آیفون جدید در تهران پیدا می‌شود، اما عوارض و تحریم قیمتش را بالا برده است

گوشی‌های تازه‌ی اپل در تهران چند روز پس از عرضه‌ی جهانی روی پیشخوان مغازه‌ها می‌رسند، اما مسیر ورودشان دشوارتر و گران‌تر شده است. گزارشی از تهران که ۱ آبان ۱۴۰۵ (۲۳ اکتبر ۲۰۲۶) منتشر شد می‌گوید محاصره‌ی دریایی، تحریم پروازها، عوارض گمرکی و هزینه‌ی ثبت‌نام دستگاه در کنار هم، خرید یک گوشی یا لپ‌تاپ جدید را برای بسیاری از خانوارها سخت کرده است.

گوشی جدید از چه مسیری به تهران می‌رسد؟

اپل در ایران حضور رسمی ندارد، و به‌نوشته‌ی گزارش، محاصره‌ی چندماهه‌ی بنادر جنوبی ایران از سوی نیروی دریایی آمریکا، مسیری را بسته که بخش عمده‌ی واردات کشور پیش‌تر از آن می‌گذشت. یک فروشنده‌ی گوشی و لوازم جانبی در مرکز خرید چارسو، که به‌دلایل امنیتی نخواست نامش بیاید، گفت واردات «بسیار پیچیده‌تر، زمان‌برتر و گران‌تر» شده، اما این موانع فروشنده‌ی گوشی را متوقف نمی‌کند.

بخش مهمی از کالاهای الکترونیکی ساخت خارج از ایران پیش‌تر از دبی وارد می‌شد. گزارش یادآوری می‌کند امارات، به‌گفته‌ی خودش، از ۲۸ مرداد (۱۹ اوت) تجارت و مبادلات مالی با ایران را متوقف کرده است. مسافران ورودی از عمان راه جایگزین بودند، اما پس از اجرای تحریم‌های آمریکا علیه همه‌ی ایرلاین‌های ایرانی و ارائه‌دهندگان خدمات به آن‌ها در شهریور، تعداد پروازهای فرودآمده در ایران اندک است. فروشنده‌ی مصاحبه‌شده می‌گوید اکنون بیشتر گوشی‌ها قاچاق می‌شود و بسیاری از طریق سلیمانیه در اقلیم کردستان عراق و سپس زمینی وارد می‌شود. گزارش وضعیت لپ‌تاپ، کارت‌های گرافیک و پردازنده، کنسول پلی‌استیشن و پایانه‌های استارلینک را مشابه می‌داند.

قیمت‌ها چقدر بالاتر از بازار خارج است؟

بر اساس همین گزارش، در هفته‌ی انتشار، یک مک‌بوک ایر ۱۵ اینچی M4 در تهران معادل بیش از ۱٬۴۵۰ دلار فروخته می‌شد؛ حدود ۶ درصد بیشتر از یک خرده‌فروش متوسط در امارات. کنسول پلی‌استیشن ۵ اسلیم یک‌ترابایتی با دیسک حدود ۷۳۰ دلار بود، یعنی ۱۱ درصد گران‌تر از برخی خرده‌فروشان آمریکایی. گزارش نرخ تبدیل ریال به دلار برای این مقایسه‌ها را اعلام نکرده است، پس این درصدها را باید با همین قید خواند.

در نگاه نخست، فاصله‌ی ۶ و ۱۱ درصد با بازار خارج کم به‌نظر می‌رسد. اما در بازاری که ریال طبق گزارش حدود ۲٫۶۴ میلیون ریال به‌ازای هر دلار معامله شده و دستمزد پایه چند ده دلار است، حتی قیمت نزدیک به قیمت جهانی برای بیشتر خانوارها دست‌نیافتنی است. گزارش تاریخ دقیق این نرخ را نداده و فقط نوشته «دوشنبه» و کمی بهتر از کف تاریخی اوایل ماه بوده است.

عوارض و ثبت‌نام دستگاه چه سهمی دارد؟

گوشی واردشده تنها اگر هزینه‌ی ثبت‌نام به دولت پرداخت شود بیش از ۳۰ روز روی شبکه‌ی موبایل کار می‌کند. این هزینه حدود ده سال پیش، به‌ادعای مسئولان برای مقابله با قاچاق و فساد، وضع شد. عوارض واردات بر اساس ارزش گوشی تعیین می‌شود: تا ۶ درصد برای مدل‌های زیر ۶۰۰ یورو، تا ۱۵ درصد برای ۶۰۰ تا ۹۰۰ یورو و تا ۳۰ درصد برای بالاتر از ۹۰۰ یورو. به‌نوشته‌ی گزارش، با افزودن سایر عوارض و گارانتی شرکت‌های داخلی، هزینه‌های اضافه می‌تواند به بیش از نیمی از کل قیمت پرداختی برسد.

دولت می‌تواند هر زمان ثبت‌نام گوشی را متوقف کند. به‌گفته‌ی گزارش، در سال‌های ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ ثبت مدل‌های جدید آیفون ممکن نبود، چون مقامات می‌گفتند ساخت شرکتی آمریکایی است و ارز کشور را مصرف می‌کند، اما با مدل‌های هم‌قیمت از برندهای دیگر مشکلی نداشتند.

واردات گوشی چقدر افت کرده است؟

به‌نقل از تسنیم، سال گذشته (منتهی به اسفند ۱۴۰۴) حدود ۱٫۶ میلیارد دلار گوشی به‌صورت تجاری وارد شد که تا ۲۰ درصد آن مدل‌های بالای ۶۰۰ دلار بود، و گوشی‌های به ارزش ۴۷۰ میلیون دلار هم با مسافران آمد. آمار روشنی از گوشی قاچاق وجود ندارد. فرود عسگری، رئیس گمرک، در نیمه‌ی مرداد به رسانه‌های دولتی گفت در پنج ماه نخست امسال حدود یک میلیون گوشی وارد شده، در برابر ۳٫۱۶ میلیون در دوره‌ی مشابه سال قبل، و ارزش واردات حدود ۷۰ درصد کم شده است.

محاسبه‌ی رونما: یک میلیون تقسیم بر ۳٫۱۶ میلیون حدود ۰٫۳۲ است، یعنی شمار گوشی‌های واردشده حدود ۶۸ درصد کمتر از دوره‌ی مشابه پارسال بوده. این عدد با کاهش ۷۰ درصدی «ارزش» که گمرک گفته تناقض ندارد، اما دو معیار یکی نیستند. همه‌ی این ارقام مربوط به واردات رسمی‌اند و تصویری از سهم قاچاق نمی‌دهند.

برای خانوارها چه معنایی دارد؟

گزارش می‌نویسد قیمت‌ها در سراسر اقتصاد، به‌ویژه غذا و اقلام ضروری، جهش کرده است و آن را به مدیریت داخلی، خسارت جنگ، تحریم و محاصره نسبت می‌دهد. حتی گوشی ثبت‌شده هم به‌دلیل فیلترینگ و قطع اینترنت آزادانه به اینترنت دسترسی ندارد، روش‌های پرداخت جهانی برای ایرانیان بسته است و شرکت‌های بین‌المللی برخی خدمات را به شهروندان ایران نمی‌دهند.

افسانه، معلم ۲۷ ساله‌ی تهرانی (نام خانوادگی در گزارش نیامده)، گفت برای جایگزینی آیفون ۱۳ خود با مدل ۱۷ باید گوشی فعلی را بفروشد، از پس‌انداز کم خود خرج کند و از والدینش قرض بگیرد. او گفت بسیاری از دوستانش دستگاه‌های قدیمی را تعمیر می‌کنند و «بسیاری از مردم یک خرابی دستگاه الکترونیکی مهم تا افتادن در بدهی جدی فاصله دارند.»