ادعای تأمین ۳.۲ میلیارد مترمکعب حق‌آبه دریاچه ارومیه؛ سنجه احیا هنوز منتشر نشده است

مدیرکل حفاظت محیط زیست آذربایجان غربی گفته است در سال آبی ۱۴۰۴–۱۴۰۵ بیش از ۳.۲ میلیارد مترمکعب حق‌آبه زیست‌محیطی دریاچه ارومیه تأمین شده است. این عدد، اگر با داده‌های تحویل واقعی آب و تغییرات تراز دریاچه پشتیبانی شود، یک شاخص مهم در سیاست احیای دریاچه است؛ اما تا زمان انتشار جدول رسمی ورودی، تراز، مساحت و شوری، نباید «تأمین حق‌آبه» را معادل احیای قطعی دریاچه دانست.

چه چیزی اعلام شده است؟

خبرگزاری مهر به نقل از مقام استانی محیط زیست اعلام کرد رقم ۳.۲ میلیارد مترمکعب به سال آبی پایان‌یافته ۱۴۰۴–۱۴۰۵ مربوط است. این خبر در پایان سال آبی اهمیت دارد، زیرا دولت و دستگاه‌های محلی اکنون باید عملکرد سدها، رودخانه‌های ورودی، برداشت کشاورزی و طرح‌های انتقال آب را در برابر هدف مصوب توضیح دهند.

بخش قابل‌اتکا فعلی، خودِ اظهارنظر رسمی است. هنوز در منابع بررسی‌شده، صورت‌داده‌ای عمومی که نشان دهد چه مقدار آب از کدام منبع، در چه زمان و با چه سنجشی واقعاً به پهنه دریاچه رسیده منتشر نشده است. همین تمایز برای ارزیابی سیاست عمومی کلیدی است: تخصیص روی کاغذ، رهاسازی از سد و رسیدن آب به دریاچه سه مرحله متفاوت‌اند.

چرا عدد به‌تنهایی کافی نیست؟

دریاچه ارومیه فقط با یک ورودی سالانه سنجیده نمی‌شود. تراز سطح آب، مساحت پهنه آبی، حجم ذخیره، شوری، تبخیر و میزان برداشت در حوضه باید هم‌زمان دیده شوند. تصاویر ماهواره‌ای ناسا در سال‌های گذشته نشان داده‌اند که بارندگی‌های مقطعی می‌تواند پهنه آب را موقتاً گسترش دهد، در حالی که روند بلندمدت تحت فشار خشکسالی، سدسازی و مصرف کشاورزی باقی بماند.

پژوهش‌های تازه درباره حکمرانی آب در حوضه ارومیه نیز مسئله را صرفاً فنی نمی‌دانند؛ هماهنگی ضعیف میان نهادها، تعارض منافع و الگوی مصرف کشاورزی از موانع اصلی معرفی شده‌اند. به همین دلیل، موفقیت سیاست احیا به شفافیت داده و اجرای مشترک وزارت نیرو، سازمان حفاظت محیط زیست، استانداری‌ها و بخش کشاورزی وابسته است. رونما پیش‌تر نیز در پوشش قراردادهای فناورانه آب و برق وزارت نیرو بر ضرورت سنجش خروجی واقعی، نه فقط ارزش قراردادها، تأکید کرده بود.

چه کسانی از نتیجه متأثر می‌شوند؟

پیامد موضوع به محیط زیست محدود نیست. ادامه پس‌روی دریاچه می‌تواند خطر گردوغبار نمکی، آسیب به کشاورزی و سلامت ساکنان آذربایجان غربی و شرقی و مهاجرت اقتصادی را تشدید کند. از سوی دیگر، محدودکردن برداشت آب بدون حمایت معیشتی می‌تواند هزینه احیا را به کشاورزان منتقل کند. سیاست قابل دفاع باید هم‌زمان حق‌آبه، کاهش مصرف و جبران یا تغییر الگوی کشت را پوشش دهد.

گام بعدی قابل‌پیگیری

چهار داده باید علنی شود: حجم رهاسازی هر سد، دبی واقعی رودخانه‌های ورودی، تراز و مساحت دریاچه در آغاز و پایان سال آبی، و سهم کاهش برداشت کشاورزی. بدون این داده‌ها، رقم ۳.۲ میلیارد مترمکعب یک ادعای رسمی مهم اما هنوز ارزیابی‌ناپذیر است.