رقابت نزدیک لولا و فلاویو بولسونارو؛ پیامدهای انتخابات برزیل برای روابط با آمریکا و چین

برزیلی‌ها امروز، یکشنبه ۳ آبان ۱۴۰۵ (۲۵ اکتبر ۲۰۲۶)، میان لولا داسیلوا، رئیس‌جمهور ۸۰ ساله‌ی چپ‌گرا، و فلاویو بولسونارو، سناتور ۴۵ ساله‌ی راست‌گرا و پسر ژایر بولسونارو، دور دوم انتخابات ریاست‌جمهوری را برگزار می‌کنند. آخرین نظرسنجی مؤسسه‌ی دیتافولیا فلاویو را با دو واحد درصد جلوتر می‌گذارد، اما همین نظرسنجی «تساوی فنی» توصیف شده است. این مطلب به یک پرسش می‌پردازد: ارقام نظرسنجی‌ها دقیقاً چه چیزی را می‌شمارند، دور اول چه درسی درباره‌ی دقت آن‌ها داد، و برنده‌ی امروز چه چیزی را درباره‌ی نسبت برزیل با واشنگتن و پکن تعیین می‌کند؟

۵۱ به ۴۹ یا ۴۸ به ۴۷: یک نظرسنجی، دو مخرج

نظرسنجی نهایی دیتافولیا را روزنامه‌ی فولیا و شبکه‌ی گلوبو سفارش داده‌اند. میدان کار ۲۳ و ۲۴ اکتبر بوده، نمونه ۴٬۰۵۰ نفر بالای ۱۶ سال و حاشیه‌ی خطا دو واحد درصد با اطمینان ۹۵ درصد است. دو عدد منتشرشده از آن با هم تناقض ندارند، چون مخرج‌شان فرق می‌کند. در «آرای معتبر» رأی سفید، باطل و بی‌نظر کنار گذاشته می‌شود و فلاویو ۵۱ و لولا ۴۹ می‌گیرد. در «کل پاسخ‌دهندگان» فلاویو ۴۸، لولا ۴۷، سفید و باطل ۳ و بی‌نظر ۲ درصد است.

محاسبه‌ی رونما: ۴۸ تقسیم بر مجموع ۴۸ و ۴۷ حدود ۵۰٫۵ درصد می‌شود؛ یعنی «۵۱ به ۴۹» در واقع گردشده‌ی همان اختلاف یک‌واحدی است و در نگاه اول بزرگ‌تر از آنچه هست دیده می‌شود. حاشیه‌ی خطای نظرسنجی دو واحد است؛ بنابراین هیچ‌یک از این دو عدد پیشتازی قطعی نشان نمی‌دهد.

ستون «مبنا» مهم است، چون نظرسنجی‌ای که مبنای آن روشن نیست را نمی‌توان با نظرسنجی دیگری مقایسه کرد. یکی از گزارش‌ها رقم دیتافولیا در ۱۵ اکتبر را هم ۴۷ به ۴۵ و هم ۵۱ به ۴۹ آورده است؛ احتمالاً یکی کل پاسخ‌دهندگان و دیگری آرای معتبر است، اما منبع این را تأیید نکرده و از این رو آن را در جدول نیاورده‌ایم.

بازارهای پیش‌بینی هم فلاویو را مقدم می‌دانند: قیمت قرارداد او در یکی از آن‌ها حدود ۸۰ درصد بوده است. این رقم نظرسنجی نیست و قیمت قراردادهای معامله‌شده را نشان می‌دهد؛ در منبع خوانده‌شده ارقام یک بازار دیگر با هم هماهنگ نبودند.

بیشتر بخوانید: برزیل فردا رأی می‌دهد؛ فاصله لولا و بولسونارو در نظرسنجی‌ها کم شده

دور اول چه چیزی را درباره‌ی دقت نظرسنجی‌ها نشان داد؟

در ۳ اکتبر، دیتافولیا در آرای معتبر لولا را ۴۵ و فلاویو را ۴۲ درصد نشان می‌داد و مؤسسه‌ی کوایست ۴۶ درصد برای لولا و ۴۵ برای فلاویو. فردای آن، نتیجه‌ی واقعی دور اول عکس شد: فلاویو حدود ۴۷ و لولا حدود ۴۵ درصد گرفت و در شمارش با حدود ۵۶ میلیون رأی بیش از ۵۳٫۷ میلیون رأی لولا داشت. رأی‌دهندگان نامزدهای دیگر، یعنی کایادو، آگوستو کوری و رنان سانتوس، کمتر از ۹ میلیون رأی گرفتند و هر سه اعلام کرده‌اند که از هیچ‌کدام از دو نامزد دور دوم حمایت نمی‌کنند.

محاسبه‌ی رونما: اختلاف دیتافولیا پیش از دور اول به سود لولا سه واحد بود و اختلاف نتیجه حدود دو واحد به سود فلاویو، یعنی تفاوتی نزدیک به پنج واحد در اختلاف دو نامزد. این مقایسه تقریبی است، چون مبنای آرای معتبر نظرسنجی با سهم از کل آرای شمارش‌شده یکی نیست. با این حال جهت خطا روشن است: نظرسنجی‌ها فلاویو را کم‌برآورد کرده بودند. استنباط رونما: اگر خطای مشابهی تکرار شود، برتری دو واحدی فلاویو در نظرسنجی نهایی بیشتر هم می‌شود؛ اما هیچ منبعی نشان نداده که خطای دور اول در دور دوم هم همان جهت را دارد، و در دور دوم تنها دو نامزد در میدان‌اند و جامعه‌ی رأی‌دهندگان ترکیب دیگری دارد.

تحلیلگری که در یکی از گزارش‌ها نقل شده می‌گوید لولا باید به رأی‌دهندگان کوری و کایادو دست یابد و ممتنعان را کم کند؛ گزارشی دیگر می‌گوید فلاویو از رأی نامزدهای حذف‌شده سود چندانی نبرده است. هر دو دیدگاه تفسیرند، نه داده‌ی نتیجه.

هر نامزد با سیاست خارجی چه می‌خواهد؟

گزارش‌ها دو مسیر را روشن می‌کنند. لولا وعده داده در برابر سیاست‌های تهاجمی ترامپ در آمریکای لاتین بایستد و حاکمیت برزیل را از دخالت خارجی حفظ کند؛ گزارش‌ها نتیجه می‌گیرند که پیروزی او یعنی برزیل از واشنگتن فاصله می‌گیرد و رابطه با چین را عمیق‌تر می‌کند. او همچنین آمریکا را به تلاش برای دخالت در انتخابات متهم کرده و وزارت خارجه‌ی آمریکا این اتهام را رد کرده است. فلاویو می‌گوید خواهان قراردادهای بهتر با دولت ترامپ است، از جمله در حوزه‌ی کانی‌های نادر، و گزارش‌ها او را متعهد به همسوکردن سیاست خارجی با واشنگتن توصیف می‌کنند. ترامپ هم متحد او نامیده شده است.

در گزارش‌های خوانده‌شده، سند رسمی برنامه‌ی سیاست خارجی هیچ‌یک از دو نامزد نبود؛ آنچه در دست داریم گفته‌ها و وعده‌های انتخاباتی است که از رسانه‌ها نقل شده، نه تصمیم دولت. بریکس، ایران و خاورمیانه در منابع خوانده‌شده اصلاً مطرح نشده‌اند و ادعایی درباره‌ی موضع دو نامزد در این موضوعات نمی‌توان کرد.

بیشتر بخوانید: سنای برزیل کاهش هفته کاری از ۴۴ به ۴۰ ساعت را تصویب کرد؛ اجرای تدریجی در پیش است

چرا این انتخابات فراتر از برزیل مهم است؟

برزیل بزرگ‌ترین اقتصاد آمریکای لاتین است و رأی‌دهندگانش میان دو رابطه‌ی خارجی گزینش می‌کنند که هر دو برای کشور مهم‌اند: رابطه با واشنگتن و رابطه با پکن. اما تصمیم رأی‌دهندگان لزوماً بر محور سیاست خارجی نیست. گزارش‌ها امنیت، فساد و اقتصاد را دغدغه‌های اصلی ذکر کرده‌اند؛ لولا با «بحران هزینه‌ی زندگی» و افت محبوبیت در دوره‌ی سوم مواجه است و پرونده‌ی فسادی که قاضی تحقیق‌کننده‌ی ژایر بولسونارو را هم درگیر کرده، در رقابت علیه او به‌کار رفته است. بخشی از رأی فلاویو احتمالاً ناشی از نارضایتی اقتصادی است و نه موافقت با همسویی با واشنگتن. این استنباط ما است و داده‌ی مستقلی آن را نشان نمی‌دهد؛ اما نیمی از برزیلی‌ها، به گفته‌ی نظرسنجی‌های متعدد، هم از خانواده‌ی بولسونارو و هم از حزب کارگران ناخشنودند، و این یعنی نتیجه را شاید بیش از موضوع خارجی، رأی ردی تعیین کند.

برای نتیجه‌ی امروز، دو پرسش پیش‌بینی‌شده است. نخست اینکه آیا اختلافی که در حاشیه‌ی خطا است در شمارش تأیید می‌شود. دوم اینکه بازنده چه واکنشی نشان می‌دهد؛ گزارش‌ها می‌گویند سامانه‌ی رأی‌گیری الکترونیکی برزیل از دهه‌ی ۱۹۹۰ تقلب قابل‌توجهی نداشته است.