فجیره؛ بندر استراتژیک امارات که در میانه تنش‌ها برجسته شد

//www.runama.com/insight/news/”>بخش خبری رونما، به نقل از BBC Persian،

فجیره در ماه‌های اخیر به‌خاطر تکرار حملات و اختلال در تاسیسات نفتی به یکی از محورهای تنش میان ایران و امارات تبدیل شده است. این بندر در ساحل دریای عمان و خارج از تنگه هرمز قرار دارد و دسترسی مستقیم به آب‌های آزاد را برای بخشی از صادرات نفت امارات فراهم می‌کند. موقعیت جغرافیایی فجیره باعث شده تا این بندر به مسیری جایگزین برای عبور نفت خام از مسیرهای اصلی داخل خلیج فارس بدل شود. خط لوله‌ای که میدان‌های نفتی ابوظبی را به فجیره متصل می‌کند، امکان صادرات نفت بدون عبور از هرمز را فراهم کرده و به‌گفته کارشناسان، سطح آسیب‌پذیری امارات در برابر اختلالات تنگه را کاهش داده است. اهمیت فجیره تنها به نفت محدود نیست. این بندر دروازه‌ای برای ورود چندین کابل زیردریایی فیبر نوری به امارات محسوب می‌شود و نقش پیوندی در شبکه‌های ارتباطی منطقه دارد. نگرانی‌ها درباره آسیب‌پذیری این کابل‌ها در خلال جنگ اخیر افزایش یافته است و موقعیت فجیره در خارج از هرمز این تردیدها را تشدید کرده است. زیرساخت‌های نفتی در فجیره شامل پایانه‌های بارگیری، مخازن ذخیره و تاسیسات فرآوری است که طی دهه‌ها توسعه یافته‌اند. همچنین منطقه‌ای صنعتی برای خدمات ذخیره‌سازی و تجارت انرژی در این بندر فعال است و شرکت‌های بین‌المللی در آن حضور دارند. مجموعه‌ای از مخازن زیرزمینی متعلق به شرکت ملی نفت ابوظبی نیز در نزدیکی فجیره ساخته شده که ظرفیت نگهداری نفت را فراهم می‌کند. خط لوله حبشان–فجیره که از سال ۲۰۱۲ فعالیتش را آغاز کرد، اهمیت این مسیر را افزایش داده است. این خط لوله نزدیک به ۴۰۰ کیلومتر میدان‌های خشکی ابوظبی را به پایانه‌های ساحل شرقی متصل می‌کند و ظرفیت اولیه‌اش حدود ۱.۵ میلیون بشکه در روز بوده است؛ اداره اطلاعات انرژی آمریکا ظرفیت فعلی آن را در حدود ۱.۸ میلیون بشکه در روز برآورد کرده است. با این حال این ارقام حداکثر ظرفیتند، نه میزان معمول انتقال. در سال ۲۰۲۵ حدود ۱.۱ میلیون بشکه در روز نفت خام از حبشان به فجیره منتقل می‌شد که به‌معنای وجود ظرفیت اسمی استفاده‌نشده‌ای حدود ۷۰۰ هزار بشکه در روز پیش از آغاز جنگ است. ظرفیت عملیاتی واقعی تحت تأثیر عواملی مانند توان پمپاژ، ذخیره‌سازی و ظرفیت پایانه‌های بارگیری قرار دارد و نه تنها به ظرفیت اسمی خط لوله وابسته است. مقایسه ظرفیت فجیره با حجم عبوری از تنگه هرمز محدودیت‌ها را روشن می‌کند: آژانس بین‌المللی انرژی می‌گوید در سال ۲۰۲۵ حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت و فرآورده در روز از هرمز عبور می‌کرد که معادل حدود یک‌چهارم تجارت دریایی نفت جهان است. در میان کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس تنها عربستان سعودی و امارات مسیرهای خط لوله‌ای عمده‌ای دارند که می‌تواند نفت را بدون عبور از هرمز به آب‌های آزاد برساند و آژانس بین‌المللی انرژی برآورد کرده است که عربستان و امارات در مجموع حدود ۳.۵ تا ۵.۵ میلیون بشکه در روز ظرفیت مازاد در مسیرهای جایگزین دارند؛ ظرفیتی که در شرایط عادی استفاده نمی‌شود اما در صورت اختلال می‌تواند مورد استفاده قرار گیرد. فجیره همچنین یکی از مراکز بزرگ سوخت‌رسانی به کشتی‌هاست؛ رویترز گزارش داده که در سال ۲۰۲۵ حدود ۷.۴ میلیون متر مکعب سوخت دریایی در این بندر فروخته شد و این بندر پس از سنگاپور، روتردام و ژوشان چین در رتبه چهارم جهان قرار گرفت. موقعیت فجیره در ساحل دریای عمان به کشتی‌هایی که وارد خلیج فارس نمی‌شوند امکان توقف برای سوخت‌گیری و دریافت خدمات دریایی می‌دهد و این نقش تجاری به تداوم اهمیت فجیره در عرصه بین‌المللی کمک کرده است. با این همه، جنگ اخیر نشان داد که تمرکز بخش مهمی از زیرساخت‌های صادراتی در یک نقطه می‌تواند خود آسیب‌پذیری تازه‌ای ایجاد کند. در جریان تنش‌ها چندین حمله و آتش‌سوزی در منطقه صنعتی نفت فجیره گزارش شد که بارگیری نفت را متوقف یا مختل کرد. مقامات محلی اعلام کردند برخی از این آتش‌سوزی‌ها بر اثر سقوط بقایای پهپادی بوده که پدافند هوایی آن را رهگیری کرده بود. در نتیجه صادرات از فجیره در برخی ماه‌ها افزایش یافت ولی این افزایش با محدودیت‌های فنی و ظرفیت همراه بود؛ برای مثال داده‌های شرکت کپلر نشان می‌دهد میانگین صادرات از حدود ۱.۱۷ میلیون بشکه در روز در فوریه ۲۰۲۶ با افزایش ۳۸ درصدی به حدود ۱.۶۲ میلیون بشکه در روز در ماه مارس رسید. تبدیل فجیره به یک مسیر صادراتی اصلی برای دیگر تولیدکنندگان خلیج فارس مستلزم سرمایه‌گذاری در خطوط لوله و زیرساخت‌های انتقال بیشتر است؛ هرچند برخی از کارشناسان معتقدند اختلال‌های کنونی می‌تواند توجیه تجاری پروژه‌هایی را که پیش‌تر جذابیت کمتری داشتند تقویت کند. در مجموع فجیره اکنون ترکیبی است از مسیر جایگزین صادرات نفت، مرکز خدمات دریایی و نقطه اتصال زیرساخت‌های ارتباطی که در بستر تنش‌های منطقه‌ای اهمیتش برجسته شده است، اما محدودیت‌های ظرفیت، نیاز به سرمایه‌گذاری‌های اضافی و مسائل امنیتی تعیین‌کننده سرنوشت نقش آن در بلندمدت خواهند بود.