الشرع در سازمان ملل: جولان خاک سوریه باقی می‌ماند

احمد الشرع، رئیس‌جمهور سوریه، در سخنرانی خود در هشتاد و یکمین مجمع عمومی سازمان ملل خواستار عقب‌نشینی اسرائیل از اراضی سوریه شد و گفت بلندی‌های جولان «خاک سوریه باقی خواهد ماند». او هم‌زمان گفت با وجود حملات اسرائیل، امکان دستیابی به صلح عادلانه هنوز از بین نرفته است.

سخنرانی الشرع در نیویورک یکی از مهم‌ترین بخش‌های روز دوم مناظره عمومی بود؛ زیرا رئیس‌جمهور سوریه مستقیماً پرونده جولان، حملات اسرائیل و مسیر احتمالی صلح را در برابر رهبران جهان مطرح کرد. او گفت اقدامات اسرائیل امنیت و روند بازسازی سوریه پس از سال‌های جنگ را تضعیف می‌کند و از شرکای بین‌المللی خواست به حقوق بین‌الملل پایبند بمانند.

آنچه می‌دانیم

الشرع در صحن مجمع عمومی تأکید کرد بلندی‌های جولان را بخشی از خاک سوریه می‌داند و تلاش برای تثبیت نتیجه‌ای متفاوت را رد کرد. او همچنین خواستار عقب‌نشینی اسرائیل از مناطقی شد که سوریه آنها را تحت اشغال می‌داند و گفت حملات اسرائیل مانعی برای تثبیت کشور پس از جنگ داخلی است.

در بخش دیگری از سخنانش، رئیس‌جمهور سوریه گفت دمشق با همکاری شرکای بین‌المللی برای مقابله با تسلیحات شیمیایی و هسته‌ای تلاش کرده و سوریه می‌خواهد از یک «بحران» به فرصتی برای همکاری منطقه‌ای و بین‌المللی تبدیل شود.

چرا الان مهم است؟

این سخنرانی در شرایطی انجام شد که دولت جدید سوریه در تلاش است هم‌زمان مشروعیت بین‌المللی خود را تقویت کند، روند بازسازی کشور را پیش ببرد و رابطه پرتنش با اسرائیل را مدیریت کند. مطرح‌شدن صریح جولان در مجمع عمومی نشان می‌دهد پرونده ارضی سوریه همچنان یکی از خطوط اصلی سیاست خارجی دمشق است.

در عین حال، الشرع مسیر دیپلماتیک را کاملاً نبست. او گفت با وجود آنچه «تجاوزهای مکرر» اسرائیل خواند، امکان یک صلح تاریخی برای کسانی که خواهان صلح عادلانه و تضمین حقوق همه طرف‌ها هستند همچنان وجود دارد. این بخش از سخنان او اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا موضع ارضی سخت دمشق را در کنار باز نگه داشتن امکان مذاکره قرار می‌دهد.

واکنش اسرائیل

اسرائیل موضع الشرع درباره جولان را رد کرد. اسرائیل کاتز، وزیر دفاع اسرائیل، پس از سخنرانی گفت جولان را بخشی جدایی‌ناپذیر از اسرائیل می‌داند. این موضع نشان می‌دهد فاصله دو طرف بر سر وضعیت نهایی جولان همچنان بنیادی است.

تأثیر خبر

در کوتاه‌مدت، سخنرانی الشرع احتمالاً فشار دیپلماتیک بر پرونده سوریه–اسرائیل را افزایش می‌دهد، اما به‌خودی‌خود نشانه آغاز مذاکره رسمی یا توافق تازه نیست. اهمیت آن بیشتر در تعیین خطوط علنی دمشق است: حاکمیت بر جولان قابل معامله معرفی نشده، اما امکان یک چارچوب صلح نیز به‌طور کامل کنار گذاشته نشده است.

آنچه نمی‌دانیم

هنوز مشخص نیست آیا تماس‌های غیرعلنی یا میانجی‌گری مشخصی میان سوریه و اسرائیل برای تبدیل این مواضع به مذاکرات رسمی جریان دارد یا نه. همچنین هیچ جدول زمانی یا چارچوب اجرایی تازه‌ای برای عقب‌نشینی، ترتیبات امنیتی مرزی یا آینده جولان در این سخنرانی اعلام نشد.

مسیر بعدی

اکنون باید واکنش رسمی دولت اسرائیل، موضع آمریکا و کشورهای عربی و هرگونه readout از دیدارهای جانبی هیأت سوریه در نیویورک دنبال شود. اگر طرف‌ها درباره ترتیبات مرزی یا کاهش حملات وارد گفت‌وگوی رسمی شوند، آن تحول از خود سخنرانی اهمیت عملی بیشتری خواهد داشت.

پیشینه

بلندی‌های جولان دهه‌هاست یکی از اصلی‌ترین اختلافات ارضی سوریه و اسرائیل است. جامعه بین‌المللی به‌طور گسترده حاکمیت اسرائیل بر این منطقه را به رسمیت نمی‌شناسد. در دوره پس از جنگ داخلی سوریه نیز امنیت مرز، حملات اسرائیل و آینده ترتیبات منطقه‌ای به بخش مهمی از تلاش دمشق برای تثبیت جایگاه خارجی خود تبدیل شده است.

بازیگران اصلی

دولت سوریه به ریاست احمد الشرع، دولت اسرائیل، آمریکا، کشورهای عربی و سازمان ملل بازیگران اصلی این پرونده‌اند. نقش میانجی‌ها زمانی تعیین‌کننده خواهد شد که گفت‌وگو از سطح مواضع عمومی به مذاکرات درباره ترتیبات امنیتی و سیاسی مشخص منتقل شود.