آمازون طرح نیروگاه هسته‌ای ۹۶۰ مگاواتی در ایندیانا را تأمین مالی می‌کند

آمازون با شرکت توسعه‌دهنده رآکتور X-energy و شرکت برق American Electric Power یا AEP توافق کرده است هزینه توسعه یک نیروگاه هسته‌ای پیشنهادی در ایالت ایندیانای آمریکا را تأمین کند. این طرح در صورت عبور از مراحل مجوزدهی و ساخت، از ۱۲ رآکتور کوچک ماژولار Xe-100 تشکیل می‌شود و ظرفیت کل آن به ۹۶۰ مگاوات می‌رسد.

اهمیت این خبر فقط به ورود یک شرکت فناوری دیگر به انرژی هسته‌ای محدود نیست. نیروگاه قرار است به شبکه عمومی برق متصل باشد، AEP آن را اداره کند و آمازون نخستین خریدار برق آن باشد. بنابراین با یک نیروگاه اختصاصی و جداافتاده برای یک مرکز داده روبه‌رو نیستیم؛ برق تولیدی هم به شبکه منطقه‌ای می‌رسد و هم می‌تواند نیاز رو به رشد مراکز داده آمازون را پوشش دهد.

چه چیزی واقعاً اعلام شده است؟

محل پیشنهادی پروژه، زمین نیروگاه زغال‌سنگ Breed Generating Station در نزدیکی Fairbanks در شهرستان سالیوان ایندیاناست؛ تأسیساتی که از مدار خارج و تخریب شده است. استفاده دوباره از چنین سایتی می‌تواند از زیرساخت‌های انتقال برق و سابقه صنعتی منطقه بهره ببرد، اما اعلام همکاری به معنی شروع ساخت نیست.

گزارش‌ها تصریح می‌کنند که هنوز جدول زمانی ساخت یا بهره‌برداری منتشر نشده و مفاد مالی توافق نیز عمومی نیست. آمازون گفته است پروژه «می‌تواند» حدود هزار شغل ساختمانی و ۱۰۰ شغل دائمی ایجاد کند؛ این اعداد برآورد شرکت‌اند، نه نتیجه‌ای قطعی. انتخاب واژه‌ها مهم است: اکنون با یک پروژه پیشنهادی و مرحله توسعه مواجهیم، نه نیروگاهی که مجوز نهایی گرفته یا وارد عملیات عمرانی شده باشد.

هر واحد Xe-100 برای توان تقریبی ۸۰ مگاوات طراحی شده است. کنار هم قرارگرفتن ۱۲ واحد، ظرفیت اعلامی ۹۶۰ مگاوات را می‌سازد. این معماری ماژولار قرار است امکان ساخت مرحله‌ای و تکرارپذیر را فراهم کند، اما هنوز عملکرد اقتصادی آن در مقیاس تجاری آمریکا اثبات نشده است.

چرا آمازون به رآکتور کوچک علاقه دارد؟

مراکز داده، به‌ویژه زیرساخت‌های مرتبط با هوش مصنوعی، به برق پایدار و شبانه‌روزی نیاز دارند. انرژی خورشیدی و بادی می‌توانند بخش مهمی از سبد برق را تأمین کنند، اما تولیدشان متغیر است. نیروگاه هسته‌ای از نگاه شرکت‌های ابری می‌تواند برق کم‌کربن پیوسته فراهم کند و در کنار منابع تجدیدپذیر، فشار بر شبکه را کاهش دهد.

با این حال، اتصال پروژه به شبکه عمومی یک تفاوت اساسی ایجاد می‌کند. آمازون قرار نیست همه ظرفیت را پشت دیوار یک مرکز داده مصرف کند. نیروگاه در صورت ساخته‌شدن بخشی از سامانه برق منطقه خواهد بود و AEP مسئول بهره‌برداری از آن است. این ساختار می‌تواند سرمایه‌گذاری یک خریدار بزرگ را به توسعه زیرساخت عمومی پیوند بزند، ولی هم‌زمان پرسش‌هایی درباره هزینه، تخصیص ظرفیت و ریسک اجرای پروژه باقی می‌گذارد.

این دومین توافق تجاری آمازون و X-energy است. دو شرکت پیش‌تر برنامه‌ای در ایالت واشنگتن معرفی کرده بودند و هدف بلندمدت خود را ایجاد بیش از پنج گیگاوات ظرفیت هسته‌ای تازه در آمریکا تا سال ۲۰۳۹ اعلام کرده‌اند. پروژه ایندیانا از نظر ظرفیت سه برابر نخستین توافق تجاری آن‌ها توصیف شده است.

رآکتور Xe-100 چگونه با نیروگاه‌های متعارف فرق دارد؟

رآکتورهای کوچک ماژولار یا SMRها با این وعده توسعه می‌یابند که اجزای استانداردشده در کارخانه ساخته و در محل مونتاژ شوند. در نظریه، تکرار یک طراحی واحد می‌تواند زمان ساخت و هزینه را قابل‌کنترل‌تر کند؛ مشکلی که پروژه‌های بزرگ هسته‌ای آمریکا در سال‌های اخیر بارها با آن روبه‌رو بوده‌اند.

Xe-100 یک طراحی پیشرفته و هنوز اثبات‌نشده در بهره‌برداری تجاری است. آمازون می‌گوید سامانه خنک‌سازی این رآکتور می‌تواند از هوا، آب یا ترکیبی از هر دو استفاده کند؛ انعطافی که برای مناطق دارای محدودیت منابع آب اهمیت دارد. با این حال، قابلیت طراحی با تجربه واقعی ساخت، دریافت مجوز و کارکرد طولانی‌مدت یکسان نیست.

سازندگان SMR امیدوارند تولید انبوه، هزینه هر واحد را پایین بیاورد. TechCrunch یادآوری کرده است که رسیدن به مزیت اقتصادی تولید انبوه ممکن است حدود یک دهه زمان ببرد. بنابراین کوچک‌ترشدن رآکتور به‌تنهایی تضمین نمی‌کند پروژه سریع، ارزان یا بدون تأخیر اجرا شود.

بزرگ‌ترین مانع، نیروگاه نخست است

برنامه ایندیانا تا حد زیادی به موفقیت پروژه مقدم X-energy در مجموعه شیمیایی Dow در Seadrift تگزاس وابسته است. آن طرح قرار است چهار رآکتور Xe-100 را برای تولید برق و گرمای صنعتی به کار گیرد، اما هنوز عملیات ساخت آن آغاز نشده است. X-energy گفته پرونده مجوز ساخت در مراحل پایانی بررسی کمیسیون تنظیم مقررات هسته‌ای آمریکا قرار دارد.

این وابستگی نشان می‌دهد که خبر ایندیانا را نباید معادل سفارش محصولی آماده تلقی کرد. پیش از آنکه ۱۲ واحد در سایت سابق زغال‌سنگ نصب شوند، طراحی باید از آزمون مجوزدهی، مهندسی تفصیلی، زنجیره تأمین و اجرای نخستین نمونه تجاری عبور کند. هر تأخیر یا افزایش هزینه در پروژه تگزاس می‌تواند زمان‌بندی و اقتصاد طرح ایندیانا را نیز تغییر دهد.

سابقه پروژه‌های هسته‌ای بزرگ آمریکا نیز دلیل احتیاط است. نیروگاه‌های تازه‌ساز این کشور با افزایش شدید هزینه و عقب‌افتادن زمان‌بندی روبه‌رو بوده‌اند. SMRها دقیقاً برای کاهش این ریسک‌ها طراحی شده‌اند، اما تا زمانی که چند واحد به‌طور متوالی ساخته نشوند، این ادعا در مقیاس بازار تأیید نشده باقی می‌ماند.

چه چیزهایی هنوز معلوم نیست؟

مبلغ سرمایه‌گذاری آمازون، قیمت قرارداد خرید برق، تقسیم هزینه میان طرف‌ها و زمان شروع ساخت اعلام نشده است. همچنین روشن نیست چه سهمی از ظرفیت نهایی به مراکز داده آمازون و چه سهمی به دیگر مصرف‌کنندگان شبکه خواهد رسید. جزئیات مجوزهای محلی و فدرال نیز باید در مراحل بعد منتشر شود.

از سوی دیگر، X-energy پیش‌تر سرمایه قابل‌توجهی از آمازون جذب کرده است؛ آمازون در اکتبر ۲۰۲۴ رهبری یک دور سرمایه‌گذاری ۷۰۰ میلیون دلاری را بر عهده داشت. این رابطه نشان می‌دهد توافق تازه صرفاً خرید برق نیست و آمازون در رشد فناوری و ظرفیت تولیدی این شرکت نقش مالی دارد.

در نتیجه، تحول اصلی امروز یک قرارداد توسعه مهم با مقیاس بزرگ و خریدار معتبر است، نه افتتاح نیروگاه. اگر مراحل مجوز و ساخت به نتیجه برسد، پروژه می‌تواند یکی از بزرگ‌ترین آزمون‌های تجاری رآکتورهای کوچک در آمریکا باشد و نشان دهد آیا سرمایه شرکت‌های فناوری قادر است نسل تازه‌ای از زیرساخت برق هسته‌ای را از طرح به واقعیت برساند یا نه.