هاشم تاچی به ۲۵ سال زندان محکوم شد؛ حکم تاریخی لاهه

دادگاه تخصصی کوزوو در لاهه روز چهارشنبه ۱۶ سپتامبر هاشم تاچی، رئیس‌جمهور پیشین کوزوو و یکی از رهبران سابق ارتش آزادی‌بخش کوزوو، را در پرونده مربوط به جنایت‌های جنگی مسئول شناخت و به ۲۵ سال زندان محکوم کرد. این حکم پس از محاکمه‌ای چندساله صادر شده که به رفتار نیروهای ارتش آزادی‌بخش کوزوو در جریان جنگ ۱۹۹۸ تا ۱۹۹۹ می‌پرداخت.

اعلام حکم در شرایطی انجام شد که پرونده تاچی از حساس‌ترین پرونده‌های سیاسی و قضایی بالکان پس از جنگ‌های یوگسلاوی به شمار می‌رود. تاچی که بعدها نخست‌وزیر و سپس رئیس‌جمهور کوزوو شد، در سال ۲۰۲۰ پس از تأیید کیفرخواست از ریاست‌جمهوری کناره‌گیری کرد و برای رسیدگی به اتهامات به لاهه رفت. او اتهامات را رد کرده و در جریان رسیدگی خواستار تبرئه شده بود.

آنچه می‌دانیم

پرونده اصلی با شماره KSC-BC-2020-06 هاشم تاچی، کادری وسلی، رجب سلیمی و یاکوپ کراسنیکی را دربر می‌گیرد. دادگاه تخصصی کوزوو پیش‌تر اعلام کرده بود اتهامات این پرونده به رویدادهای مارس ۱۹۹۸ تا سپتامبر ۱۹۹۹ در چند نقطه کوزوو و نیز بخش‌هایی از شمال آلبانی مربوط است.

بر اساس اطلاعات رسمی دادگاه، کیفرخواست شامل شش عنوان جنایت علیه بشریت ــ از جمله آزار، حبس، اعمال غیرانسانی، شکنجه، قتل و ناپدیدسازی اجباری ــ و چهار عنوان جنایت جنگی شامل بازداشت غیرقانونی یا خودسرانه، رفتار ظالمانه، شکنجه و قتل بود. این اتهامات به مسئولیت کیفری فردی متهمان مربوط می‌شد.

رسیدگی اصلی در ۳ آوریل ۲۰۲۳ آغاز شد. دادستانی در آوریل ۲۰۲۵ ارائه پرونده خود را پایان داد، دفاع در دسامبر همان سال پرونده خود را بست و اظهارات پایانی در فوریه ۲۰۲۶ ارائه شد. دادگاه اعلام کرده بود ۱۳۴ شاهد در این روند شهادت داده‌اند و ۱۵۶ قربانی نیز در پرونده مشارکت داشته‌اند.

چرا الان مهم است؟

اهمیت حکم فقط به مجازات یک رئیس‌جمهور سابق محدود نیست. تاچی در روایت سیاسی بخش بزرگی از جامعه آلبانیایی‌تبار کوزوو یکی از چهره‌های اصلی مبارزه برای استقلال از صربستان است. در مقابل، دادگاه مأمور رسیدگی به اتهام‌های سنگین درباره جرایمی است که گفته می‌شود علیه غیرنظامیان و افرادی که مخالف ارتش آزادی‌بخش کوزوو تلقی می‌شدند، رخ داده است.

به همین دلیل، حکم ۲۵ ساله می‌تواند دوباره اختلاف بر سر تفسیر میراث جنگ کوزوو را تشدید کند: تفاوت میان جایگاه سیاسی ارتش آزادی‌بخش کوزوو در روند استقلال و مسئولیت کیفری فردی فرماندهان آن در برابر جرایم مشخص.

پیشینه پرونده

جنگ کوزوو در سال‌های ۱۹۹۸ و ۱۹۹۹ میان نیروهای صرب و ارتش آزادی‌بخش کوزوو جریان داشت و در نهایت با مداخله هوایی ناتو و خروج نیروهای صرب وارد مرحله تازه‌ای شد. کوزوو در سال ۲۰۰۸ اعلام استقلال کرد؛ استقلالی که صربستان همچنان آن را به رسمیت نمی‌شناسد.

دادگاه تخصصی کوزوو در لاهه بخشی از نظام قضایی کوزوو است، اما برای رسیدگی به جرایم مرتبط با جنگ و پس از آن در هلند مستقر شده است. ماهیت این دادگاه باعث شده رسیدگی‌های آن هم‌زمان ابعاد حقوقی، تاریخی و سیاسی داشته باشد.

آنچه هنوز روشن نیست

جزئیات کامل استدلال قضات، نحوه تفکیک مسئولیت تاچی در هر یک از اتهامات و سرنوشت حقوقی مراحل بعدی باید بر اساس متن کامل حکم و روندهای احتمالی پس از صدور رأی بررسی شود. همچنین تاچی پرونده‌ای جداگانه درباره اتهام‌های مرتبط با اخلال در اجرای عدالت دارد؛ آن پرونده مستقل از حکم مربوط به جنایت‌های جنگی است و نباید با پرونده اصلی ادغام شود.

تأثیر خبر

در کوتاه‌مدت، حکم می‌تواند فضای سیاسی کوزوو و روابط آن با صربستان را تحت تأثیر قرار دهد و بحث درباره مشروعیت دادگاه تخصصی را دوباره به مرکز سیاست داخلی کوزوو بازگرداند. با این حال، صدور حکم به‌خودی‌خود تغییری در وضعیت بین‌المللی کوزوو یا روند گفت‌وگوهای بلگراد و پریشتینا ایجاد نمی‌کند.

اثر بر ایران

این رویداد اثر مستقیم و فوری بر ایران ندارد. اهمیت آن برای تهران بیشتر در حوزه حقوق بین‌الملل و سیاست اروپا است؛ به‌ویژه از منظر نحوه پیگیری مسئولیت کیفری فرماندهان و مقام‌های سابق سال‌ها پس از پایان یک منازعه مسلحانه.

مسیر بعدی

مرحله بعدی، انتشار و بررسی جزئیات کامل رأی و مشخص‌شدن مسیرهای حقوقی بعدی است. واکنش دولت کوزوو، احزاب سیاسی و خانواده‌های قربانیان نیز تعیین می‌کند که حکم تا چه اندازه به یک بحران سیاسی داخلی تبدیل شود. هرگونه اعتراض یا مرحله استیناف باید جداگانه و بر اساس اسناد رسمی دادگاه دنبال شود.

منابع

• الجزیره عربی، ۱۶ سپتامبر ۲۰۲۶: اعلام محکومیت هاشم تاچی به ۲۵ سال زندان.
• Kosovo Specialist Chambers، پرونده رسمی Hashim Thaçi et al. و اطلاعیه زمان اعلام رأی، ۱۶ سپتامبر ۲۰۲۶.

تصویر: دادگاه تخصصی کوزوو (KSC)، تصویر رسمی آرشیوی از هاشم تاچی در دادگاه.