود؛ با تبدیل ریال به تومان، این رقم حدود ۳٬۳۶۵ میلیارد تومان خروج خالص است. هم‌زمان ارزش صف‌های خرید حدود ۷۵٬۱۰۴ میلیارد ریال و ارزش صف‌های فروش ۱۶٬۶۷۰ میلیارد ریال گزارش شد. تعداد صف‌های خرید نیز ۳۱۶ و صف‌های فروش ۱۰۷ بود.

این دو مجموعه داده ظاهراً متناقض‌اند، اما دو چیز متفاوت را اندازه می‌گیرند. جریان پول حقیقی ارزش خرید و فروش انجام‌شده سرمایه‌گذاران حقیقی را می‌سنجد، در حالی که صف خرید یا فروش سفارش‌های اجرا‌نشده در سقف یا کف مجاز قیمت است. ممکن است پول حقیقی از چند سهم بزرگ خارج شود و هم‌زمان تقاضا در ده‌ها سهم کوچک‌تر صف خرید بسازد. همچنین وجود صف خرید لزوماً به معنای نقدشوندگی بالا نیست؛ بخشی از این سفارش‌ها تا پایان جلسه معامله نمی‌شوند.

ارزش معاملات خرد امروز ۳۴۲٬۸۹۱ میلیارد ریال، معادل حدود ۳۴٬۲۸۹ میلیارد تومان، بود. نسبت خروج خالص پول حقیقی به ارزش معاملات خرد حدود ۹٫۸ درصد می‌شود. این نسبت به‌تنهایی سیگنال خرید یا فروش نیست، اما نشان می‌دهد جابه‌جایی نقدینگی حقیقی در جلسه امروز از نظر اندازه قابل اعتنا بوده و صرفاً نوسانی کم‌اهمیت در حاشیه معاملات نبوده است.

رقم ۱۱۱ هزار واحد چرا در پایان تغییر کرد؟

گزارش‌های میانه بازار در ساعت ۱۰:۱۰، افت شاخص کل را ۱۱۰٬۹۰۸ واحد و سطح شاخص را حدود ۸٬۱۶۱ هزار واحد ثبت کرده بودند. داده پایانی افت ۹۹٬۰۸۳ واحدی را نشان می‌دهد؛ یعنی شاخص تا پایان جلسه نزدیک ۱۱٬۸۲۵ واحد از کف گزارش‌شده آن مقطع فاصله گرفت. به همین دلیل استفاده از تیتر «افت ۱۱۱ هزار واحدی» بدون ذکر ساعت، پس از بسته‌شدن بازار دقیق نیست.

شاخص هم‌وزن نیز در میانه جلسه حدود ۱٬۸۴۸ واحد منفی شده بود، اما در پایان ۴٬۲۶۷ واحد مثبت بسته شد. این تغییر مسیر، همراه با برتری تعداد نمادهای مثبت، نشان می‌دهد تقاضا در نیمه دوم جلسه به بخش‌هایی از سهام کوچک و متوسط برگشت. با این حال، چون سه شرکت بزرگ حدود دو سوم افت شاخص کل را توضیح می‌دهند و پول حقیقی همچنان خارج شده، نمی‌توان از داده یک روز نتیجه گرفت که اصلاح بازار پایان یافته است.

این جلسه در روند کوتاه‌مدت چه معنایی دارد؟

بازار در روزهای اخیر نوسان‌های بزرگی را تجربه کرده است. رونما در گزارش ریزش ۱۶۰ هزار واحدی بورس تهران در ۲۵ مهر؛ فشار فروش به بیشتر نمادها رسید از گسترش فشار فروش به بیشتر نمادها نوشته بود. در گزارش بورس تهران دوباره افت کرد؛ فشار فروش در پایان معاملات کمتر شد نیز کاهش فشار فروش در پایان جلسه ثبت شده بود. الگوی امروز متفاوت است: شاخص کل منفی است، اما شاخص هم‌وزن و پهنای بازار مثبت‌اند.

برای معامله‌گران و سیاست‌گذاران بازار، سه متغیر در جلسه بعد اهمیت بیشتری دارد: آیا خروج پول حقیقی ادامه پیدا می‌کند، آیا فشار فروش در فملی، فارس و فولاد کاهش می‌یابد، و آیا برتری نمادهای مثبت بدون اتکا به صف‌های کم‌عمق حفظ می‌شود. اگر شاخص هم‌وزن مثبت بماند ولی خروج پول و افت شاخص‌سازها ادامه یابد، بازار دوپاره باقی می‌ماند. اگر پهنای مثبت با ورود پول همراه شود، نشانه قوی‌تری از بهبود تقاضاست. سناریوی منفی زمانی پررنگ می‌شود که هم‌وزن نیز منفی شود و تعداد نمادهای منفی بر مثبت غلبه کند.

نمودار رونما از تغییر روزانه شاخص کل و شاخص هم‌وزن بورس تهران در چهارشنبه ۲۹ مهر ۱۴۰۵، برابر با ۲۱ اکتبر ۲۰۲۶: شاخص کل ۱٫۲۰ درصد کاهش و شاخص هم‌وزن ۰٫۱۹ درصد افزایش داشت. منبع: داده‌های پس از معاملات دیتابورس؛ زمان درج‌شده برای شاخص کل ۱۳:۵۵:۵۴ به وقت تهران است. هر دو میله روی یک محور خطی مشترک و نسبت به صفر رسم شده‌اند.

به‌روزرسانی ۳۰ مهر ۱۴۰۵: ارقام شاخص‌ها، آمار تجمیعی و محاسبات وابسته با داده‌های پس از معاملات دیتابورس اصلاح شدند؛ نمودار نیز با درصدهای صحیح ۱٫۲۰ درصد کاهش شاخص کل و ۰٫۱۹ درصد رشد هم‌وزن جایگزین شد.