
دلیل کمبود موشکهای پاتریوت مشخص شد؛ یک ماده ناشناخته پشت بحران تولید این موشکها
یک پارچهٔ کربونیزه که فقط یک شرکت فرانسوی میسازد، گلوگاه سهبرابر کردن تولید موشک پاتریوت شده است. چرا جایگزین ندارد، عددها چه میگویند و برای اوکراین، خلیج فارس و ناتو چه معنایی دارد؟
پرتابگر سامانهٔ پدافند هوایی پاتریوت؛ تصویر آرشیوی ۲۹ اوت ۲۰۰۹. عکس: Robert Barney / نیروی هوایی آمریکا، مالکیت عمومی.
تصور عمومی این است که تولید سامانههای پیشرفتهای مانند پاتریوت به فناوریهای پیچیده و بودجههای عظیم وابسته است؛ اما اکنون یک مادهٔ نسبتاً ارزان و کمتر شناختهشده به گلوگاه اصلی افزایش تولید یکی از مهمترین موشکهای دفاعی جهان تبدیل شده است. گزارشی در ۱۸ نوامبر ۲۰۲۶ (۲۷ آبان ۱۴۰۵) نشان داد که پنتاگون برای تأمین «ریون کربونیزه» به اندازهٔ کافی دچار مشکل است. این ماده در نازل موتور موشک رهگیر پاتریوت PAC-3 MSE به کار میرود.
در این تحلیل بینالمللی میخوانید
اهمیت ماجرا در زمانبندی آن است. ذخایر رهگیر آمریکا پس از جنگ با ایران بهشدت کم شده، اوکراین و متحدان اروپایی همچنان رهگیر میخواهند و پنتاگون هدف گذاشته تولید را تا پایان ۲۰۳۰ بیش از سه برابر کند. حالا معلوم شده یکی از حلقههای این زنجیره، پارچهای است که در نزدیکی بوردوی فرانسه بافته و کربونیزه میشود.
این الیاف چرا اینقدر مهم است؟
ریون الیافی سلولزی است. وقتی در کورههای ویژه «کربونیزه» میشود، یعنی در دمای بالا و بدون اکسیژن به کربن تبدیل میشود، پارچهای به دست میآید که گرمای بسیار شدید را تحمل میکند. طبق گزارش اصلی، این پارچه در برابر دمای بیش از ۲۷۰۰ درجهٔ سانتیگراد مقاومت میکند.
کاربرد آن در نازل موتور سوخت جامد است؛ همان دهانهای که گازهای داغ احتراق از آن بیرون میزند و رانش موشک را میسازد. این پارچه لایهٔ محافظ داخل نازل است و در طول کار موتور لایهلایه میسوزد و از بین میرود. این فرایند که «فرسایش کنترلشده» نام دارد، گرما را با خود میبرد و نمیگذارد بدنهٔ نازل ذوب شود یا شکل آن تغییر کند. اگر نازل در چند ثانیهٔ پرواز تغییر شکل دهد، رانش و مسیر موشک به هم میریزد. به همین دلیل بدون این ماده، موتور قابلاعتمادی ساخته نمیشود و خط تولید موشک عملاً متوقف میماند.
ریشهی کمیابی هم تاریخی است: ریون از خمیر چوب ساخته میشود و پس از بافتن، در دمای بالای ۱۲۰۰ درجهی سلسیوس کربونیزه و با رزین فنولیک آغشته میشود. سطح نازل در تماس با گاز داغ به حدود ۵۰۰۰ درجهی فارنهایت میرسد. تولید درجهی هوافضایی این ماده در آمریکا از سپتامبر ۱۹۹۷ متوقف شده و از آن زمان تأمینکنندگان تأییدشدهی کمی باقی ماندهاند.
زنجیرهای از چک تا کانزاس
بر اساس جزئیاتی که از گزارش اصلی منتشر شده، مسیر این ماده از چند کشور میگذرد:
- جمهوری چک: نخ ریون در کارخانهای تولید میشود که مالک آن یک شرکت شیمیایی تایلندی است. نام هیچکدام در گزارشها نیامده است.
- فرانسه: شرکت آریانگروپ (ArianeGroup)، سازندهٔ موشکهای فضایی آریان، نخ را در نزدیکی بوردو میبافد، کربونیزه میکند و با نام تجاری Raycarb میفروشد.
- کانزاس آمریکا: پارک ایرواسپیس (Park Aerospace)، تنها توزیعکنندهٔ این ماده در آمریکای شمالی، روی آن رزین میزند.
- التریهریس (L3Harris): پارچهٔ آغشته به رزین را در نازل موتور سوخت جامد به کار میبرد.
- لاکهید مارتین: مونتاژ نهایی موشک PAC-3 MSE را انجام میدهد.
نکتهٔ کلیدی این است که برای پیشرفتهترین نسخهٔ رهگیر پاتریوت فقط یک محصول ریون تأیید شده است. آریانگروپ هم گفته ظرفیتش محدود است و افزایش ارسال به آمریکا میتواند به مشتریان اولویتدار دیگرش، از جمله ارتش فرانسه، آسیب بزند.
چرا آمریکا مادهای دیگر را جایگزین نمیکند؟
پرسش طبیعی این است که چرا بزرگترین صنعت نظامی جهان سراغ تأمینکنندهٔ دیگری نمیرود. پاسخ در منطق صنعت موشک است:
- هر قطعه باید دوباره تأیید شود. مادهٔ نازل بخشی از طراحی تأییدشدهٔ موتور است. تعویض آن یعنی آزمونهای دوبارهٔ زمینی و پروازی تا ثابت شود موتور همان رفتار قبلی را دارد.
- تغییر کوچک، اثر بزرگ. اگر الیاف تازه کمی سریعتر یا کندتر بسوزد، شکل نازل در حین پرواز متفاوت تغییر میکند و رانش، برد یا دقت موشک تغییر میکند. برای رهگیری که باید موشک بالستیک را در هوا بزند، این خطا پذیرفتنی نیست.
- تأیید نظامی سالها طول میکشد. برایان شور، مدیرعامل پارک ایرواسپیس، گفته ممکن است دو سال روی یک جایگزین کار کنید، همهچیز خوب پیش برود و در آخرین آزمون رد شود. او گفته مشکل بزرگ این است که «هیچکس نمیخواهد سه سال و نیم صبر کند».
به گزارشها، پارک و التریهریس ریون منابع دیگر، از جمله شرکت آلمانی انکا (Enka)، را آزمایش میکنند، اما هیچکدام هنوز برای PAC-3 MSE تأیید نشده است. خود انکا هم وضع پایداری ندارد: واردکنندهٔ آمریکاییاش میگوید اگر تعهد خرید تازهای نباشد، تولید ممکن است در ۲۰۲۸ متوقف شود. التریهریس گفته مطمئن است مواد لازم را در چارچوب قرارداد هفتسالهاش تأمین میکند و در مسیر تأیید منبع دیگری است، اما تاریخی اعلام نکرده است.
منابع
منبع خارجی مستقلی برای این مطلب ثبت نشده است.
اعتبارسنجی
پیوند تأیید همین خبرتازهترینها در آمریکا
تحلیلها و خبرهای تازهی همین دسته را دنبال کنید.
از مهمترین خبرها و تحلیلها عقب نمانید
خلاصه خبرها و تحلیلهای رونما را هر روز در ایمیل خود دریافت کنید.









