صالحی: هوش مصنوعی فرصت‌ها و مخاطرات تازه‌ای برای حوزه کتاب و نشر پدید آورده است

//www.runama.com/insight/news/”>بخش خبری رونما، به نقل از Mehr News،

سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، در آیین افتتاحیه «کارآفرینی و نوآوری چاپ و نشر خانه کتاب و ادبیات ایران» و «نمایشگاه دائمی کتاب‌های برگزیده جمهوری اسلامی ایران» با تأکید بر ضرورت همگامی نشر با فناوری گفت هوش مصنوعی فرصت‌ها و مخاطرات تازه‌ای برای کتاب و نشر ایجاد کرده و نباید از تحولات آن عقب بمانیم. صالحی توضیح داد فناوری سه مسیر مهم در تاریخ نشر ایجاد کرده است: نخست صنعت چاپ که امکان تولید انبوه کتاب را فراهم ساخت، دوم فناوری رایانه که از دستگاه‌های ابتدایی تا تلفن‌های هوشمند و امروز هوش مصنوعی امتداد یافته و سوم انقلاب ارتباطی مبتنی بر اینترنت که زندگی و فعالیت‌های نشر را تحت تأثیر قرار داده است. به گفته او نباید درباره کتاب و نشر صحبت کرد اما به فناوری توجه نکرد. وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی یادآور شد که برخی فناوری‌های مرتبط با نشر اکنون در مرحله جوانه‌زدن و برخی در مرحله نهال و برخی به مرحله میوه‌دهی رسیده‌اند. از جمله مثال‌هایی که او آورد چاپ بر اساس تقاضا است که در دهه اخیر رشد داشته و علاوه بر کاهش هزینه‌ها می‌تواند دسترسی به نسخه‌های کمیاب را افزایش دهد؛ صالحی به آماری اشاره داشت که میانگین رشد این حوزه در جهان را حدود ۲۶ درصد و در برخی مجموعه‌ها مانند آمازون تا حدود ۵۵ درصد ذکر کرده است. نشر الکترونیک و قالب‌های نوین از جمله کتاب صوتی و کتاب‌های تعاملی دیگر حوزه‌هایی بودند که صالحی بر اهمیت آنها تأکید کرد. او گفت از حدود سال ۱۳۹۹ توجه به نشر الکترونیک در جهان و ایران جدی‌تر شده و در پیمایش‌هایی درصدی از مطالعه‌کنندگان غیردرسی به کتاب الکترونیک گرایش دارند؛ ضمن اینکه کتاب صوتی و قالب‌های تعاملی به ویژه در حوزه کودک و نوجوان امکان مشارکت مخاطب را افزایش داده‌اند و نسل جدید تمایل به ارتباط دوطرفه و خلاقیت در فرایند دریافت محتوا دارد. صالحی فناوری را همچنین فرصتی برای تحقق عدالت اجتماعی و جغرافیایی دانست و گفت فناوری‌های نو امکان دسترسی گروه‌هایی را که قبلاً محدودیت داشتند — از جمله نابینایان، ناشنوایان و ساکنان مناطق محروم — به منابع کتاب فراهم می‌کند. او افزود ابزارهای آفلاین و کتابخانه‌های دیجیتال نیز می‌توانند در مناطق دورافتاده نقش موثری ایفا کنند. در بخش دیگری از سخنانش، صالحی به ظرفیت‌های هوش مصنوعی در صنعت نشر پرداخت و این فناوری را جهانی تازه خواند که هنوز تصویر روشنی از پیامدهایش در اختیار نیست. او گفت هرچند برخی ابعاد هوش مصنوعی مبهم است، اما هم‌اکنون فرصت‌هایی در حوزه‌های تولید، طراحی و بازار قابل مشاهده است. در عین حال هشدار داد که هوش مصنوعی می‌تواند مخاطراتی نیز داشته باشد و خواستار پژوهش درباره تأثیرات آن بر خلاقیت ادبی شد؛ صالحی تأکید نمود باید مراقب بود ایرانِ خلاق در حوزه فکر و ادبیات به تولید انبوه محتوای تک‌شکل تبدیل نشود. وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی بر لزوم پیوند میان آموزش و فناوری نیز تأکید کرد و گفت اگر قرار است حوزه کتاب در آینده اثرگذار باشد باید آموزش و پرورش، مدارس و آموزش ضمن خدمت معلمان با برنامه‌ریزی و ارتباط با فناوری و هوش مصنوعی همراه شوند. او افزود مدرسه نوآور و فناورانه باید کتاب داشته باشد و مسئله مهم استمرار مطالعه و پرورش انسجام ذهنی و قدرت انتقاد دانش‌آموزان است نه صرفاً قالب کتاب. صالحی همچنین به ضرورت بازنگری قوانین و مقررات مرتبط با تحول فناوری اشاره کرد و هشدار داد که عقب‌ماندن نظام حقوقی و اخلاقی از سرعت رشد فناوری می‌تواند پیامدهای منفی به دنبال داشته باشد. بنابراین او از پژوهشگاه‌ها و پژوهشکده‌ها خواست مطالعات جدی درباره مخاطرات فناوری‌های نو، به‌ویژه هوش مصنوعی، در حوزه فرهنگ و ادبیات انجام دهند. در پایان صالحی بر حمایت از ایده‌های خلاقانه در حوزه فناوری نشر، ایجاد شبکه میان فعالان این عرصه و فراهم کردن بستر مناسب برای فعالیت آنها تأکید کرد و اظهار امیدواری نمود که این اقدام با حضور شرکت‌های دیگر و همکاری دانشگاهی منشأ تحولات مؤثری در عرصه کتاب و نشر کشور شود. او همچنین بر اهمیت حفظ نواحی فرهنگی مانند خیابان انقلاب تأکید کرد و گفت نباید اجازه داد فضاهای فرهنگی کشور کاهش یابند یا خاموش شوند.