نشست سه‌جانبه برای انتقال گاز روسیه به ایران؛ قرارداد هنوز نهایی نشده است

مقام‌های انرژی ایران، روسیه و جمهوری آذربایجان عصر دوشنبه ۴ آبان ۱۴۰۵ در مسکو درباره همکاری سه‌جانبه و مسیر انتقال گاز گفت‌وگو کردند. حمید بورد، معاون وزیر نفت و مدیرعامل شرکت ملی نفت ایران، پس از نشست گفت توافق کلی درباره تبادل گاز حاصل شده و گفت‌وگوهای فنی برای اجرای آن ادامه دارد؛ با این حال تا زمان انتشار این گزارش، قرارداد امضاشده یا جزئیاتی درباره حجم، قیمت و زمان آغاز انتقال منتشر نشده است.

این نشست پس از اجلاس وزیران مجمع کشورهای صادرکننده گاز (GECF) برگزار شد و سرگئی تسیویلف، وزیر انرژی روسیه، و پرویز شهبازوف، وزیر انرژی جمهوری آذربایجان نیز در آن حضور داشتند. گزارش رسمی شانا می‌گوید روسیه طرح انتقال گاز از مسیر جمهوری آذربایجان را پیگیری می‌کند و سه طرف در حال بررسی سازوکارهای اجرایی هستند.

چه چیزی تازه است؟

تازه‌ترین تحول، برگزاری گفت‌وگوی هم‌زمان سه مقام مسئول در مسکو و تأکید دوباره بر مسیر آذربایجان است. بورد گفت مذاکرات فنی به مراحل پایانی نزدیک شده، اما این عبارت به معنی نهایی‌شدن قرارداد تجاری نیست. تفکیک میان «توافق کلی» و «قرارداد اجرایی» اهمیت دارد، زیرا برای آغاز جریان گاز باید دست‌کم حجم روزانه یا سالانه، قیمت یا فرمول قیمت‌گذاری، تعهدهای انتقال، زمان‌بندی و مسئولیت تأمین مالی مشخص شود.

خبرگزاری دولتی آذربایجان نیز حضور شهبازوف در نشست وزیران GECF در مسکو در ۲۶ اکتبر ۲۰۲۶ را تأیید کرده است. با این حال، تا این لحظه بیانیه مشترک سه‌جانبه‌ای که جزئیات تجاری گفت‌وگو را منتشر کند در دسترس نیست.

مسیر آذربایجان چرا مهم است؟

وزارت انرژی جمهوری آذربایجان در معرفی زیرساخت گاز این کشور نوشته است خط لوله حاجی‌قابول–شیروانوفکا–موزدوک ۴۷۸.۴ کیلومتر طول دارد که ۳۷۸.۴ کیلومتر آن در خاک آذربایجان است. این خط پس از توقف واردات گاز از روسیه در سال ۲۰۰۷، در فاصله سال‌های ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۴ برای صادرات محدود گاز آذربایجان به روسیه به کار رفت.

این سابقه نشان می‌دهد شبکه‌ای با اتصال شمالی در منطقه وجود دارد، اما به‌تنهایی آمادگی فوری آن برای انتقال گاز روسیه به ایران را ثابت نمی‌کند. ظرفیت قابل استفاده، جهت جریان، نیاز به فشارافزایی یا بازسازی، اتصال به شبکه ایران و قواعد ترانزیت باید در اسناد فنی روشن شود. بنابراین هنوز نمی‌توان از مقدار قابل انتقال یا تاریخ شروع با اطمینان سخن گفت.

اثر اقتصادی احتمالی برای ایران

اگر قرارداد نهایی و زیرساخت لازم فراهم شود، واردات یا سوآپ گاز می‌تواند به متعادل‌سازی فصلی شبکه ایران، به‌ویژه در ماه‌های سرد، کمک کند و گزینه‌های بیشتری برای مدیریت عرضه در استان‌های شمالی ایجاد کند. این مسیر همچنین ممکن است انعطاف ایران را در مبادلات منطقه‌ای بالا ببرد.

با این حال، منفعت اقتصادی پروژه به شروطی وابسته است که هنوز اعلام نشده‌اند: قیمت خرید یا سوآپ، هزینه ترانزیت آذربایجان، حجم تضمین‌شده، مدت قرارداد و هزینه سرمایه‌گذاری. بدون این داده‌ها ارزیابی صرفه اقتصادی یا اثر آن بر صادرات و مصرف داخلی ممکن نیست.

نشانه‌های بعدی چه هستند؟

گام تعیین‌کننده، انتشار قرارداد امضاشده یا بیانیه رسمی مشترک با حجم، قیمت یا فرمول قیمت، برنامه زمانی و مسیر فنی است. نتیجه دیدارهای سطح بالاتر ایران و روسیه در حاشیه اجلاس سران GECF در مسکو نیز می‌تواند روشن کند آیا توافق کلی وارد مرحله اجرایی می‌شود یا همچنان در سطح مذاکرات فنی باقی می‌ماند.