گوشی‌های تازه از مسیر قاچاق به بازار تهران می‌رسند، اما قیمتشان از توان حقوق‌بگیران بالاتر است

آخرین مدل‌های گوشی و لپ‌تاپ هنوز در بازار تهران پیدا می‌شود، اما دیگر از مسیر رسمی نمی‌رسد. طبق گزارشی از تهران به تاریخ ۱ آبان ۱۴۰۵ (۲۳ اکتبر ۲۰۲۶)، پس از محاصره‌ی بنادر جنوبی و توقف مبادله با امارات، بخش بزرگی از این کالاها قاچاقی وارد می‌شود و با قیمتی بالاتر از بازارهای مرجع به دست مصرف‌کننده می‌رسد.

مسیر واردات تغییر کرده است

یک فروشنده‌ی گوشی در مرکز خرید چارسو تهران، که به دلایل امنیتی نامش منتشر نشده، می‌گوید واردات امروز پیچیده‌تر، زمان‌برتر و پرهزینه‌تر شده است. به گفته‌ی او، گوشی‌های سری جدید آیفون که ۱۸ سپتامبر در آمریکا عرضه شدند، ظرف چند روز در بازار تهران دیده شدند. بخش مهم این کالاها پیش‌تر از دبی می‌آمد، اما امارات ۱۹ اوت اعلام کرد مبادلات تجاری و مالی با ایران را متوقف می‌کند و جنگ و محاصره‌ی دریایی هم مسیر تنگه‌ی هرمز را مختل کرده است.

پس از آن، بازرگانان از مسافران ورودی از عمان استفاده کردند؛ اما با اجرای تحریم‌های آمریکا بر شرکت‌های هواپیمایی ایرانی در سپتامبر، تعداد پروازهای ورودی به‌شدت کم شد. اکنون بخش بزرگی از گوشی‌ها، لپ‌تاپ‌ها، کارت‌های گرافیک، کنسول‌های بازی و پایانه‌های استارلینک از مسیر سلیمانیه در اقلیم کردستان عراق و سپس زمینی وارد کشور می‌شود. حجم کالای قاچاق‌شده رقم رسمی ندارد.

قیمت، عوارض و فشار بر خانوار

گران‌تر بودن کالا فقط حاصل قاچاق نیست. گوشی وارداتی بدون پرداخت عوارض ثبت، تنها ۳۰ روز روی شبکه‌ی ایران کار می‌کند و این الزام حدود ده سال پیش وضع شد. عوارض واردات برای گوشی‌های زیر ۶۰۰ یورو تا ۶ درصد، برای ۶۰۰ تا ۹۰۰ یورو تا ۱۵ درصد و برای بالای ۹۰۰ یورو تا ۳۰ درصد است. با افزودن سایر عوارض و «گارانتی‌های» داخلی، سهم هزینه‌های اضافی در برخی مدل‌ها از نیمی از قیمت کل فراتر می‌رود. دولت هم می‌تواند ثبت مدل‌ها را هر زمان متوقف کند؛ در سال‌های ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ ثبت آیفون‌های تازه به‌دلیل مصرف ارز کمیاب ممنوع بود.

در سوی تقاضا، چشم‌انداز روشن نیست. بر پایه‌ی گزارش تسنیم، ارزش گوشی واردشده از مسیر تجاری در سال منتهی به مارس ۲۰۲۶ حدود ۱٫۶ میلیارد دلار بود و تا ۲۰ درصد آن‌ها بیش از ۶۰۰ دلار قیمت داشتند؛ ۴۷۰ میلیون دلار هم همراه مسافران هوایی آمد. حالا با حداقل دستمزد و یارانه‌ی ماهانه‌ی معادل ۸۳ دلار، خرید یک دستگاه رده‌بالا برای بخش بزرگی از خانوارها عملاً از دسترس خارج است. یک معلم ۲۷ ساله‌ی تهرانی به گزارشگر گفته است برای خرید آیفون ۱۷ باید گوشی فعلی را بفروشد، از پس‌انداز خرج کند و از والدین قرض بگیرد.

حتی گوشی ثبت‌شده هم محدودیت‌های اینترنتی را دور نمی‌زند: فیلترینگ شدید و قطع اینترنت ادامه دارد، پرداخت‌های بین‌المللی برای ایرانیان ممکن نیست و بسیاری از شرکت‌های خارجی خدمات خود را به ایرانیان عرضه نمی‌کنند. جمعیت ایران حدود ۹۰ میلیون نفر است.