معاملات «اوراق امتیاز» از بورس کالا به همه بورس‌های ایران گسترش می‌یابد

شورای عالی بورس و اوراق بهادار با گسترش معاملات «اوراق امتیاز» از بورس کالای ایران به دیگر بورس‌ها و بازارهای تحت نظارت بازار سرمایه موافقت کرده است. قادر معصومی خانقاه، مدیر نظارت بر بورس‌های سازمان بورس، روز چهارشنبه ۶ آبان ۱۴۰۵ گفت این تصمیم می‌تواند معامله امتیازهای قابل واگذاری در حوزه‌هایی مانند معدن، صادرات، واردات و انرژی را در بسترهای گسترده‌تری ممکن کند.

اوراق امتیاز چیست؟

در دستورالعمل مصوب هیات‌مدیره سازمان بورس، «اوراق امتیاز» اوراق بهاداری تعریف شده که مالکیت دارنده بر امتیاز پشتوانه آن را نشان می‌دهد. پشتوانه می‌تواند حقی قابل انتقال باشد که نهاد متولی آن را شناسایی و تایید می‌کند؛ برای نمونه، برخی امتیازهای صادراتی، وارداتی، معدنی یا انرژی. بنابراین این ابزار با سهام شرکت فرق دارد: خریدار لزوماً مالک بخشی از یک شرکت نمی‌شود، بلکه حقی مشخص و قابل استفاده یا انتقال را می‌خرد.

معصومی خانقاه گفته است این اوراق بر اساس بند ۵ ماده ۲۷ قانون بازار اوراق بهادار از ثبت نزد سازمان بورس معاف‌اند. دستورالعمل معاملات آن‌ها نیز در ۳۰ خرداد ۱۴۰۵ بر پایه بندهای ۲ و ۱۱ ماده ۷ قانون بازار اوراق بهادار به تصویب هیات‌مدیره سازمان رسیده بود. تصمیم تازه شورای عالی بورس، محدودیت قبلیِ محل معامله را کنار می‌زند و اجازه می‌دهد بورس تهران، فرابورس، بورس انرژی یا دیگر بورس‌های مجاز ــ بسته به نوع امتیاز و مصوبه بعدی ــ میزبان معامله باشند.

چه چیزی در عمل تغییر می‌کند؟

مهم‌ترین اثر بالقوه، انتقال معامله برخی حقوق از بازارهای پراکنده و توافقی به محیطی شفاف‌تر است. اگر عرضه‌کننده، نهاد متولی و بورس مربوط اطلاعات کافی منتشر کنند، قیمت امتیاز می‌تواند در رقابت میان خریداران کشف شود و سابقه معامله نیز قابل رصد باشد. این سازوکار برای بنگاه‌هایی که به مجوز یا سهمیه‌ای مشخص نیاز دارند، می‌تواند مسیر تامین آن حق را روشن‌تر کند و برای دارندگان امتیاز نیز امکان نقدشوندگی ایجاد کند.

با این حال، «گسترش مجوز» با «آغاز معامله» یکی نیست. طبق دستورالعمل، پذیرش هر نوع اوراق امتیاز باید به تصویب هیات پذیرش بورس مربوط برسد. امیدنامه نیز باید دست‌کم دو روز کاری پیش از عرضه منتشر شود و در آن نوع امتیاز، نهاد متولی، عرضه‌کنندگان عمده، زمان انقضا، قواعد قیمت‌گذاری و شرایط استفاده توضیح داده شود. اگر عرضه ظرف شش ماه از درج انجام نشود، پذیرش لغو می‌شود؛ بورس می‌تواند در شرایط مشخص این مهلت را حداکثر شش ماه دیگر تمدید کند.

ریسک‌ها و پرسش‌های باز

تا زمان انتشار مصوبه کامل و اطلاعیه‌های بورس‌ها، چند نکته روشن نیست: نخستین اوراق در کدام بورس پذیرفته می‌شود، چه زمانی معاملات آغاز خواهد شد، حداقل حجم عرضه و دامنه نوسان چه خواهد بود و آیا بازارگردان یا خریدار کافی وجود دارد. همچنین ارزش هر ورقه به اعتبار امتیاز پشتوانه، عملکرد نهاد متولی و امکان واقعی استفاده از آن بستگی دارد؛ در نتیجه، صرف پذیرش در بورس ریسک حقوقی یا اجرایی امتیاز را از بین نمی‌برد.