اردوغان و برنهام در نیویورک؛ هرمز محور گفت‌وگو شد

رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، و اندی برنهام، نخست‌وزیر بریتانیا، در حاشیه هشتاد و یکمین مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک دیدار کردند؛ نشستی که در آن علاوه بر روابط دوجانبه، بحران ایران، تنگه هرمز، اوکراین، غزه و قبرس مطرح شد.

این نخستین دیدار رو در روی اردوغان و برنهام از زمان آغاز نخست‌وزیری برنهام در ماه ژوئیه بود. دو طرف در مقر سازمان ملل گفت‌وگو کردند و مقام‌های ارشد دولت ترکیه نیز در جلسه حضور داشتند.

در این دیدار چه گذشت؟

اردوغان گفت روابط ترکیه و بریتانیا در حوزه‌های مختلف در حال تقویت است و دو کشور می‌توانند به‌ویژه در صنایع دفاعی و تجارت همکاری بیشتری داشته باشند. اما بخش مهم‌تر گفت‌وگو به بحران‌های منطقه‌ای اختصاص داشت.

رئیس‌جمهور ترکیه گفت تنش‌ها درباره ایران و جنگ اوکراین افزایش یافته و دستیابی به یک تفاهم درباره تنگه هرمز می‌تواند به بازگشت روند مذاکره کمک کند. این موضع به معنی اعلام توافق تازه درباره هرمز نیست؛ آنکارا در این دیدار از ضرورت رسیدن به تفاهم و بازکردن مسیر دیپلماسی سخن گفته است.

غزه، اوکراین و دریای سیاه

اردوغان در بخش دیگری از گفت‌وگو، اسرائیل را متهم کرد که با اقدامات خود در غزه و کرانه باختری نشان داده به دنبال صلح نیست و خواستار افزایش فشار جامعه بین‌المللی شد. درباره اوکراین نیز او وضعیت را بن‌بست توصیف کرد و هشدار داد هدف قرار گرفتن کشتی‌های تجاری ترکیه یا دیگر کشورها در دریای سیاه، بحران را پیچیده‌تر می‌کند.

قبرس نیز در دستور کار قرار داشت. اردوغان بار دیگر موضع آنکارا را تکرار کرد که بدون به‌رسمیت‌شناختن برابری حاکمیتی و جایگاه بین‌المللی ترک‌های قبرس، راه‌حل مورد حمایت ترکیه شکل نخواهد گرفت.

چرا این دیدار مهم است؟

دیدار نیویورک فقط یک تماس دوجانبه میان آنکارا و لندن نیست. هم‌زمانی آن با تلاش‌های دیپلماتیک برای کاهش تنش ایران و آمریکا و بحث بازگشایی تنگه هرمز، به موضع ترکیه اهمیت بیشتری می‌دهد. آنکارا هم با تهران ارتباط دارد، هم عضو ناتو است و هم در مسیرهای دریایی و انرژی منطقه منافع مستقیم دارد.

برای بریتانیا نیز امنیت هرمز مستقیماً با امنیت کشتیرانی و ثبات انرژی پیوند دارد. بنابراین اگر تلاش‌های دیپلماتیک پیرامون ایران در نیویورک ادامه پیدا کند، ترکیه و بریتانیا می‌توانند در دو سوی شبکه گسترده‌تری از رایزنی‌های غربی و منطقه‌ای قرار گیرند.

آنچه می‌دانیم

دیدار در حاشیه UNGA81 انجام شده و ریاست‌جمهوری ترکیه محورهای اصلی گفت‌وگو را رسماً اعلام کرده است. روابط دفاعی و تجاری، غزه، ایران، هرمز، اوکراین، امنیت دریای سیاه و قبرس از موضوعات مطرح‌شده بوده‌اند.

آنچه نمی‌دانیم

هیچ توافق اجرایی تازه‌ای درباره تنگه هرمز، ایران یا اوکراین در بیانیه منتشرشده اعلام نشده است. همچنین مشخص نیست لندن و آنکارا درباره سازوکار مشخصی برای میانجی‌گری یا مشارکت در مذاکرات ایران به توافق رسیده باشند.

مسیر بعدی

اکنون باید دید آیا رایزنی‌های فشرده نیویورک درباره ایران و هرمز به نشست‌های رسمی‌تر منجر می‌شود و آیا ترکیه نقش میانجی فعال‌تری خواهد گرفت. موضع بعدی دولت بریتانیا درباره بازگشایی هرمز و هرگونه readout تکمیلی از تماس‌های دو طرف نیز اهمیت خواهد داشت.