هفته پیش، مراسم چهلمین روز خاکسپاری علی خامنه‌ای در تهران، قم و مشهد برگزار شد

به گزارش رونما، به نقل از BBC Persian،

هفته پیش، مراسم چهلمین روز خاکسپاری علی خامنه‌ای در تهران، قم و مشهد برگزار شد. همانند مقطع تشییع و خاکسپاری، مجتبی خامنه‌ای در سلسله مراسم جدید هم حاضر نبود، یا تصویر و صدایی از او انتشار نیافت.

این بار، برخلاف مقطع خاکسپاری، ظاهرا در فضای عمومی هم انتظار خاصی برای حضور سومین رهبر جمهوری اسلامی وجود نداشت: گویی پنهان ماندن او، دیگر در فضای رسانه‌ای حساسیت‌های سابق را برنمی‌انگیخت. ادعای محوری سخنگویان حکومت در توجیه تداوم این غیبت، ملاحظات امنیتی است.

روایت مسلط این سخنگویان آن است که انتشار ویدیویی از رهبر جدید باعث شناسایی محل او و به خطر افتادن جانش خواهد شد. در پاسخ به این ابهام که چرا حداقل صدایی از مجتبی خامنه‌ای منتشر نمی‌شود، ی حکومتی مدعی‌اند که حتی صدای او نیز می‌تواند باعث لو رفتن مکان استقرارش شود.

این درست است که با تجزیه و تحلیل دقیق یک فایل صوتی، ممکن است بتوان به اطلاعات مهمی از قبیل ویژگی‌های تجهیزات ضبط، مشخصات شبکه برق یا برخی ویژگی‌های فیزیکی و محیطی محل ضبط پی برد. ولی اگر دلیل اصلی پنهان ماندن تصویر و صدای رهبر ملاحظات امنیتی بود، راه‌هایی برای مقابله با ریسک‌های احتمالی وجود داشت.

به عنوان نمونه، دستگاه‌های حکومتی به‌راحتی می‌توانستند برای ضبط صدای مجتبی خامنه‌ای، به‌طور کلی از ابزارهای کامپیوتری صرف‌نظر کنند و این کار را با ابزارهای عصر ماقبل دیجیتال -در حد نوار کاست و ضبط‌ صوت‌های قدیمی- انجام دهند. به همین ترتیب، برای جلوگیری از افشای ویژگی‌های فیزیکی و محیطی محل ضبط نیز، امکان داشت صدا در محیطی با ابعاد و شرایطی کاملا ساختگی و متفاوت از اقامتگاه معمول رهبر ضبط شود و سپس نتیجه حاصل ـ مثلا کاست پر شده ـ از مکانی دور برای شنوندگان پخش شود.

در چنین فضایی، ادعاهای ی رسمی در این مورد که دلیل منتشر نشدن تصویر یا صوت مجتبی خامنه‌ای ملاحظات امنیتی بوده، آشکارا افراد زیادی را متقاعد نکرده است. تلاش‌های مسئولان حکومتی برای ارائه توضیحات بیشتر در زمینه ملاحظات امنیتی نیز، صرفا به انتشار روایت‌های نامتعارف‌تر انجامیده است.

تا آنجا که به عنوان نمونه، سالار ولایتمدار، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس، عدم انتشار صدا و تصویر رهبر را مطابق «نظر علمای نجف، قم و مشهد و تصمیم مسئولان امنیتی» دانسته تا «دشمنان نتوانند از مسیرهای خاص و علوم غریبه که در دانشگاه‌هایی همچون علوم غریبه تل‌آویو مطرح می‌شود، به ایشان آسیب برسانند». حال‌وهوای روایت‌های حکومتی از ارتباط غیبت مجتبی خامنه‌ای با ملاحظات امنیتی، طبیعتا بخش‌هایی از افکار عمومی را به این جمع‌بندی رسانده که او یا زنده نیست یا در جریان حمله به اقامتگاه خود، به‌شدت آسیب دیده است.

ارزیابی‌های منتشرشده به نقل از منابع آمریکایی و اسرائیلی عمدتا بر این روایت تاکید داشته‌اند که مجتبی خامنه‌ای پس از حمله زنده مانده، ولی متحمل جراحات سنگین شده است. ظاهرا طیفی از ی مهم بین‌المللی نیز، کمابیش با این روایت همسو شده‌اند.

در همین ارتباط، به‌طور مشخص این برداشت تقویت شده که انفجار، ممکن است بر ظاهر و شاید توانایی تکلم مجتبی خامنه‌ای تأثیرات محسوس گذاشته باشد؛ تأثیراتی که حداقل تاکنون، مصلحت حکومت در پنهان ماندن آنها بوده است. لازم به یادآوری است که مطابق قانون اساسی جمهوری اسلامی، اگر «رهبر از انجام وظایف قانونی خود ناتوان شود» یا «معلوم شود از آغاز فاقد بعضی از شرایط بوده»، صلاحیت ادامه مسئولیت را ندارد.

به علاوه، اگر «رهبر بر اثر بیماری یا حادثه دیگری موقتاً از انجام وظایف رهبری ناتوان شود»، تا زمان بهبود، وظایف او را شورایی مرکب از رئیس‌جمهور، رئیس قوه قضاییه و یکی از فقهای شورای نگهبان به انتخاب مجمع تشخیص مصلحت نظام بر عهده می‌گیرد. البته به نظر نمی‌رسد که حتی در صورت اطمینان از وضعیت جسمانی وخیم مجتبی خامنه‌ای، اعضای مجلس خبرگان انگیزه یا توان زیر سؤال بردن رهبری او را می‌داشتند.

ولی قاعدتا در دوران پس از علی خامنه‌ای، مهار هر عامل متزلزل‌کننده جایگاه رهبر جدید، برای حکومت ایران اولویتی تعیین‌کننده داشت. آن هم در شرایطی که گذشته از ملاحظات قانونی، دیدن تصویر یا شنیدن صدای رهبر در حالتی نامطلوب، می‌توانست «حس ناپایداری وضعیت» را در میان حامیان حکومت تقویت کند.