جنگ نفتکش‌ها میان ایران و آمریکا شدت گرفت؛ نفت از ۱۰۰ دلار عبور کرد

آمریکا پنج نفتکش ایرانی را منهدم کرد؛ ایران از حملات متقابل دریایی خبر داد

آمریکا در تازه‌ترین دور درگیری با ایران پنج نفتکش ایرانی را منهدم کرده و تهران نیز از حملات متقابل به کشتی‌ها در نزدیکی تنگه هرمز و شلیک موشک‌های بالستیک به اردن خبر داده است. هم‌زمان، گسترش حملات به کشتیرانی و زیرساخت‌های انرژی منطقه، قیمت نفت برنت را روز چهارشنبه ۹ سپتامبر برای نخستین بار از ۲۴ ژوئیه به بالای ۱۰۰ دلار در هر بشکه رساند.

تازه‌ترین تحولات یکی از گسترده‌ترین موج‌های حملات متقابل دریایی از آغاز جنگ در فوریه است و اهمیت آن فقط به افزایش شدت عملیات نظامی محدود نمی‌شود. کشتیرانی در تنگه هرمز از پیش به‌شدت مختل شده و حملات اخیر حوثی‌ها به تأسیسات انرژی عربستان نیز فشار را به مسیر جایگزین صادرات نفت در دریای سرخ گسترش داده است.

از حمله آمریکا به نفتکش‌ها چه می‌دانیم؟

ارتش آمریکا اعلام کرده است نیروهایش پنج نفتکش ایرانی را منهدم کرده‌اند. واشنگتن این عملیات را پاسخ به دو تلاش سپاه پاسداران برای هدف قرار دادن یک ناو نیروی دریایی آمریکا با موشک‌های بالستیک طی دو روز گذشته توصیف کرده و گفته است در آن حملات هیچ نیروی آمریکایی آسیب ندیده است.

در سوی مقابل، سپاه پاسداران اعلام کرد دو شناور آمریکایی و هشت نفتکش را که به گفته تهران وارد منطقه ممنوعه اعلام‌شده در تنگه هرمز شده بودند هدف قرار داده و همچنین از حمله به ۱۰ کشتی در نزدیکی این آبراه خبر داد. این بخش از روایت ایران هنوز به‌طور کامل و مستقل تأیید نشده است. فرماندهی مرکزی آمریکا نیز ادعای اصابت به ناوهای آمریکایی را رد کرده است.

در عین حال، نهاد امنیت دریایی بریتانیا از آسیب دیدن چند کشتی تجاری بر اثر آتش سنگین در شمال خلیج فارس و دریای عمان خبر داده است، اما هنوز درباره تلفات احتمالی و پیامدهای زیست‌محیطی این حوادث اطلاعات قطعی منتشر نشده است.

حمله موشکی ایران به اردن چه نتیجه‌ای داشت؟

بخش دیگری از تشدید درگیری به اردن کشیده شد. سپاه پاسداران اعلام کرد پایگاهی مورد استفاده نیروهای آمریکایی در نزدیکی الازرق در شرق اردن را هدف حمله بالستیک قرار داده است.

ارتش اردن اصل حمله از خاک ایران را مستقلاً تأیید کرده و گفته است سامانه‌های پدافندی این کشور با ۲۰ موشک بالستیک شلیک‌شده به سوی خاک اردن درگیر شدند. بنا بر اعلام رسمی امان، ۱۸ موشک منهدم شدند و دو فروند در مناطق فاقد جمعیت سقوط کردند. ارتش اردن تا زمان انتشار این خبر هیچ تلفاتی گزارش نکرده است.

چرا عبور نفت برنت از ۱۰۰ دلار اهمیت دارد؟

بازار نفت به سرعت به گسترش دامنه درگیری واکنش نشان داد. معاملات آتی برنت روز چهارشنبه تا ۱۰۰٫۱۹ دلار در هر بشکه بالا رفت و برای نخستین بار از ۲۴ ژوئیه از مرز نمادین ۱۰۰ دلار عبور کرد. برنت از اوایل اوت تاکنون حدود یک‌چهارم افزایش قیمت داشته است.

عامل مهم‌تر از خود عدد ۱۰۰ دلار، وضعیت جریان واقعی نفت در منطقه است. داده‌های اولیه شرکت Kpler نشان می‌دهد روز سه‌شنبه فقط شش کشتی حامل کالا از تنگه هرمز عبور کردند؛ این رقم یک روز قبل ۹ کشتی و میانگین ۱۰ روزه حدود ۱۲ کشتی بود. این آمار کشتی‌هایی را که سامانه شناسایی خودکار خود را خاموش کرده‌اند پوشش نمی‌دهد و بنابراین تصویر کاملی از تردد ارائه نمی‌کند.

پیش از آغاز جنگ در ۲۸ فوریه، حدود ۱۲۵ کشتی تجاری بزرگ در روز از هرمز عبور می‌کردند و این مسیر تقریباً یک‌پنجم عرضه روزانه نفت خام و گاز طبیعی مایع جهان را جابه‌جا می‌کرد. همین تفاوت نشان می‌دهد چرا امنیت هرمز برای قیمت جهانی انرژی اهمیت مستقیم دارد.

جبهه عربستان چگونه ریسک انرژی را افزایش داده است؟

هم‌زمان با حملات ایران و آمریکا، درگیری حوثی‌های یمن و عربستان سعودی نیز شدت گرفته است. حملات موشکی و پهپادی حوثی‌ها در ۸ سپتامبر چند شهر و تأسیسات انرژی عربستان را هدف قرار داد. مقام‌های سعودی از زخمی شدن ۷۳ نفر و وقوع آتش‌سوزی و اختلال در برخی تأسیسات خبر داده‌اند.

این تحول برای بازار انرژی اهمیت مضاعف دارد، زیرا تولیدکنندگان خلیج فارس برای کاهش وابستگی به هرمز از مسیرهای جایگزین، از جمله مسیرهای منتهی به دریای سرخ، استفاده کرده‌اند. افزایش ناامنی در هر دو سوی شبه‌جزیره عربستان می‌تواند بخشی از مزیت این مسیرهای جایگزین را کاهش دهد.

چه چیزهایی هنوز مشخص نیست؟

ابعاد واقعی خسارت حملات ایران به کشتی‌ها هنوز روشن نیست و روایت تهران درباره اصابت به شناورهای آمریکایی با تکذیب فرماندهی مرکزی آمریکا روبه‌رو شده است. همچنین مشخص نیست موج تازه حملات تا چه اندازه تردد تجاری هرمز را در روزهای آینده کاهش خواهد داد.

در مورد بازار نفت نیز عبور موقت برنت از ۱۰۰ دلار به‌خودی‌خود به معنای تثبیت قیمت در این سطح نیست. قیمت برنت در معاملات چهارشنبه پس از رسیدن به ۱۰۰٫۱۹ دلار دوباره اندکی زیر ۱۰۰ دلار معامله شد. عرضه تولیدکنندگان خارج از اوپک، مسیرهای جایگزین صادرات و واکنش تقاضای جهانی همچنان عوامل مهارکننده قیمت هستند.

تأثیر تشدید جنگ بر ایران و اقتصاد جهانی

برای ایران، این دور از درگیری مستقیماً به ناوگان نفتی و توان صادرات انرژی مربوط است. حمله آمریکا به پنج نفتکش و محدودیت‌های موجود بر صادرات نفت ایران، هزینه اقتصادی جنگ را به بخش انرژی منتقل کرده است. در مقابل، توان ایران برای مختل کردن کشتیرانی در هرمز یکی از مهم‌ترین متغیرهای تعیین‌کننده ریسک بازار جهانی نفت باقی مانده است.

در سطح جهانی، افزایش پایدار قیمت نفت می‌تواند هزینه سوخت، حمل‌ونقل و تولید را بالا ببرد و فشار تورمی را تقویت کند. بازارهای اروپایی روز چهارشنبه هم‌زمان با صعود نفت افت کردند و نگرانی سرمایه‌گذاران بر این متمرکز شده است که افزایش هزینه انرژی، بانک‌های مرکزی را ناچار کند سیاست پولی انقباضی را برای مدت طولانی‌تری حفظ کنند.

هزینه عبور نفتکش‌ها نیز افزایش یافته است. یک مدیر شرکت ملی نفت امارات ENOC گفته هزینه‌های بیمه و ریسک جنگ برای برخی محموله‌های عبوری از هرمز می‌تواند میلیون‌ها دلار به هزینه سفر اضافه کند. بنابراین اثر جنگ فقط از مسیر قیمت بشکه نفت منتقل نمی‌شود؛ بیمه، کرایه کشتی و دسترسی به ظرفیت حمل نیز بخشی از شوک اقتصادی هستند.

مرحله بعدی که باید رصد شود

مهم‌ترین شاخص‌های قابل مشاهده در روزهای آینده، تعداد کشتی‌های عبوری از هرمز، میزان صادرات واقعی نفت کشورهای خلیج فارس، ادامه یا توقف حملات به نفتکش‌ها، وضعیت تأسیسات انرژی عربستان و واکنش رسمی آمریکا و ایران به حملات اخیر است. روند قیمت برنت نیز بیش از خود مرز ۱۰۰ دلار به این بستگی دارد که اختلال فیزیکی عرضه تا چه اندازه ادامه پیدا کند.

در نتیجه، داده‌های موجود از افزایش واقعی ریسک انرژی حکایت دارند، اما برای ادعای وقوع «شوک بزرگ‌تر» یا تعیین مسیر ۷۲ ساعت آینده هنوز شواهد کافی وجود ندارد. ادامه حملات متقابل یک ریسک قابل مشاهده است، نه نتیجه‌ای که بتوان آن را از اکنون قطعی دانست.