عربستان مسیر عمان را برای صادرات بیشتر نفت فعال کرد

عربستان سعودی پس از آسیب‌دیدن خط لوله شرق–غرب و اختلال در بارگیری نفت از یانبع، عرضه محموله‌های بیشتری به پالایشگاه‌های آسیایی را از مسیر عمان آغاز کرده است. محموله‌ها با انتقال کشتی‌به‌کشتی در نزدیکی بندر صحار بارگیری می‌شوند؛ اقدامی که امروز بخشی از نگرانی بازار درباره محدودشدن مسیرهای صادراتی ریاض را کاهش داد.

تحول تازه، خود حمله به خط لوله نیست؛ آن رویداد پیش‌تر رخ داده و رونما درباره برآورد سه تا پنج هفته‌ای تعمیر آن نوشته است. خبر امروز این است که عربستان برای حفظ جریان صادرات، عملاً مسیر جایگزین تازه‌ای را در خارج از تنگه هرمز به کار گرفته و نفت عرب لایت، عرب مدیوم و عرب هوی را برای برخی خریداران آسیایی از نزدیکی صحار پیشنهاد کرده است.

• عربستان عرضه نفت به برخی پالایشگاه‌های آسیایی را از طریق انتقال کشتی‌به‌کشتی در نزدیکی صحار عمان افزایش داده است.
• این اقدام پس از آسیب خط شرق–غرب و اختلال در بارگیری‌های یانبع انجام می‌شود.
• برنت امروز پس از جهش بیش از ۳ دلاری جلسه قبل کاهش یافت؛ نشانه‌ای از واکنش بازار به ایجاد مسیر جایگزین.
• با وجود این، عبور قابل مشاهده کشتی‌ها از هرمز همچنان بسیار پایین‌تر از میانگین اخیر گزارش شده و ریسک عرضه از بین نرفته است.

چه چیزی امروز تغییر کرد؟

پس از حمله‌ای که خط لوله شرق–غرب عربستان را آسیب زد، گزینه اصلی ریاض برای انتقال حجم بزرگی از نفت از شرق کشور به دریای سرخ محدود شد. بارگیری در یانبع نیز با اختلال روبه‌رو شد و برخی تحویل‌ها به مشتریان اروپایی لغو شدند. اکنون عربستان بخشی از نفت مورد نیاز مشتریان آسیایی را برای بارگیری در آب‌های نزدیک صحار عمان عرضه می‌کند.

این تفاوت، خبر امروز را از گزارش قبلی رونما درباره آسیب خط شرق–غرب و زمان احتمالی تعمیر آن جدا می‌کند. مسئله دیگر فقط مدت تعمیر خط نیست؛ پرسش اصلی این است که ریاض تا چه اندازه می‌تواند با شبکه‌ای از مسیرهای جایگزین، صادرات خود را در دوره اختلال حفظ کند.

چرا صحار برای عربستان مهم شده است؟

صحار در ساحل دریای عمان قرار دارد و محل انتقال اعلام‌شده خارج از تنگه هرمز است. این ویژگی در شرایطی اهمیت پیدا می‌کند که تردد قابل مشاهده کشتی‌ها در هرمز هنوز به سطح عادی بازنگشته است. داده‌های مقدماتی کشتیرانی برای سه‌شنبه چهار عبور قابل مشاهده را نشان می‌داد، در حالی که میانگین ۱۰ روزه ۱۸ عبور گزارش شده است.

عربستان طی بحران اخیر برای کاهش وابستگی به هرمز به خط شرق–غرب و بندر یانبع متکی شده بود. آسیب این خط، همان مسیری را هدف قرار داد که قرار بود ریسک هرمز را دور بزند. استفاده بیشتر از عمان نشان می‌دهد ریاض اکنون به دنبال ساختن یک مسیر عملیاتی موقت برای بخشی از مشتریان آسیایی است، نه اینکه منتظر بازگشت کامل خط لوله بماند.

آنچه می‌دانیم و آنچه هنوز روشن نیست

اطلاعات موجود نشان می‌دهد آرامکو گریدهای عرب لایت، عرب مدیوم و عرب هوی را برای خریداران قراردادی آسیایی با امکان بارگیری نزدیک صحار پیشنهاد کرده است. همچنین اختلال یانبع و لغو برخی محموله‌های اروپایی در جلسه قبلی بازار نگرانی درباره عرضه را افزایش داده بود.

اما چند متغیر هنوز نامعلوم است. حجم دقیق نفتی که عربستان می‌تواند به‌طور پایدار از این سازوکار منتقل کند مشخص نشده و زمان رسمی بازگشت کامل خط شرق–غرب نیز اعلام نشده است. برآوردهای منطقه‌ای منتشرشده در روزهای گذشته از چند هفته تعمیر سخن گفته‌اند، در حالی که مقام‌های آمریکایی درباره امکان بازگشت سریع‌تر بخشی از ظرفیت ابراز خوش‌بینی کرده‌اند. این دو گزاره را نباید معادل زمان قطعی بازگشت کل خط دانست.

بازار نفت به مسیر جایگزین واکنش نشان داد

قیمت نفت امروز پس از رشد شدید جلسه قبل عقب نشست. برنت در معاملات میانه روز حدود ۱.۲ درصد کاهش یافت و به حدود ۱۰۷.۴۵ دلار در هر بشکه رسید؛ نفت خام آمریکا نیز حدود ۱.۸۵ درصد پایین آمد. روز قبل، نگرانی درباره توقف بارگیری یانبع و محدودشدن صادرات عربستان قیمت‌ها را بیش از ۳ دلار بالا برده بود.

کاهش امروز به معنای رفع بحران عرضه نیست. بازار گازوئیل اروپا همچنان تحت فشار است و اختلال‌های خاورمیانه در کنار محدودیت‌های عرضه فرآورده‌های روسیه، بازار سوخت را فشرده نگه داشته است. به همین دلیل واکنش امروز بیشتر نشان‌دهنده کاهش بخشی از بدترین نگرانی‌هاست، نه بازگشت جریان انرژی منطقه به وضعیت عادی.

این تحول ادامه همان زنجیره‌ای است که رونما در گزارش توقف بارگیری نفت یانبع و فشار بر بازار نفت دنبال کرده بود.

اثر بر ایران؛ کاهش فشار بازار، نه حذف اهمیت هرمز

اثر مستقیم این تحول بر ایران از مسیر بازار انرژی و اهمیت ژئوپلیتیکی هرمز می‌گذرد. اگر عربستان بتواند بخشی قابل توجه از صادرات خود را با انتقال در عمان حفظ کند، حساسیت کوتاه‌مدت بازار به هر اختلال منفرد در خطوط سعودی کاهش می‌یابد. اما داده‌های فعلی هنوز نشان نمی‌دهد که این مسیر ظرفیت جایگزینی کامل صادرات از دست‌رفته را دارد.

از سوی دیگر، پایین‌ماندن تردد در هرمز به این معناست که وضعیت این آبراه همچنان یکی از متغیرهای اصلی قیمت نفت و امنیت انرژی است. بنابراین استفاده عربستان از صحار را نمی‌توان نشانه بی‌اهمیت‌شدن هرمز دانست؛ فعلاً بیشتر یک سازوکار کاهش ریسک برای بخشی از صادرات است.

مرحله بعدی؛ سه داده‌ای که باید دنبال کرد

نخست، حجم واقعی محموله‌هایی است که از نزدیکی صحار بارگیری می‌شوند. دوم، زمان و میزان بازگشت ظرفیت خط شرق–غرب است. سوم، وضعیت یانبع و امنیت دریای سرخ است؛ زیرا حوثی‌ها امروز از حملات تازه موشکی و پهپادی به بندر نفتی یانبع خبر داده‌اند. این ادعا از سوی یک طرف درگیر مطرح شده و جزئیات خسارت احتمالی آن هنوز باید مستقل ارزیابی شود.

اگر ظرفیت انتقال از عمان بالا بماند و بخشی از خط شرق–غرب نیز زودتر بازگردد، فشار فوری بر صادرات عربستان کاهش خواهد یافت. در مقابل، اختلال پایدار یانبع، حملات بیشتر به زیرساخت‌های سعودی یا افت دوباره تردد هرمز می‌تواند محدودیت عرضه را تشدید کند. بنابراین خبر امروز نشانه پیدا شدن یک راه فرعی است، نه پایان بحران مسیرهای انرژی منطقه.