محاکمه متهم انفجار نورد استریم در هامبورگ آغاز شد؛ وکلا خواستار رد اتهام‌ها شدند

محاکمه سرگی کوزنتسوف، افسر پیشین ارتش اوکراین که دادستانی آلمان او را به مشارکت در عملیات انفجار خطوط لوله گاز «نورد استریم» متهم کرده، چهارشنبه ۱۴ اکتبر ۲۰۲۶ در دادگاه عالی منطقه‌ای هامبورگ آغاز شد. وکلای او در نخستین جلسه خواستار کنار گذاشته‌شدن اتهام‌ها شدند؛ دادگاه هنوز درباره گناهکاری یا بی‌گناهی او حکمی صادر نکرده است. این پرونده درباره انفجارهای سپتامبر ۲۰۲۲ در دریای بالتیک است؛ حادثه‌ای که به زیرساخت انرژی میان روسیه و آلمان آسیب زد و همچنان به موضوعی حساس در روابط اروپا، اوکراین و روسیه تبدیل شده است.

در جلسه نخست دادگاه چه اتفاقی افتاد؟

به گزارش آسوشیتدپرس و رسانه عمومی شمال آلمان (NDR)، جلسه نخست در هامبورگ با قرائت اتهام‌های دادستانی و حضور کوزنتسوف در کنار وکلایش برگزار شد. متهم در این جلسه درباره ماهیت پرونده توضیح نداد. تیم دفاع پس از طرح اتهام‌ها از دادگاه خواست پرونده علیه او کنار گذاشته شود. برگزارشدن جلسه و درخواست وکلا دو واقعیت قابل تأیید هستند؛ در مقابل، نقش متهم در انفجار خطوط لوله فعلاً ادعای دادستانی است و نباید به‌عنوان نتیجه قطعی محاکمه گزارش شود.

در متن اتهامی که دادگاه برای رسیدگی پذیرفته، مواردی از جمله ایجاد انفجار، خسارت به تأسیسات، اختلال در خدمات عمومی و مشارکت در جنایت جنگی مرتبط با حمله به زیرساخت غیرنظامی مطرح شده است. پذیرش کیفرخواست برای آغاز رسیدگی به این معناست که قضات وجود ظن کافی برای بررسی قضایی را تشخیص داده‌اند؛ این تصمیم به‌خودی‌خود محکومیت محسوب نمی‌شود.

اتهام دادستانی درباره عملیات سال ۲۰۲۲ چیست؟

بر اساس روایت دادستانی آلمان، کوزنتسوف در گروهی بوده که با استفاده از یک قایق تفریحی اجاره‌شده و ابزارهای انفجاری، به خطوط انتقال گاز در نزدیکی جزیره بورنهولم دانمارک آسیب رسانده است. مقام‌های تعقیب قضایی او را از سازمان‌دهندگان اصلی عملیات می‌دانند. جزئیات دقیق نقش اشخاص، زنجیره فرماندهی و مدارک انتساب باید در طول جلسات بررسی شوند و تا پیش از رأی نهایی نباید نتیجه پرونده را قطعی دانست.

انفجارهای ۲۶ سپتامبر ۲۰۲۲ به بخش‌هایی از نورد استریم ۱ و ۲ آسیب زد. این خطوط برای انتقال گاز روسیه از زیر دریای بالتیک به آلمان ساخته شده بودند، اما وضعیت دو پروژه هنگام انفجار یکسان نبود: انتقال گاز از نورد استریم ۱ پیش از حادثه متوقف شده بود و نورد استریم ۲ نیز هنوز مجوز بهره‌برداری عملیاتی نگرفته بود. بنابراین نسبت دادن تمام قطع عرضه گاز روسیه به اروپا به همین انفجارها، توصیفی نادقیق از ترتیب رویدادها خواهد بود.

پاسخ وکلای مدافع چیست؟

دفاع استدلال می‌کند که موکلشان به دلیل تعهدات محرمانگی مرتبط با خدمت نظامی نمی‌تواند آزادانه درباره بعضی موضوعات سخن بگوید و چنین محدودیتی امکان دفاع مؤثر را تحت تأثیر قرار می‌دهد. وکلا همچنین با طبقه‌بندی خطوط لوله به‌عنوان هدف صرفاً غیرنظامی مخالفت کرده و از نقش راهبردی این تأسیسات برای درآمدهای روسیه سخن گفته‌اند. این‌ها استدلال حقوقی دفاع هستند، نه یافته پذیرفته‌شده دادگاه.

هم‌زمان، اینکه یک تأسیسات در جنگ اهمیت اقتصادی یا راهبردی داشته باشد، به‌تنهایی درباره مشروعیت حمله یا ماهیت حقوقی آن نتیجه قطعی نمی‌دهد. تشخیص حقوقی نیازمند بررسی کارکرد تأسیسات، قواعد حقوق مخاصمات مسلحانه، شرایط زمان عملیات، تناسب و ادله مربوط به نقش هر متهم است. دادگاه باید مستقل از روایت‌های سیاسی درباره این موارد رسیدگی کند.

اوکراین و روسیه چه مواضعی دارند؟

دولت اوکراین دست داشتن خود در انفجارهای نورد استریم را رد کرده است. روسیه نیز در سال‌های گذشته روایت‌هایی درباره نقش نهادهای اطلاعاتی غربی مطرح کرده، اما آن ادعاها در این رسیدگی به‌منزله حقیقت اثبات‌شده نیستند. دادستانی آلمان فرضیه مشخص خود را پیگیری می‌کند و آنچه قرار است بررسی شود، مسئولیت کیفری فرد متهم بر پایه مدارک ارائه‌شده در دادگاه است. تصمیم دولت آلمان برای اظهارنظرنکردن درباره نتیجه پرونده پیش از رأی قضایی نیز اهمیت استقلال روند رسیدگی را نشان می‌دهد.

رونما در پوشش قبلی خود به بحث سیاسی آلمان درباره استرداد متهم دیگر پرونده نورد استریم از کرواسی و نیز تکذیب نقش اوکراین از سوی زلنسکی پرداخته بود. تحول امروز با آن خبرها تفاوت اساسی دارد: نخستین جلسه رسیدگی در دادگاه هامبورگ واقعاً آغاز شده و موضع رسمی دفاع در برابر کیفرخواست طرح شده است.

چرا این پرونده برای سیاست و انرژی اروپا مهم است؟

نورد استریم سال‌ها نماد پیوند انرژی روسیه و اقتصاد آلمان بود. حتی پس از توقف صادرات گاز از این مسیر، پرونده انفجار آن پرسش‌هایی درباره امنیت زیرساخت‌های دریایی، مسئولیت عاملان احتمالی، مرز عملیات نظامی و خرابکاری، و همکاری حقوقی میان کشورهای اروپایی ایجاد کرده است. در صورت احراز نقش اشخاص یا نهادهای رسمی، پیامدهای سیاسی پرونده می‌تواند از مسئولیت کیفری یک فرد فراتر برود؛ اما پیشاپیش نباید چنین نتیجه‌ای را محتوم دانست.

برای بازار گاز نیز اثر فوری آغاز دادگاه با اثر عملی قطع جریان انتقال فرق دارد. جلسات قضایی به‌خودی‌خود عرضه تازه‌ای به شبکه اروپا اضافه یا از آن کم نمی‌کنند؛ بااین‌حال می‌توانند بر بحث‌های سیاست انرژی، هزینه حفاظت از تأسیسات و اعتماد به سازوکارهای امنیتی اثر بگذارند. ارزیابی اقتصادی باید میان هزینه واقعی حادثه، تصمیم‌های بعدی دولت‌ها و حدس درباره واکنش بازار تفاوت بگذارد.

جدول زمانی پرونده و مسیر بعدی

طبق برنامه منتشرشده از سوی دادگاه هامبورگ، ۱۶ جلسه از ۱۴ اکتبر تا ۱۷ دسامبر در نظر گرفته شده و جلسه‌های بیشتری نیز برای ژانویه و فوریه ۲۰۲۷ پیش‌بینی شده است. هنوز زمان صدور حکم معلوم نیست. در روزهای آینده، تصمیم قضات درباره درخواست رد اتهام‌ها، شیوه بررسی مدارک مربوط به قایق و مواد منفجره، و امکان دفاع مؤثر متهم سه شاخص مهم برای پیگیری مستقل پرونده خواهند بود.

چه چیزهایی هنوز معلوم نیست؟

اسناد منتشرشده فعلی به‌تنهایی برای نتیجه‌گیری درباره نقش قطعی کوزنتسوف، مشارکت سازمانی دولت اوکراین، یا هویت همه افراد دخیل کافی نیستند. گزارش‌های خبری از ادعاهای دادستان، دفاع و موضع دولت‌ها سخن می‌گویند؛ وظیفه دادگاه ارزیابی مدارک و صدور حکم است. رونما نتیجه جلسه بعدی و هر رأی قابل استناد را از اتهام و گمانه‌زنی جدا گزارش خواهد کرد.