حملات روسیه چند منطقه اوکراین را هدف گرفت؛ هشدار پوتین به اروپا درباره اعزام نیرو

حملات پهپادی و موشکی روسیه ده‌ها قربانی گرفت؛ پوتین اعزام نیروی اروپایی به اوکراین را «جنگ با روسیه» خواند

موج تازه حملات پهپادی و موشکی روسیه چندین منطقه اوکراین را هدف قرار داده و به کشته و زخمی‌شدن غیرنظامیان و آسیب گسترده به ساختمان‌های مسکونی و زیرساخت‌ها منجر شده است. هم‌زمان ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، هشدار داده است که اعزام نیروهای کشورهای اروپایی به خاک اوکراین از نگاه مسکو به معنای «جنگ با روسیه» خواهد بود.

هم‌زمانی این دو تحول اهمیت ویژه‌ای دارد: روسیه در حال افزایش فشار هوایی بر شهرها و زیرساخت‌های اوکراین است و در سطح سیاسی نیز تلاش می‌کند برای میزان مشارکت مستقیم کشورهای اروپایی در جنگ یک خط قرمز تعیین کند. با این حال، بحث کشورهای اروپایی درباره استقرار احتمالی نیرو با اعزام عملی آنها متفاوت است و تا زمان انتشار این خبر چنین نیروی اروپایی در اوکراین مستقر نشده است.

حملات تازه روسیه کدام مناطق اوکراین را هدف گرفت؟

موج حملات روز شنبه چندین منطقه اوکراین را دربر گرفت. زاپوریژیا، کریفی ریه، اودسا، کراماتورسک در منطقه دونتسک و منطقه ژیتومیر از جمله نقاطی بودند که مقام‌های محلی از تلفات یا خسارت در آنها خبر دادند.

در زاپوریژیا، مقام‌های محلی از کشته‌شدن دو نفر و زخمی‌شدن شماری دیگر خبر دادند. در کریفی ریه نیز حملات پهپادی و موشکی تلفات برجای گذاشت. در کراماتورسک، پهپادها خودروهای غیرنظامی را در چند حمله جداگانه هدف قرار دادند و سه نفر کشته شدند.

در شهر زویاهل در منطقه ژیتومیر نیز حمله به یک فروشگاه دو کشته برجا گذاشت و دو جایگاه سوخت و یک مجموعه تجاری دیگر هدف قرار گرفتند.

اودسا و مناطق پیرامونی آن نیز با حمله گسترده شبانه روبه‌رو شدند. ده‌ها نفر زخمی شدند و یک ساختمان مسکونی چندطبقه آسیب جدی دید. طبقات بالایی این ساختمان در حمله تخریب شد.

چند نفر در حملات کشته شدند؟

آمار منتشرشده درباره مجموع تلفات یکسان نیست و این اختلاف باید در پوشش خبری حفظ شود. یک گزارش تجمیعی بر پایه اطلاعات مقام‌های محلی هشت کشته و ده‌ها زخمی را ثبت کرده است؛ گزارش‌های دیگری که دامنه جغرافیایی یا زمانی گسترده‌تری از حملات را جمع‌بندی کرده‌اند، شمار بیشتری از کشته‌ها را گزارش می‌کنند.

این اختلاف لزوماً به معنای تناقض درباره یک حادثه واحد نیست. در جنگ زنده، آمار مناطق مختلف در ساعات متفاوت به‌روزرسانی می‌شود و برخی گزارش‌ها حملات یک شب را محاسبه می‌کنند، در حالی که برخی دیگر تلفات کل شبانه‌روز یا مناطق بیشتری را در آمار خود می‌گنجانند.

برای همین، عدد تلفات در این خبر نباید بدون تعیین بازه زمانی به‌عنوان آمار نهایی تمام حملات روسیه در روز شنبه معرفی شود. آنچه قطعی است، وقوع حملات مرگبار در چند منطقه و زخمی‌شدن ده‌ها نفر است.

روسیه چه حجمی از پهپادها را به‌کار گرفت؟

ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، گفته است روسیه از ساعات ابتدایی شنبه نزدیک به ۵۰۰ پهپاد را علیه اهداف اوکراینی به‌کار گرفته است. این رقم ادعای رئیس‌جمهور اوکراین درباره حجم عملیات است و ارزیابی مستقل جامعی که تمام این پرتاب‌ها را تأیید کند منتشر نشده است.

افزایش استفاده از پهپادهای تهاجمی، از جمله نمونه‌های سریع‌تر و جت‌محور، فشار بیشتری بر شبکه پدافند هوایی اوکراین وارد کرده است. در کنار پهپادها، موشک‌ها نیز در برخی حملات به‌کار رفته‌اند.

هدف‌ها نیز فقط به مناطق نزدیک خط مقدم محدود نیستند. ساختمان‌های مسکونی، زیرساخت‌ها، مراکز اقتصادی، جایگاه‌های سوخت و اهداف صنعتی در مناطق مختلف درگیر حملات شده‌اند؛ موضوعی که نشان می‌دهد بخش مهمی از جنگ هوایی در عمق خاک دو کشور جریان دارد.

مسکو می‌گوید چه اهدافی را زده است؟

روسیه می‌گوید حملاتش تأسیسات صنعتی و اهداف مرتبط با توان نظامی اوکراین را هدف قرار داده است. مسکو همچنین مدعی شده تأسیسات صنعتی در مناطقی از جمله زاپوریژیا، دنیپرو و کریفی ریه و اهداف مرتبط با کشتیرانی را زده است.

در مقابل، مقام‌های اوکراینی از اصابت به ساختمان‌های مسکونی، خودروهای غیرنظامی، فروشگاه‌ها و دیگر زیرساخت‌های غیرنظامی خبر داده‌اند. برخی از این حملات تلفات غیرنظامی داشته‌اند.

در شرایط جنگی، ادعای هر طرف درباره ماهیت اهداف باید از نتیجه قابل مشاهده حملات تفکیک شود. اصابت به یک منطقه مسکونی یا کشته‌شدن غیرنظامیان به‌خودی‌خود مشخص نمی‌کند هدف برنامه‌ریزی‌شده مهاجم چه بوده است؛ همان‌طور که ادعای نظامی‌بودن یک هدف نیز بدون شواهد مستقل، ماهیت آن را ثابت نمی‌کند.

اوکراین هم به عمق خاک روسیه حمله کرده است

حملات دوربرد در این جنگ یک‌طرفه نیست. اوکراین نیز اعلام کرده تأسیسات صنایع شیمیایی در روسیه را هدف قرار داده است. زلنسکی از حمله به دو تأسیسات در مناطق سامارا و پرم خبر داده است.

مقام‌های محلی روسیه بلافاصله جزئیات این دو حمله را تأیید نکردند. بنابراین میزان خسارت و نتیجه عملیاتی این حملات همچنان به تأیید بیشتر نیاز دارد.

در ماه‌های اخیر، اوکراین حملات دوربرد خود به زیرساخت‌های صنعتی، انرژی و لجستیکی روسیه را افزایش داده است. هم‌زمان روسیه نیز فشار بر زیرساخت اقتصادی و انرژی اوکراین را تشدید کرده و جنگ پهپادی به فاصله زیادی از خط مقدم گسترش یافته است.

پوتین دقیقاً چه هشداری به اروپا داد؟

ولادیمیر پوتین در حاشیه نشست بریکس در دهلی نو درباره بحث استقرار احتمالی نیروهای اروپایی در اوکراین موضع گرفت. او گفت کشورهای اروپایی اکنون درباره احتمال اعزام نیرو به اوکراین صحبت می‌کنند و افزود چنین اقدامی «یعنی جنگ با روسیه».

پوتین هم‌زمان ادعا کرد روسیه کشورهای اروپایی را تهدید نمی‌کند و قصد تهدید آنها را نیز ندارد. او همچنین این تصور را که مسکو تهدیدی علیه اروپا است رد کرد.

این دو بخش موضع مسکو باید کنار یکدیگر دیده شوند: روسیه می‌گوید قصد حمله به اروپا ندارد، اما در عین حال هشدار می‌دهد ورود نیروهای نظامی اروپایی به اوکراین از دید کرملین عبور از مرزی است که می‌تواند به رویارویی مستقیم منجر شود.

آیا اروپا واقعاً قرار است سرباز به اوکراین بفرستد؟

هنوز تصمیمی برای استقرار فعلی یک نیروی رزمی اروپایی در اوکراین اجرا نشده است. آنچه مطرح است، بحث میان برخی دولت‌های اروپایی درباره یک نیروی احتمالی در چارچوب تضمین‌های امنیتی و به‌ویژه سناریوی پس از دستیابی به توافق یا آتش‌بس است.

بنابراین هشدار پوتین واکنش به یک سناریوی سیاسی و امنیتی در حال بررسی است، نه اعلام ورود بالفعل ارتش‌های اروپایی به جنگ اوکراین.

این تمایز از نظر ارزیابی خطر مهم است. حضور واقعی نیروی یک کشور عضو ناتو در خاک اوکراین می‌تواند سطح دیگری از خطر برخورد مستقیم ایجاد کند، اما صرف بحث درباره چنین نیرویی به معنای وقوع رویارویی روسیه و ناتو نیست.

چرا هشدار مسکو اکنون اهمیت بیشتری دارد؟

این هشدار در زمانی مطرح شده که جنگ هوایی در نزدیکی مرز کشورهای اروپایی نیز پیامدهایی ایجاد کرده است. در روزهای اخیر حملاتی در مرز اوکراین و مولداوی رخ داده و مقام‌های لهستان نیز درباره افزایش خطر حوادث در گذرگاه‌های مرزی اوکراین با کشورهای اروپایی هشدار داده‌اند.

در یکی از این حملات، پهپادهای روسی یک گذرگاه مرزی میان اوکراین و مولداوی را هدف قرار دادند و دو نفر کشته شدند. مقام‌های لهستان نیز اعلام کرده‌اند یک تهدید مستقیم علیه یک گذرگاه مرزی لهستان و اوکراین با همکاری دو کشور دفع شده است.

این حوادث با اعزام نیروهای اروپایی به اوکراین متفاوت‌اند، اما نشان می‌دهند فاصله جغرافیایی میان جنگ و قلمرو کشورهای اروپایی عضو ناتو یا شرکای اتحادیه اروپا بسیار محدود است.

فشار بر زیرساخت و اقتصاد اوکراین چه اندازه شده است؟

یکی از تغییرات مهم جنگ در ماه‌های اخیر افزایش فشار بر زیرساخت‌های اقتصادی و انرژی است. مقام‌های اوکراینی می‌گویند خسارت ناشی از حملات هوایی به زیرساخت‌های این کشور در سال ۲۰۲۶ به حدود ۱۰ میلیارد دلار رسیده است.

اختلال در بنادر و صادرات نیز فشار بیشتری بر اقتصاد اوکراین وارد کرده است. برآوردهای رسمی اوکراین نشان می‌دهد آثار گسترده جنگ و اختلال در صادرات حدود ۱.۵ درصد از تولید ناخالص داخلی را تحت تأثیر قرار داده است.

این موضوع در آستانه فصل سرد اهمیت بیشتری دارد. شبکه برق و دیگر زیرساخت‌های انرژی در سال‌های گذشته از اهداف اصلی حملات روسیه بوده‌اند و توان اوکراین برای حفاظت و بازسازی این شبکه یکی از شاخص‌های اصلی ماه‌های آینده خواهد بود.

دیپلماسی در چه وضعیتی است؟

با وجود تشدید حملات، مسیر مذاکرات کاملاً متوقف نشده است. مقام‌های اوکراینی می‌گویند برای ازسرگیری مذاکرات سه‌جانبه با روسیه و آمریکا در ماه اکتبر آماده می‌شوند. هنوز محل، تاریخ دقیق و دستورکار نهایی چنین مذاکراتی قطعی نشده است.

زلنسکی همچنین گفته در صورت حضور هر دو طرف، آماده دیدار با پوتین در نشست گروه ۲۰ در دسامبر در میامی است. مسکو چنین دیداری را تأیید نکرده و کرملین همچنان پیشنهاد کرده است اگر رئیس‌جمهور اوکراین خواهان ملاقات است، به مسکو برود؛ پیشنهادی که کی‌یف آن را نپذیرفته است.

وزیر خارجه روسیه نیز گفته مسکو برای مذاکره آماده است، اما عملیات نظامی روسیه در طول مذاکرات متوقف نخواهد شد. در نتیجه، وجود کانال دیپلماتیک در حال حاضر مترادف با آتش‌بس یا کاهش عملیات نظامی نیست.

این تحولات چه تأثیری بر ایران دارد؟

در حال حاضر تأثیر مستقیم و قابل‌اثباتی بر ایران از این موج مشخص حملات روشن نیست. اثر اصلی برای ایران غیرمستقیم و از مسیر روابط تهران با مسکو، تحولات امنیتی اروپا، بازارهای جهانی و مناسبات ایران با کشورهای غربی قابل بررسی است.

در مورد نوع پهپادهای استفاده‌شده در حملات تازه نیز نباید بدون شواهد فنی مشخص، صرفاً بر اساس سابقه جنگ نتیجه گرفت که یک مدل یا منشأ خاص در این موج حملات به‌کار رفته است. برای چنین انتسابی به شناسایی بقایا، اعلام رسمی قابل بررسی یا شواهد فنی مستقل نیاز است.

آنچه هنوز نمی‌دانیم

چند مسئله اصلی همچنان باز است. نخست، آمار نهایی قربانیان حملات شنبه است؛ زیرا گزارش‌های تجمیعی در ساعات مختلف ارقام متفاوتی ارائه کرده‌اند. دوم، ترکیب دقیق موشک‌ها و پهپادهای به‌کاررفته و نرخ رهگیری آنها هنوز در یک ارزیابی مستقل جامع روشن نشده است.

مسئله سوم به هشدار پوتین مربوط است. مشخص نیست کشورهای اروپایی در نهایت بر سر تشکیل نیرویی برای اوکراین توافق خواهند کرد یا چنین نیرویی دقیقاً چه مأموریت، زمان استقرار و قواعد درگیری خواهد داشت. بنابراین تبدیل بحث سیاسی فعلی به «ورود قریب‌الوقوع اروپا به جنگ با روسیه» از شواهد موجود جلوتر می‌رود.

مرحله بعدی چیست و چه چیزهایی باید رصد شود؟

در میدان جنگ، نخستین شاخص حجم حملات هوایی روسیه در روزهای آینده و به‌ویژه ادامه حمله به شبکه برق، زیرساخت اقتصادی، بنادر و شهرهای اوکراین است. آمار رسمی نیروی هوایی اوکراین درباره تعداد پرتاب‌ها و رهگیری‌ها و همچنین ارزیابی خسارت در مناطق هدف، تصویر دقیق‌تری از شدت کارزار هوایی خواهد داد.

در مرزهای اروپا باید هرگونه ورود پهپاد یا موشک به حریم هوایی کشورهای همسایه، بسته‌شدن حریم هوایی یا فعال‌شدن جنگنده‌های ناتو را جداگانه رصد کرد. وقوع چنین حوادثی با حمله عمدی روسیه به یک کشور عضو ناتو یکسان نیست و هر مورد به بررسی مستقل نیاز دارد.

در سطح سیاسی، مهم‌ترین شاخص تصمیم واقعی کشورهای اروپایی درباره نیروی احتمالی برای اوکراین است. تا زمانی که مأموریت، ترکیب، زمان و محل استقرار چنین نیرویی تصویب نشده باشد، هشدار مسکو همچنان ناظر به یک سناریوی احتمالی خواهد بود.

مسیر مذاکرات نیز شاخص چهارم است. مشخص‌شدن زمان و محل دور بعدی گفت‌وگوهای روسیه، اوکراین و آمریکا و هر تحول درباره پیشنهاد دیدار زلنسکی و پوتین نشان خواهد داد که آیا تشدید عملیات نظامی با حرکت دیپلماتیک قابل اندازه‌گیری همراه می‌شود یا خیر.