پایلوت ثبت هویت سوخت‌گیری با کارت جایگاه به ۲۵۰ جایگاه تهران رسید
شرکت ملی پخش می‌گوید ۲۵۰ جایگاه از حدود ۳۶۰ جایگاه تهران به سامانه ثبت هویت سوخت‌گیری با کارت اضطراری مجهز شده‌اند؛ این طرح فعلاً آزمایشی است و محدودیت تازه‌ای برای تعداد دفعات سوخت‌گیری اعلام نشده است.
تصویر آرشیوی جایگاه سوخت؛ منبع: ایسنا. استفاده رسانه‌های داخلی با ذکر منبع طبق اعلام ایسنا مجاز است.
شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی ایران اعلام کرد طرح آزمایشی ثبت هویت سوخت‌گیری با کارت اضطراری جایگاه اکنون در ۲۵۰ جایگاه از حدود ۳۶۰ جایگاه تهران اجرا می‌شود. به این ترتیب، نزدیک به ۶۹ درصد جایگاه‌های استان به زیرساخت این طرح مجهز شده‌اند؛ با این حال، مقام مسئول تأکید کرده است که فعلاً سقف تازه‌ای برای تعداد دفعات یا حجم سوخت‌گیری تعیین نشده است.
در این خبر اقتصادی می‌خوانید
کرامت ویس‌کرمی، مدیرعامل شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی، روز یکشنبه ۳ آبان ۱۴۰۵ در نشست خبری گفت هدف سامانه جدید این است که سوخت‌گیری با کارت اضطراری جایگاه، مانند استفاده از کارت شخصی، به یک هویت مشخص و سابقه قابل بررسی متصل شود. این اقدام در مرحله آزمایشی تهران قرار دارد و با طرح انتقال سهمیه بنزین به کارت بانکی تفاوت دارد.
چه چیزی در ۲۵۰ جایگاه تغییر کرده است؟
در سازوکار قبلی، کارت اضطراری متعلق به جایگاه بود. سامانه مقدار سوخت برداشت‌شده و جایگاه را ثبت می‌کرد، اما اطلاعات فرد و خودروی استفاده‌کننده به همان دقت کارت شخصی در دسترس نبود. در پایلوت جدید، اطلاعات هویتی و جزئیات تراکنش در سامانه‌ای مستقل ثبت می‌شود تا تعداد دفعات، حجم دریافت و الگوی استفاده هر فرد قابل بررسی باشد.
به گفته ویس‌کرمی، سامانه هوشمند سوخت موجود از سال ۱۳۸۶ فعال است و به دلیل الزامات امنیتی و پدافند غیرعامل، افزودن این قابلیت روی همان بستر ممکن نبوده است. بنابراین زیرساخت جداگانه‌ای با تجهیزات سخت‌افزاری و نرم‌افزاری تازه در جایگاه‌های منتخب نصب شده است.
از حدود ۳۶۰ جایگاه عرضه سوخت در استان تهران، ۲۵۰ جایگاه وارد پایلوت شده‌اند. نسبت ۲۵۰ به ۳۶۰ حدود ۶۹.۴ درصد است، اما این عدد به معنی پوشش کامل شهر یا اجرای کشوری طرح نیست. منابع رسمی پیش‌تر گفته بودند توسعه سراسری پس از تکمیل پوشش تهران در دستور کار قرار می‌گیرد.
داده مصرف چه می‌گوید؟
مدیرعامل شرکت ملی پخش گفت در ۱۶ روز نخست شهریور ۱۴۰۵، میانگین مصرف روزانه بنزین کشور ۱۴۴ میلیون لیتر بوده است. از این مقدار، ۵۹ درصد با کارت شخصی و ۴۱ درصد با کارت اضطراری جایگاه برداشت شده؛ یعنی حدود ۵۹ میلیون لیتر در روز از مسیر کارت جایگاه. حاصل محاسبه ۴۱ درصد از ۱۴۴ میلیون لیتر، ۵۹.۰۴ میلیون لیتر است و با رقم اعلام‌شده هم‌خوانی دارد.
او همچنین گفت پس از اجرای سازوکار سه‌نرخی و افزایش انگیزه استفاده از کارت شخصی، سهم کارت‌های اضطراری از حدود ۴۱ تا ۴۲ درصد به نزدیک ۲۵ درصد کاهش یافته است. این دو درصد به دوره‌های متفاوت مربوط‌اند؛ بنابراین نباید آن‌ها را بدون اطلاع از بازه زمانی، حجم کل مصرف و پوشش آماری، به‌عنوان کاهش قطعی مصرف بنزین تفسیر کرد. آنچه مستقیماً سنجیده شده، تغییر سهم نوع کارت در سوخت‌گیری است.
کاهش استفاده از کارت جایگاه می‌تواند داده‌های دقیق‌تری درباره محل، زمان و حجم مصرف فراهم کند. این داده‌ها برای تشخیص الگوهای غیرعادی، برنامه‌ریزی توزیع و ارزیابی نیاز وارداتی کاربرد دارد. با این حال، ثبت هویت به‌خودی‌خود ثابت نمی‌کند مصرفی غیرقانونی یا قاچاق رخ داده است؛ هر مورد غیرعادی به بررسی جداگانه و ضابطه قانونی نیاز دارد.
الگوهای غیرعادی، نه حکم تخلف
ویس‌کرمی گفت نتایج اولیه پایلوت مواردی را نشان داده که یک فرد دفعات زیادی از کارت اضطراری استفاده کرده یا مجموع دریافت او در یک ماه از دو هزار لیتر بیشتر بوده است. مزیت سامانه تازه این است که چنین الگوهایی را قابل مشاهده می‌کند؛ در سامانه قبلی، کارت جایگاه میان افراد متعدد مشترک بود و پیوند دادن تراکنش‌ها به یک استفاده‌کننده مشخص دشوارتر بود.
شرکت ملی پخش هنوز اعلام نکرده است که این الگوها تخلف محسوب می‌شوند یا چه سازوکار رسیدگی برای آن‌ها به کار می‌رود. مدیرعامل شرکت نیز تصریح کرد عددهایی مانند «چهار بار سوخت‌گیری در ماه» صرفاً مثال ظرفیت کنترلی سامانه است و محدودیت اجرایی نیست. هر سقف احتمالی باید بر اساس مصوبه و ضوابط بالادستی تعیین و به‌طور رسمی اعلام شود.
اثر اقتصادی طرح از کجا می‌آید؟
سازوکار اقتصادی طرح از مسیر اطلاعات بهتر و کاهش مصرف بی‌هویت عمل می‌کند. اگر سیاست‌گذار بتواند تقاضای عادی را از الگوهای غیرمتعارف جدا کند، هدف‌گیری کنترل‌ها دقیق‌تر می‌شود و نیاز به محدودیت عمومی کاهش می‌یابد. در مناطق مرزی نیز ردیابی تراکنش‌ها می‌تواند شناسایی خروج احتمالی سوخت از شبکه رسمی را آسان‌تر کند. اثر نهایی بر واردات بنزین یا بودجه دولت، اما فقط با انتشار داده مقایسه‌ای پیش و پس از اجرا قابل سنجش است.
برای خانوارها، مهم‌ترین نکته فعلی این است که کارت اضطراری جایگاه حذف نشده و شرکت ملی پخش محدودیت تازه‌ای برای دفعات سوخت‌گیری اعلام نکرده است. تفاوت اصلی، ثبت هویت تراکنش در جایگاه‌های مجهز است. استفاده از کارت شخصی همچنان مسیر مستقیم‌تر و شفاف‌تر برای دریافت سهمیه و ثبت سابقه خودرو محسوب می‌شود.
این طرح را نباید با انتقال سهمیه سوخت به کارت بانکی یکی دانست. ویس‌کرمی گفت متولی اصلی طرح کارت بانکی وزارت امور اقتصادی و دارایی است و شرکت ملی پخش نقش همکار دارد؛ در حالی که پایلوت تهران درباره شناسایی تراکنش‌هایی است که با کارت اضطراری جایگاه انجام می‌شوند.
چه داده‌ای هنوز منتشر نشده است؟
برای ارزیابی کامل پایلوت، هنوز چند داده کلیدی لازم است: شمار تراکنش‌های ثبت‌شده، هزینه نصب و نگهداری سامانه، میزان خطای احراز هویت، مدت انتظار در جایگاه، معیار ارجاع موارد غیرعادی و نتیجه مقایسه مصرف در جایگاه‌های مجهز و غیرمجهز. همچنین روشن نیست چه زمانی همه جایگاه‌های تهران و سپس دیگر استان‌ها تحت پوشش قرار می‌گیرند.
انتشار این شاخص‌ها مشخص می‌کند سامانه صرفاً ابزار جمع‌آوری داده است یا واقعاً به کاهش اتلاف، قاچاق و نیاز وارداتی کمک می‌کند. در کنار این سیاست، توسعه سوخت‌های جایگزین نیز بخشی از معادله مصرف است؛ رونما پیش‌تر در گزارش تحلیل کاهش سهم CNG در ایران توضیح داده بود که مدیریت پایدار بنزین به ترکیبی از قیمت‌گذاری، داده دقیق، حمل‌ونقل عمومی و سوخت جایگزین نیاز دارد.
منابع
اعتبارسنجی
پیوند تأیید همین خبرنویسنده اقتصادی Economic Writerr متمرکز بر تحلیل بازارها، سیاست‌های پولی و اثر تصمیمات اقتصادی بر زندگی روزمره.
مطالب مرتبط
انرژی · ۱۱ آبان ۱۴۰۵عارف: زمستان امسال گاز کم داریم و مشترکان پرمصرف گاز گران‌تر می‌خرند
اروپا · ۱۱ آبان ۱۴۰۵سود رایان‌ایر را پیش‌خرید سوخت نجات داد؛ هزینه جنگ ایران سال آینده به بلیت و دستمزد می‌رسد
اقتصاد · ۱۱ آبان ۱۴۰۵