حوثی‌ها جزیره پریم را تصرف کردند؛ باب‌المندب و مسیر انتقال نفت زیر فشار تازه

تصرف جزیره پریم توسط حوثی‌های یمن، موقعیت این گروه را در قلب تنگه باب‌المندب تقویت کرده و ریسک کشتیرانی در یکی از مهم‌ترین گلوگاه‌های انرژی جهان را دوباره بالا برده است. پریم یا میون در خود تنگه قرار دارد و پیشروی حوثی‌ها هم‌زمان با افزایش فشار بر دیگر مسیرهای انتقال نفت خاورمیانه رخ داده است.

تصرف پریم، که با نام میون نیز شناخته می‌شود، و بندر مخا را تأیید کرده است. رویترز نیز به نقل از منابع دولت یمن گزارش داده حوثی‌ها کنترل این جزیره راهبردی را به دست گرفته‌اند و هم‌زمان در ذُباب، در ساحل یمنی باب‌المندب، پیشروی کرده‌اند.

اهمیت تحول تازه فقط نظامی نیست. داده‌های اداره اطلاعات انرژی آمریکا (EIA) نشان می‌دهد در سه‌ماهه دوم ۲۰۲۶ به‌طور متوسط روزانه ۸.۱ میلیون بشکه نفت خام، میعانات و فرآورده‌های نفتی از باب‌المندب عبور کرده است. این رقم در سه‌ماهه چهارم ۲۰۲۵ حدود ۵.۴ میلیون بشکه در روز و در سه‌ماهه نخست ۲۰۲۶ حدود ۵.۶ میلیون بشکه در روز بود.

تصرف جزیره پریم چه چیزی را در باب‌المندب تغییر می‌دهد؟

جزیره پریم در داخل تنگه باب‌المندب قرار دارد؛ آبراهی که دریای سرخ را به خلیج عدن و از آنجا به دریای عرب و اقیانوس هند متصل می‌کند. موقعیت جغرافیایی جزیره باعث شده کنترل آن از نظر نظامی و نظارت بر محیط دریایی اهمیت ویژه‌ای داشته باشد.

پیشروی حوثی‌ها محدود به این جزیره نیست. آنها بندر مخا را نیز در ساحل دریای سرخ یمن تصرف کرده‌اند و به ذُباب، در مجاورت باب‌المندب، رسیده‌اند. کنار هم قرار گرفتن این تحولات نشان می‌دهد موقعیت سرزمینی حوثی‌ها در سمت یمنی این گلوگاه تقویت شده است.

با این حال، یک تمایز مهم باید حفظ شود: تصرف جزیره پریم و نقاط ساحلی با «کنترل کامل باب‌المندب» یکسان نیست. باب‌المندب یک آبراه بین‌المللی میان یمن و شاخ آفریقا است و کنترل سرزمینی پریم به خودی خود ثابت نمی‌کند حوثی‌ها قادرند همه کشتی‌های عبوری را متوقف، بازرسی یا هدایت کنند.

آنچه با شواهد فعلی می‌توان گفت این است که حوثی‌ها اکنون موقعیت جغرافیایی و نظامی قوی‌تری برای تهدید کشتیرانی در این منطقه دارند. میزان تبدیل این موقعیت به کنترل عملی بر تردد دریایی به توان موشکی، پهپادی، دریایی و شناسایی آنها و همچنین واکنش دیگر نیروهای حاضر در منطقه بستگی دارد.

چرا باب‌المندب برای نفت و تجارت جهانی مهم است؟

باب‌المندب یکی از گلوگاه‌های اصلی شبکه تجارت دریایی است. کشتی‌هایی که میان اقیانوس هند و دریای سرخ حرکت می‌کنند، برای رسیدن به کانال سوئز و بازارهای اروپایی از این مسیر استفاده می‌کنند. اختلال در باب‌المندب می‌تواند کشتی‌ها را به استفاده از مسیرهای طولانی‌تر یا تغییر برنامه حمل‌ونقل وادار کند.

اهمیت این مسیر برای نفت در سال ۲۰۲۶ افزایش یافته است. بر اساس تازه‌ترین داده‌های EIA، جریان مجموع نفت خام، میعانات و فرآورده‌های نفتی از باب‌المندب از روزانه ۳.۹ میلیون بشکه در سه‌ماهه نخست ۲۰۲۵ به ۸.۱ میلیون بشکه در سه‌ماهه دوم ۲۰۲۶ رسیده است.

از ۸.۱ میلیون بشکه عبوری در سه‌ماهه دوم ۲۰۲۶، حدود ۶.۱ میلیون بشکه در روز نفت خام و میعانات و حدود ۲ میلیون بشکه در روز فرآورده‌های نفتی بوده است. بنابراین هر افزایش پایدار در ریسک باب‌المندب می‌تواند برای بازار انرژی اهمیت عملی داشته باشد.

تصرف جزیره پریم به معنی بسته‌شدن باب‌المندب است؟

خیر. در زمان تنظیم این خبر، شواهد مورد بررسی نشان نمی‌دهد باب‌المندب به طور کامل بسته شده باشد. همچنین تصرف پریم نباید به صورت خودکار معادل «کنترل مطلق تنگه» در نظر گرفته شود.

آسوشیتدپرس گزارش داده است که پیشروی حوثی‌ها توجه‌ها را دوباره به ریسک کشتیرانی در باب‌المندب جلب کرده است. این گروه در عین حال تلاش کرده به مالکان کشتی‌ها اطمینان دهد شناورهایی که مشمول محدودیت اعلام‌شده حوثی‌ها علیه کشتیرانی مرتبط با عربستان نیستند، هدف قرار نمی‌گیرند. چنین اظهاراتی تضمین مستقل امنیت کشتیرانی محسوب نمی‌شود.

تجربه حملات دریایی از اواخر ۲۰۲۳ نیز نشان داده است که برای ایجاد پیامد اقتصادی، بسته‌شدن فیزیکی یک تنگه ضروری نیست. افزایش احتمال حمله می‌تواند بر تصمیم شرکت‌های کشتیرانی، بیمه‌گران و صاحبان محموله اثر بگذارد.

فشار بر مسیر نفتی باب‌المندب چگونه به بازار منتقل می‌شود؟

اثر اقتصادی از چند مسیر منتقل می‌شود: افزایش هزینه بیمه جنگ، افزایش نرخ اجاره نفتکش‌ها، تغییر مسیر کشتی‌ها، طولانی‌تر شدن سفر و در نهایت بالا رفتن هزینه حمل هر بشکه نفت یا هر واحد کالای تجاری.

رویترز گزارش داده نرخ حمل نفت با بزرگ‌ترین نفتکش‌ها در بحبوحه تشدید درگیری‌های منطقه به سطوح بی‌سابقه رسیده است. نرخ حمل ابرنفتکش‌ها از خلیج عمان به چین در شاخص Worldscale به حدود ۴۵۰ رسیده که معادل تقریبی ۱۱.۵۰ دلار هزینه حمل برای هر بشکه عنوان شده است.

اما نسبت دادن تمام افزایش قیمت نفت یا هزینه حمل به تصرف جزیره پریم نادرست خواهد بود. هم‌زمانی جنگ منطقه‌ای، حملات به کشتی‌ها، اختلال در تنگه هرمز، حملات به زیرساخت‌های انرژی عربستان و نگرانی درباره عرضه، مجموعه‌ای از عوامل مؤثر بر بازار هستند.

چرا تحول پریم اکنون مهم‌تر از گذشته است؟

باب‌المندب در شرایط عادی نیز یک مسیر راهبردی است، اما بحران جاری اهمیت آن را بیشتر کرده است. آسوشیتدپرس گزارش داده پس از محدودشدن بخش بزرگی از تردد نفتی از هرمز، عربستان استفاده از خط لوله شرق به غرب و صادرات از بندر ینبع در دریای سرخ را افزایش داده بود.

نفت بارگیری‌شده در ینبع می‌تواند برای حرکت به سمت بازارهای آسیایی از باب‌المندب عبور کند. در نتیجه، افزایش تهدید در جنوب دریای سرخ، مسیری را تحت فشار قرار می‌دهد که در شرایط اختلال در خلیج فارس اهمیت بیشتری پیدا کرده است.

همین مسئله توضیح می‌دهد چرا تصرف یک جزیره نسبتاً کوچک می‌تواند بازتابی فراتر از میدان جنگ یمن داشته باشد. ارزش پریم بیش از مساحت آن، از موقعیت جغرافیایی آن ناشی می‌شود.

تأثیر تصرف جزیره پریم بر ایران چیست؟

حوثی‌ها از متحدان ایران محسوب می‌شوند و تهران در سال‌های گذشته از این جنبش حمایت کرده است. با این حال، حمایت ایران از حوثی‌ها به تنهایی مدرکی برای این ادعا نیست که عملیات مشخص تصرف پریم مستقیماً به دستور تهران انجام شده است. چنین رابطه‌ای باید با شواهد مستقل درباره تصمیم یا فرمان مشخص اثبات شود.

از منظر راهبردی، تحول باب‌المندب هم‌زمان با اختلال در دیگر مسیرهای انرژی خاورمیانه رخ داده و بنابراین به معادله گسترده‌تر امنیت انرژی منطقه مرتبط است. رویترز گزارش داده تشدید درگیری‌ها در خلیج فارس و دریای سرخ نرخ حمل نفت را افزایش داده و ریسک فعالیت نفتکش‌ها در منطقه را بالا برده است.

برای ایران، اثر اقتصادی خالص را نمی‌توان فقط از جهت افزایش قیمت نفت سنجید. افزایش قیمت می‌تواند ارزش هر بشکه نفت را بالا ببرد، اما ناامنی دریایی هم‌زمان هزینه بیمه، حمل‌ونقل و تجارت منطقه‌ای را افزایش می‌دهد. در حال حاضر داده کافی برای تعیین یک نتیجه اقتصادی خالص و قطعی برای ایران وجود ندارد.

آنچه درباره تصرف جزیره پریم هنوز نمی‌دانیم

یکی از مهم‌ترین ابهام‌ها، نوع توان نظامی است که حوثی‌ها پس از تصرف جزیره در پریم مستقر خواهند کرد. تصرف سرزمینی با استقرار موشک‌های ضدکشتی، پهپاد، رادار، سامانه‌های شناسایی یا تجهیزات دریایی یکسان نیست و تا زمانی که شواهد قابل اتکا وجود نداشته باشد، نباید چنین استقراری را قطعی دانست.

ابهام دوم درباره پایداری کنترل حوثی‌هاست. منابع دولت یمن از برنامه برای مقابله با پیشروی این گروه سخن گفته‌اند و بنابراین وضعیت میدانی می‌تواند تغییر کند. تصرف یک منطقه در جریان جنگ لزوماً به معنی تثبیت دائمی کنترل بر آن نیست.

ابهام سوم به رفتار واقعی بازار و کشتیرانی مربوط است. مهم‌ترین پرسش این نیست که آیا تصرف پریم از نظر جغرافیایی مهم است؛ این موضوع روشن است. پرسش قابل اندازه‌گیری این است که آیا این تحول باعث کاهش محسوس عبور کشتی‌ها، افزایش بیشتر هزینه بیمه و حمل یا تغییر گسترده مسیر نفتکش‌ها خواهد شد.

بعد از تصرف جزیره پریم چه چیزی را باید رصد کرد؟

نخستین شاخص، وضعیت میدانی پریم، ذُباب و مخا و هرگونه عملیات متقابل برای تغییر کنترل این مناطق است. دوم، نوع تجهیزات نظامی مستقر در پریم اهمیت دارد؛ زیرا این عامل نشان خواهد داد تصرف جزیره تا چه اندازه به توان عملیاتی تازه در دریا تبدیل می‌شود.

در بخش کشتیرانی باید تعداد عبور کشتی‌های تجاری و نفتکش‌ها، هشدارهای رسمی دریانوردی، نرخ بیمه جنگ و هزینه اجاره نفتکش‌ها را دنبال کرد. در بازار انرژی نیز قیمت نفت و میزان صادرات از مسیر دریای سرخ شاخص‌های مهم‌تری از پیش‌بینی‌های کلی خواهند بود.

تا زمانی که داده‌های تردد دریایی کاهش شدید یا توقف عبور را نشان ندهند، استفاده از عبارت‌هایی مانند «بسته‌شدن باب‌المندب» یا «کنترل کامل مسیر نفت» از شواهد موجود جلوتر خواهد رفت. آنچه اکنون تأیید شده، تصرف جزیره پریم و تقویت موقعیت حوثی‌ها در یکی از حساس‌ترین نقاط دریای سرخ است.