نظرسنجی‌ها فلاویو بولسونارو را جلو می‌دیدند؛ لولا دور دوم را با شمال‌شرق و میناس‌ژرایس برد

میانگین ۴۵ نظرسنجی دور دوم برزیل فلاویو بولسونارو را با ۵۱ درصد در برابر ۴۹ درصد جلو می‌گذاشت و او در ۳۹ نظرسنجی از ۴۵ نظرسنجی پیشتاز بود. شمارش ۱۰۰ درصدی نتیجه‌ی دیگری داد: لولا داسیلوا با ۵۱٫۷۹ درصد آرای معتبر، یعنی ۶۴٫۲۶ میلیون رأی، در برابر ۴۸٫۲۱ درصد و ۵۹٫۸۳ میلیون رأی برای فلاویو. پرسش این مطلب این است که این جابه‌جایی از کجا آمد و چه بخشی از آن را ارقام موجود نشان می‌دهند.

خطای نظرسنجی‌ها چقدر بود؟

آخرین نظرسنجی‌های دیتافولیا و کوایست، که پیش از رأی‌گیری منتشر شد، هر دو فلاویو را ۵۱ و لولا را ۴۹ درصد آرای معتبر می‌گذاشتند، با حاشیه‌ی خطای دو واحد درصد. نتیجه‌ی رسمی لولا را حدود ۱٫۸ واحد بالاتر از آن عدد و فلاویو را حدود ۲٫۸ واحد پایین‌تر نشان می‌دهد؛ یعنی فاصله‌ی دو نامزد در نظرسنجی دو واحد به نفع فلاویو بود و در صندوق حدود ۳٫۶ واحد به نفع لولا شد. محاسبه‌ی رونما: جابه‌جایی خالص حدود ۵٫۶ واحد درصد است. این از حاشیه‌ی خطای هر نظرسنجی بزرگ‌تر است، اما همه‌ی نظرسنجی‌ها در یک سو خطا کرده‌اند و همین الگو را از خطای تصادفی جدا می‌کند.

بیشتر بخوانید: برابریِ آماری لولا و فلاویو بولسونارو؛ دور دوم برزیل درباره نسبت این کشور با واشنگتن و پکن چه چیزی تعیین می‌کند؟

رأی‌ها میان دو دور از کجا آمد؟

بر پایه‌ی ارقام دور اول، فلاویو حدود ۵۶٫۱ میلیون و لولا حدود ۵۳٫۹ میلیون رأی داشت. محاسبه‌ی رونما: در دور دوم لولا حدود ۱۰٫۴ میلیون رأی بیشتر از دور اول گرفت و فلاویو حدود ۳٫۷ میلیون رأی بیشتر. ارقام دور اول در دو منبع اندکی با هم تفاوت دارند، پس این اختلاف‌ها تقریبی‌اند.

بخش مهمی از این جهش به حضور بیشتر می‌رسد: مشارکت از ۷۸٫۹۲ به ۸۰٫۷۸ درصد رسید. اما ارقام موجود نمی‌گویند رأی‌دهندگان تازه چه کسانی بودند. دو توضیح ممکن است و هیچ‌یک با داده‌ی خوانده‌شده اثبات نمی‌شود: اینکه رأی‌دهندگانی که در دور اول نیامدند یا به نامزدهای کوچک‌تر رأی دادند به لولا گرایش پیدا کردند، یا اینکه بسیج هواداران لولا در دور دوم از نظرسنجی‌ها دیده نشده بود. پیشنهاد حمایت نامزدهای حذف‌شده هم تصویر روشنی نمی‌دهد: رومئو زِما (حدود ۰٫۳ درصد) به فلاویو نزدیک شد، آگوستو کوری و رنان سانتوس بی‌طرف ماندند و رونالدو کایادو هنوز مشورت می‌کرد.

نقشه‌ی ایالت‌ها چه می‌گوید؟

لولا در شمال‌شرق با اختلاف‌های بزرگ برد: پیاوی ۷۵٫۹ درصد، باهیا ۷۱٫۳، مارانیائو و سرجیپی هر کدام ۶۹٫۵، پرنامبوکو ۶۹٫۲ و سیارا ۶۸٫۹ درصد. فلاویو در مناطق جنوبی، مرکزی و غربی برتری سنگین داشت: روندونیا ۶۹٫۶، سانتاکاتارینا ۶۹٫۴، پارانا ۶۲٫۶ و ماتوگروسو ۶۶٫۱ درصد.

دو ایالت بزرگ جنوب‌شرق، سائوپائولو و ریو، روی هم حدود ۲٫۶ میلیون رأی به نفع فلاویو اختلاف داشتند (محاسبه‌ی رونما از ارقام جدول). برای جبران این فاصله و رسیدن به برتری ۴٫۴ میلیونی، لولا باید در مجموع ایالت‌های دیگر چند میلیون رأی جلو می‌افتاد؛ شمال‌شرق با درصدهای ۶۰ تا ۷۶ این فاصله را فراهم کرد. میناس‌ژرایس، که اختلافش کمتر از یک واحد درصد بود، از نظر وزن جمعیتی بزرگ‌ترین ایالت «حساس» است. اینکه در شمارش نهایی میناس به تنهایی تعیین‌کننده بود یا نه، از این ارقام برنمی‌آید؛ با اختلاف ۴٫۴ میلیون، حتی اگر میناس به فلاویو می‌رفت، نتیجه‌ی کلی عوض نمی‌شد.

بیشتر بخوانید: فلاویو بولسونارو شکست را نپذیرفت؛ تمدید دو ساعته رأی‌گیری چقدر پایه‌ی ابطال است؟

قوی‌ترین استدلال مخالف

طرفداران این برداشت که «نظرسنجی‌ها اشتباه کرده‌اند» می‌گویند خطا شاید به روش نمونه‌گیری بازگردد، نه به رفتار پنهان رأی‌دهندگان. نظرسنجی‌ها حاشیه‌ی خطای دو واحدی داشتند و در روز رأی‌گیری مسائل لجستیکی و یک تمدید دو ساعته‌ی رأی‌گیری هم رخ داد که ممکن است ترکیب شرکت‌کنندگان را تغییر داده باشد. در برابر، استدلال دیگر این است که اگر تمدید دو ساعته تنها چند صد هزار رأی را جابه‌جا می‌کرد، فاصله‌ی ۴٫۴ میلیونی هنوز برجا می‌ماند. هیچ منبع خوانده‌شده‌ای شمار رأی‌های ثبت‌شده در آن دو ساعت را نداده است؛ پس هر دو برداشت فعلاً مبنای عددی کافی ندارند.

آنچه نتیجه برای مجلس و دولت بعدی می‌گوید

برنده‌شدن در ریاست‌جمهوری همان‌قدر درباره‌ی حکمرانی است که درباره‌ی پیروزی. حزب لیبرال فلاویو (PL) ۱۲۱ کرسی از ۵۱۳ کرسی مجلس نمایندگان دارد، بزرگ‌ترین فراکسیون، و در سنا هم از ژانویه بزرگ‌ترین حزب است. بنابراین لولا با کنگره‌ای روبه‌رو می‌شود که احتمالاً برای لوایح مالی و بودجه باید با آن چانه بزند. این برآورد از ترکیب کرسی‌ها است، نه از رأی‌گیری‌های آینده؛ چگونگی ائتلاف‌سازی لولا را داده‌ای نشان نمی‌دهد.