جنگ و فشار اقتصادی؛ هزینه‌ای که مردم ایران می‌پردازند

نرگس محمدی، برنده جایزه صلح نوبل ۲۰۲۳، در گفت‌وگویی تازه گفته است مردم ایران هم‌زمان زیر فشار جنگ، دشواری اقتصادی، تحریم و محدودیت‌های داخلی قرار گرفته‌اند و هزینه اصلی این وضعیت را شهروندان می‌پردازند. او که پس از وخامت وضعیت جسمی به‌طور موقت با وثیقه آزاد شده، همچنین جزئیات تازه‌ای از بازداشت اخیر و وضعیت حقوقی خود ارائه کرده است.

این گفت‌وگو روز ۱۸ سپتامبر انجام و ۱۹ سپتامبر منتشر شده است. اهمیت آن فقط در موضع‌گیری سیاسی محمدی نیست؛ او برای نخستین بار پس از آزادی پزشکی اخیر، درباره وضعیت جسمی، بازداشت در مشهد، دوران انفرادی و احتمال بازگشت دوباره به زندان توضیحات تفصیلی داده است.

محمدی درباره هزینه جنگ چه گفت؟

محمدی گفته ایرانیان با چند بحران هم‌زمان روبه‌رو هستند و جنگ و فشار اقتصادی فضای زندگی روزمره را دشوارتر کرده است. او تأکید کرده از نگاهش مردم «هزینه بسیار سنگینی» می‌پردازند. این ارزیابی، موضع شخصی اوست و رونما آن را به‌عنوان ادعای یک فعال حقوق بشر بازتاب می‌دهد، نه سنجش مستقل همه ابعاد اجتماعی جنگ.

او در عین حال گفته بخشی از جامعه همچنان بر مطالبات حقوقی و مدنی خود پافشاری می‌کند و این روند را به اعتراضات ۱۴۰۱ و مرگ مهسا امینی پیوند داده است. محمدی از افزایش فشار حکومتی سخن گفته و مدعی شده نسل جوان آگاهی بیشتری نسبت به حقوق خود پیدا کرده است.

جزئیات تازه از بازداشت و آزادی پزشکی

محمدی درباره بازداشت دسامبر گذشته در مشهد گفته هنگام حضور در مراسم یادبود خسرو علیکردی بازداشت و به‌شدت مورد ضرب‌وشتم قرار گرفته است. او گفته ضربه‌های متعددی به سرش وارد شده و سپس دو ماه در سلول انفرادی نگهداری شده است. این روایت از سوی خود محمدی مطرح شده و جزئیات آن در این گفت‌وگو به‌طور مستقل از سوی مقام‌های ایرانی تأیید نشده است.

بر اساس روایت او، اول مه وضعیت جسمی‌اش وخیم شد و پس از از دست دادن هوشیاری به بیمارستان منتقل شد. حدود ده روز بعد با وثیقه آزاد و برای ادامه درمان به بیمارستانی در تهران منتقل شد و دو هفته دیگر در آنجا ماند. او اکنون گفته در حال بهبود است.

وضعیت قضایی او چه شده است؟

محمدی گفته حکم فعلی‌اش تعلیق شده اما هر زمان دستگاه قضایی دستور دهد باید به زندان بازگردد. او طی سال‌های فعالیت خود با احکام متعدد قضایی روبه‌رو بوده و مجموع محکومیت‌های اعلام‌شده درباره پرونده‌های مختلف او به ده‌ها سال زندان می‌رسد.

در پرونده مرتبط با بازداشت اخیر نیز گزارش‌هایی از صدور حکم زندان و مجازات‌های دیگر منتشر شده است. در پوشش این پرونده باید میان احکام صادرشده در پرونده‌های مختلف، مدت واقعی سپری‌شده در زندان و وضعیت فعلی تعلیق حکم تفاوت گذاشت؛ این اعداد معادل یک دوره واحد زندان نیستند.

کتابی که از زندان بیرون آمد

بخش دیگری از گفت‌وگوی تازه به خاطرات محمدی مربوط است. او گفته نوشتن کتاب خود را از سال ۲۰۱۹ در زندان اوین آغاز کرده و بخش‌هایی از دست‌نوشته را با کمک دیگر زندانیان، چند صفحه در هر مرحله، از زندان خارج کرده است. نسخه‌هایی از این کتاب در چند زبان در ماه جاری منتشر می‌شود و انتشار نسخه فارسی و انگلیسی برای سپتامبر ۲۰۲۷ برنامه‌ریزی شده است.

محمدی گفته روایت زنان دیگر بخش مهمی از کتاب است و تجربه کودکی خود در دوران جنگ ایران و عراق نیز بر نگاه او به جنگ اثر گذاشته است. او همچنین به بمباران زندان اوین در جریان جنگ ۱۲ روزه ایران و اسرائیل در سال ۲۰۲۵ اشاره کرده و آن رویداد را بخشی از تجربه هم‌زمان جنگ و سرکوب توصیف کرده است.

آنچه می‌دانیم و آنچه محل ادعاست

انتشار گفت‌وگو، آزادی موقت محمدی پس از انتقال پزشکی و وضعیت فعلی او خارج از زندان قابل تأیید است. همچنین سابقه دریافت جایزه صلح نوبل و محکومیت‌های قضایی متعدد او مستند است.

اما توصیف نحوه برخورد مأموران در بازداشت اخیر، شدت ضرب‌وشتم و برخی جزئیات دوران انفرادی در این خبر بر روایت خود محمدی استوار است. نبود پاسخ تازه مقام‌های قضایی در متن گفت‌وگوی منتشرشده به معنای تأیید یا رد مستقل این ادعاها نیست.

چرا اکنون مهم است؟

گفت‌وگو در زمانی منتشر شده که ایران درگیر جنگ خارجی و فشار شدید اقتصادی است و هم‌زمان پرونده زندانیان و فعالان سیاسی همچنان بخشی از مناقشه داخلی و بین‌المللی درباره حقوق بشر در ایران است. روایت یک چهره شناخته‌شده بین‌المللی از هم‌زمانی این فشارها می‌تواند دوباره توجه نهادهای حقوق بشری و دولت‌های خارجی را به وضعیت داخلی ایران جلب کند.

مسیر بعدی

دو تحول بعدی قابل پیگیری است: تصمیم دستگاه قضایی درباره ادامه تعلیق حکم یا بازگشت محمدی به زندان، و هر پاسخ رسمی به ادعاهای تازه او درباره نحوه بازداشت و نگهداری. تا آن زمان، وضعیت او آزادی با وثیقه و حکم تعلیق‌شده‌ای است که به گفته خودش امکان اجرای دوباره دارد.