فراتر از خبر،نزدیک‌تر به حقیقت
قیمت‌ها
عکس: آرشیو. تصویر مفهومی امنیت سایبری است و صحنه‌ای از حملهٔ ۱۶ نوامبر ۲۰۲۶ به Optimizely را نشان نمی‌دهد. پدیدآور: jaydeep_ / Pixabay، از طریق Wikimedia Commons، مجوز CC0.
فناوری

حمله زنجیره تأمین به Optimizely سایت ۱۷۸ سازمان را به بدافزار آلوده کرد

مهاجمان با سوءاستفاده از حفره‌ای در Optimizely کد مخرب را به سایت دست‌کم ۱۷۸ سازمان از جمله زوم، بی‌بی‌سی و سی‌ان‌ان رساندند؛ کدی که نشانی کیف پول رمزارز را عوض می‌کرد، اطلاعات کارت را می‌خواند و آیفون‌های به‌روزنشده را هدف می‌گرفت.

حمید کمالی ۶ دقیقه مطالعه ۱۷ نوامبر ۲۰۲۶

حمله زنجیره تأمین به Optimizely، شرکتی که ابزار آزمون و شخصی‌سازی وب‌سایت می‌فروشد، روز دوشنبه ۱۶ نوامبر باعث شد سایت دست‌کم ۱۷۸ سازمان برای بازدیدکنندگان خود کد مخرب بار کند. زوم، بی‌بی‌سی، سی‌ان‌ان، فاکس‌نیوز، سیلزفورس، گیت‌لب، ایکیا، بانک اچ‌اس‌بی‌سی و اکوئیفکس در فهرست آسیب‌دیده‌ها هستند. این کد نشانی کیف پول رمزارز را عوض می‌کرد، اطلاعات کارت بانکی را برمی‌داشت و روی آیفون و آیپد سراغ حفره‌های نسخه‌های قدیمی سیستم‌عامل می‌رفت.

Optimizely رخداد را تأیید کرده است. این شرکت به وب‌سایت BleepingComputer گفت فردی غیرمجاز از یک آسیب‌پذیری در فرایند ثبت‌نام حساب بخش Experimentation سوءاستفاده کرده و به پروژهٔ شماری از مشتریان کد جاوااسکریپت مخرب افزوده است. به گفتهٔ شرکت، مسیر آسیب‌پذیر بسته و اصلاح شده، کد تزریق‌شده از پروژه‌ها پاک شده، نشست‌های فعال پایان یافته و دسترسی حساب‌های آسیب‌دیده از نو تنظیم شده است. Optimizely می‌گوید به همهٔ مشتریان آسیب‌دیده خبر داده است.

بدافزار از کدام در وارد سایت‌ها شد؟

سایت‌هایی که از Optimizely استفاده می‌کنند یک فایل جاوااسکریپت را از سرورهای این شرکت در صفحه‌های خود بار می‌کنند. این فایل تعیین می‌کند هر بازدیدکننده کدام نسخهٔ صفحه را ببیند تا شرکت بتواند مثلاً دو طرح متفاوت از یک صفحه را با هم مقایسه کند. در همین فایل بخشی هست به نام Project JavaScript که مشتری کد دلخواهش را در آن می‌نویسد و آن کد در همهٔ صفحه‌های سایت اجرا می‌شود.

اسکات هلم، پژوهشگر امنیت در شرکت Report URI که نخستین بار این حمله را گزارش کرد، می‌نویسد مهاجم کد خود را در همین بخش نوشته و به بقیهٔ فایل دست نزده بود. فایل همچنان از نشانی رسمی Optimizely و با گواهی معتبر این شرکت می‌رسید؛ یعنی از جایی که همهٔ این سایت‌ها از پیش به آن اعتماد داشتند. کد افزوده‌شده اسکریپت دیگری را از سرور مهاجم بار می‌کرد. سرور و کد خودِ این سایت‌ها هک نشده بود.

هلم سه شکل از این کد دیده است. در بیشتر فایل‌ها نشانی سرور مهاجم آشکار بود. در برخی، نشانی به شکل کدشده نوشته شده بود تا با جست‌وجوی ساده پیدا نشود. در شکل سوم، کل بدافزار درون خود فایل جا گرفته بود تا اگر سرور مهاجم مسدود شد باز هم اجرا شود. فایل شرکت Smartsheet یک بار پاک و دوباره آلوده شد و به نوشتهٔ او این یعنی مهاجم در آن ساعت هنوز دسترسی داشت.

کدی که هم نشانی کیف پول را عوض می‌کرد هم شمارهٔ کارت را می‌خواند

بدافزار چند کار را هم‌زمان می‌کرد. هر نشانی کیف پول رمزارز را که در صفحه یا در متن کپی‌شدهٔ کاربر می‌دید با نشانی مهاجم جایگزین می‌کرد؛ بیت‌کوین، اتریوم، ترون، سولانا، لایت‌کوین و دوج‌کوین از جملهٔ آن‌ها بود. کسی که در آن ساعت‌ها نشانی‌ای را کپی و جای دیگری وارد کرده، ممکن است پولش را برای مهاجم فرستاده باشد.

از ساعت ۱۳:۴۳ به وقت جهانی بخش دوم هم اضافه شد: کد، شمارهٔ کارت، تاریخ انقضا و کد امنیتی را که کاربر در فرم‌های خود سایت می‌نوشت برمی‌داشت و برای مهاجم می‌فرستاد. به نوشتهٔ Report URI، کارت‌هایی که در قاب جداگانهٔ درگاه‌های پرداختی مثل Stripe و Adyen وارد شده بود از دسترس این کد بیرون ماند. بدافزار کوکی‌های مرورگر و تصویری از صفحه را هم می‌فرستاد.

مبلغ دزدی تا اینجا کوچک است. Report URI می‌گوید کیف پول‌های مهاجم تا ساعت ۱۹:۲۵ به وقت جهانی حدود ۷٬۰۴۰ دلار گرفته بودند و همهٔ این پول در حدود نُه ساعت رسیده بود. BleepingComputer یادآوری کرده که برخی از این کیف پول‌ها پیش از حمله هم فعال بوده‌اند و نمی‌شود دقیق گفت چه مقدار از پول حاصل همین حمله است. شمار کارت‌ها و کوکی‌های دزدیده‌شده معلوم نیست. این رقم در برابر سرقت ۶٫۳ میلیارد دلاری از بایننس ناچیز است، اما فهرست سایت‌های درگیر بلند و پرنام است.

آیفون‌های به‌روزنشده هدف جداگانه بودند

روی آیفون و آیپد، کد نسخهٔ سیستم‌عامل را می‌خواند و یکی از دو بستهٔ نفوذ Coruna یا DarkSword را در قابی پنهان بار می‌کرد. بستهٔ نفوذ مجموعه‌ای آماده از کد است که از حفره‌های امنیتی یک سیستم برای نفوذ به دستگاه استفاده می‌کند. Coruna برای iOS نسخهٔ ۱۳ تا ۱۷ و DarkSword برای نسخه‌های ۱۸ به کار می‌رفت.

به نوشتهٔ هلم، در توضیح‌های درون خود این بسته آمده که iOS نسخهٔ ۱۸.۷.۳ و بالاتر و نسخهٔ ۲۶.۳ و بالاتر وصله شده‌اند. روی دستگاه‌هایی با iOS نسخهٔ ۱۸.۶ و قدیمی‌تر، صفحه هر ۶۰ ثانیه دوباره بار می‌شد تا حمله تکرار شود.

حمله زنجیره تأمین چرا این‌همه سایت را با هم گرفتار می‌کند؟

در حمله زنجیره تأمین، مهاجم به‌جای تک‌تک سایت‌ها سراغ شرکتی می‌رود که به همهٔ آن‌ها خدمات می‌دهد. سایت‌های امروزی قطعه‌کدهایی از شرکت‌های دیگر بار می‌کنند، برای آمار، تبلیغ یا آزمون طرح صفحه، و مرورگر کاربر این کدها را با همان اعتمادِ کد خود سایت اجرا می‌کند. هلم می‌نویسد درس این رخداد آن است که کد مورد اعتماد همیشه قابل اعتماد نمی‌ماند.

این الگو در هفته‌های اخیر چند بار دیده شده است؛ از نسخه‌های آلودهٔ ابزار OVHcloud در گیت‌هاب تا افزونهٔ جعلی Claude Code در بازار Cursor. دولت‌ها هم به آن حساس شده‌اند و ده کشور برای امنیت زنجیرهٔ تأمین هوش مصنوعی توافق امضا کرده‌اند.

Report URI از میان ۱٬۶۱۱ فایل Optimizely که پیدا کرد، ۱۸۸ فایل آلوده متعلق به ۱۷۸ سازمان یافت و می‌گوید رقم واقعی احتمالاً بیشتر است. بانک‌ها و مؤسسه‌های مالی با ۳۲ سازمان بزرگ‌ترین گروه‌اند و پس از آن‌ها ۲۳ شرکت فناوری و ۲۰ فروشگاه و برند پوشاک قرار دارند. سایت خود Optimizely هم آلوده بود. BleepingComputer جداگانه با بررسی اسکن‌های ثبت‌شده در سرویس urlscan.io تأیید کرده که کد مخرب در سایت‌هایی مثل زوم، بی‌بی‌سی، سی‌ان‌ان، فاکس‌نیوز، سیلزفورس و گیت‌لب بار شده یا برای بار شدن تلاش کرده است.

Report URI خود ابزار پایش اسکریپت می‌فروشد و Gizmodo در گزارشش به همین نکته اشاره کرده است. این شرکت تنظیم‌های امنیتی سازمان‌های آسیب‌دیده را هم سنجیده است: ۶۸ سازمان هیچ «سیاست امنیت محتوا» نداشتند؛ فهرستی که به مرورگر می‌گوید صفحه اجازه دارد از کجا کد بگیرد و به کجا داده بفرستد. تنها ۲۴ سازمان، حدود ۱۵ درصد، تنظیمی داشتند که جلوی اجرای بدافزار را گرفت.

اگر دوشنبه به این سایت‌ها سر زده‌اید

کد مخرب نخستین بار ساعت ۰۴:۲۱ به وقت جهانی در فایل مربوط به بی‌بی‌سی دیده شد و پاک‌سازی گسترده حدود ساعت ۲۰:۴۰ آغاز شد. تا ساعت ۲۱:۵۲ فقط یکی از ۱۸۸ فایل، متعلق به شرکت مخابراتی TalkTalk، هنوز آلوده بود.

توصیهٔ پژوهشگران به کسی که در این فاصله به یکی از این سایت‌ها رفته سه چیز است: آیفون یا آیپد خود را به‌روز کند؛ اگر رمزارز جابه‌جا کرده، نشانی مقصد تراکنش را با نشانی‌ای که در نظر داشته مقایسه کند؛ و اگر با کارت خرید کرده، صورت‌حساب کارت را زیر نظر بگیرد و با دیدن برداشت ناشناس به بانک خبر دهد. BleepingComputer به کاربرانی که هم‌زمان در سرویس‌های حساس وارد حساب خود بوده‌اند توصیه کرده مراقب فعالیت غیرعادی حساب‌هایشان هم باشند.

آنچه Optimizely هنوز نگفته است

Optimizely نگفته آسیب‌پذیری از چه زمانی وجود داشته، چند مشتری آسیب دیده‌اند و مهاجم کیست. Report URI می‌گوید هنگام انتشار گزارشش از این شرکت پاسخی نگرفته بود و نمی‌دانست مهاجم چگونه به پروژهٔ این‌همه مشتریِ بی‌ارتباط با هم دسترسی پیدا کرده است؛ توضیح Optimizely دربارهٔ حفرهٔ فرایند ثبت‌نام پس از آن منتشر شد.

هلم ردّ همین مهاجم را در موج کوچک‌تری هم دیده است که از ۱۳ نوامبر از راه اسکریپت‌های سه شرکت دیگر، Kissmetrics و StorifyMe و Minute Media، به سایت‌های دیگری رسیده بود.

Optimizely وعده داده تازه‌ترین اطلاعات را در صفحهٔ وضعیت خدماتش بگذارد. بامداد سه‌شنبه ۱۷ نوامبر در این صفحه هنوز گزارشی دربارهٔ این رخداد دیده نمی‌شد و بخش Web Experimentation در حال کار عادی نشان داده می‌شد.

منابع اصلی تحقیق
هم‌رسانی تلگرام ایکس واتس‌اپ

کنجکاوی‌تان را ادامه دهید

سه مطلب تازه از تکنونما؛ از هوش مصنوعی تا گجت‌هایی که فردا در دست شماست.

همه روایت‌های تکنونما