
چین پس از مرگ دختر ۶ ساله در نخستین آزمایش ژنویرایشی مغز، پژوهشگران را برکنار کرد
تحقیق رسمی شانگهای که روز ۱۳ نوامبر ۲۰۲۶ پایان یافت، گفته است پژوهشگران درگیر در آزمایش ژنویرایشی مغز، مقررات پژوهشی را نقض و از خانوادهی کودک پول دریافت کردهاند؛ برخی از آنان برکنار شدهاند. کودک ۶ ساله در مارس ۲۰۲۵ هفت روز پس از تزریق درمان فوت کرد.
تحقیق رسمی دربارهی مرگ یک دختر ۶ ساله در نخستین تلاش جهان برای ویرایش ژن در مغز کودک، روز جمعه ۱۳ نوامبر ۲۰۲۶ در شانگهای پایان یافت. به گزارش روزنامهی «ساوث چاینا مورنینگ پست» (SCMP)، این تحقیق که به دستور کمیتهی شهری حزب کمونیست در شانگهای و دولت محلی انجام شد، به این نتیجه رسید که پژوهشگران مقررات پژوهشی را نقض کرده و از خانوادهی کودک پول گرفتهاند؛ برخی از آنان برکنار شدهاند. نام برکنارشدگان در متن در دسترس این گزارش نیامده است.
چه شد؟
کودک، با نام مستعار «مِی»، به سندرم نادر «اسنایدرز بلوک–کمپو» ناشی از جهش در ژن CHD3 مبتلا بود. به نوشتهی گزارش مشترک نشریهی «ساینس» و پایگاه «ریتراکشن واچ» در ژوئیه ۲۰۲۶، او در مارس ۲۰۲۵ در بیمارستان یک رسانه در شانگهای، وابسته به دانشگاه جیائوتونگ شانگهای، تحت درمان آزمایشی قرار گرفت. پژوهشگران تریلیونها ویروس حامل ویرایشگر بازی را به مایع مغزینخاعی او تزریق کردند. او هفت روز بعد بر اثر واکنش شدید ایمنی (میکروآنژیوپاتی ترومبوتیک) فوت کرد؛ علائم او تب، آسیب کلیه و تغییرات خونی بود.
تحقیق رسمی تازه میگوید پژوهشگران نتایج نگرانکنندهی آزمایش روی میمونها را پیش از درمان با پزشکان کودک در میان نگذاشته بودند. در گزارشهای ژوئیه، «ساینس» از آسیب کبدی در چهار میمون خبر داده بود.
چرا اهمیت دارد؟
این پرونده در زمانی رخ داده که چین و آمریکا بر سر درمانهای ژنی رقابت شدیدی دارند. «یک رسانه» گزارش داد از ۲۰۱۵ تاکنون آزمایشهای بالینی آغازشده توسط پژوهشگر برای فرآوردههای سلولی و ژنی در چین بیش از ۳۰ هزار شرکتکننده را در بیش از هزار آزمایش درگیر کرده است. موضوع پرونده تنها یک فاجعهی پزشکی نیست، پرسش از نظارت است: چه کسی باید پیش از آنکه یک درمان آزمایشی روی کودک آزمایش شود، یافتههای حیوانی را بررسی و ریسکها را برای خانواده شفاف کند؟
واکنشها
واکنش مقامهای شانگهای
مقامهای محلی شانگهای نتیجهی تحقیق را روز جمعه ۱۳ نوامبر اعلام کردند؛ یافتهها شامل نقض مقررات پژوهشی، دریافت پول از خانواده و ارائهنکردن نتایج نگرانکنندهی آزمایش میمونها به پزشکان کودک بود. متن کامل بیانیهی رسمی، فهرست برکنارشدگان و میزان مجازات هر فرد در منابع در دسترس این بررسی نبود و حدسی دربارهی آنها زده نمیشود.
واکنش دانشگاه و بیمارستان
دانشکدهی پزشکی دانشگاه جیائوتونگ شانگهای در ژوئیه گفته بود گروه ویژهای برای «تحقیق جامع» تشکیل داده و پس از نتیجهی تحقیق «اقدام جدی» میکند؛ به نقل از رسانههای آسیایی، دانشگاه تأکید کرد با هر پژوهش پزشکی که اخلاق و مقررات را نقض کند مخالف است. بیمارستان یک رسانه پیشتر، در سپتامبر ۲۰۲۵، از سوی ادارهی بهداشت یکی از بخشهای شانگهای حدود ۲۴ هزار یوآن (نزدیک ۳٬۵۰۰ تا ۳٬۶۰۰ دلار) بهدلیل نظارت ناکافی و ثبتنکردن آزمایش بهعنوان پژوهش با حمایت تجاری در پایگاه ملی جریمه شد. به گزارش «ساینس»، آن زمان پژوهشگر ارشد مجازات علنی نشد.
واکنش نشریهی نیچر
مقالهای که یافتههای این درمان در موش را منتشر کرده بود، در فوریه ۲۰۲۶ در «نیچر» چاپ شد و به مرگ کودک اشاره نداشت. «نیچر» در ۲۹ ژوئیه یادداشت سردبیر به مقاله افزود. ویکتوریا آراندا، معاون سردبیر، به «یک رسانه» گفت نشریه نگرانیها را بررسی میکند و پس از بررسی «اقدام سردبیری مناسب» انجام میدهد. تا ۱۴ نوامبر واکنش تازهای از نشریه به نتیجهی تحقیق شانگهای در منابع بررسیشده یافت نشد.
واکنش خانواده و کارشناسان
والدین کودک گفتند پزشکان به آنان دربارهی احتمال مرگ هشدار نداده بودند و گفتند حدود ۸۶۰ هزار دلار برای توسعهی درمان پرداختهاند؛ برخی رسانهها از این پول بهعنوان وجه غیررسمی و احتمالاً غیرمجاز نام بردهاند و در توصیف آن اختلاف هست. آنان خواستار تحقیق و ابطال مقاله شدند و دانشگاه در ابتدا درخواست را نپذیرفت. استیون گری، استاد کودکان در دانشگاه تگزاس جنوبغربی، به «ساینس» گفت «نباید به این آزمایش میرسیدند». طبق گزارش «تایمز هایر اجوکیشن»، تا آن زمان به خانواده غرامتی پرداخت نشده بود.
آنچه باید بدانیم
چند عدد کلیدی: کودک ۶ ساله بود؛ مرگ در ۷ روز پس از تزریق رخ داد؛ جریمهی بیمارستان حدود ۲۴ هزار یوآن بود؛ و خانواده میگوید ۸۶۰ هزار دلار پرداخته است. کمیتهی اخلاق بیمارستان، به گزارش «ساینس»، مرگ را «قطعاً مرتبط» با درمان ارزیابی کرده بود. گزارش SCMP میگوید تحقیق جدید اینها را تأیید کرد که پژوهشگران قواعد را زیر پا گذاشتند؛ اما اینکه مقالهی نیچر پس گرفته خواهد شد یا نه، هنوز اعلام نشده است.
راهکار
پیشتر در ژوئن ۲۰۲۶ چین مقررات پژوهش درمان سلولی و ژنی را بازبینی کرده بود: آزمایشهای پیشرفته به بیمارستانهای مشخصی محدود شد، دریافت هزینهی مرتبط با پژوهش بالینی از بیماران ممنوع گردید و چارچوب ملی نظارتی با الزام گزارشدهی واکنشهای ناخواسته شکل گرفت. «یک رسانه» مینویسد این قواعد آزمایشهای آغازشده توسط پژوهشگر را هم در بر میگیرد، همان نوعی که در بیمارستان یک رسانه انجام شد. پرسش باز این است که این قواعد تا چه اندازه اجرا میشود.
پیشینه
چین پس از ۲۰۱۸، یعنی افشای تولد نوزادان ژنویراییشدهی هه جیانکویی، نظارت بر فناوریهای پزشکی نوظهور را تشدید کرده است؛ «اِیاِفپی» مینویسد این رویکرد تعادلی میان نظارت و جاهطلبی چین برای رهبری فناوری زیستی است. بحران تازه نشان میدهد اجرای قواعد از خود قواعد دشوارتر است.
چه میشود بعد؟
باید دید اسامی و مجازاتهای دقیق برکنارشدگان اعلام میشود یا نه، نیچر دربارهی مقاله چه تصمیمی میگیرد و خانوادهی کودک غرامت یا پاسخ رسمی دریافت میکند یا نه. تاریخ مشخصی برای هیچیک از اینها اعلام نشده است.
منابع و راستیآزمایی
- منبع اصلی: South China Morning Post، ۱۴ نوامبر ۲۰۲۶
- یک رسانه، ۳۰ ژوئیه ۲۰۲۶ ()
- SCMP، گزارش ژوئیه ۲۰۲۶
- یک رسانه،
- Times Higher Education




