هیئت سازمان ملل: در ایران نشانه‌های جنایت جنگی و جنایت علیه بشریت وجود دارد
هیئت حقیقت‌یاب سازمان ملل می‌گوید درباره دو حمله آمریکا در ایران دلایل معقولی برای احتمال جنایت جنگی یافته و هم‌زمان سرکوب اعتراضات توسط مقام‌های ایرانی را در سطح جنایت علیه بشریت ارزیابی کرده است.
ساختمان آسیب‌دیده مدرسه شجره طیبه در میناب؛ تصویر آرشیوی از پیامد حمله ۲۸ فوریه ۲۰۲۶. این حمله از محورهای گزارش تازه هیئت حقیقت‌یاب سازمان ملل است.
هیئت مستقل حقیقت‌یاب سازمان ملل درباره ایران می‌گوید «دلایل معقولی» یافته است که دو حمله آمریکا به اهداف غیرنظامی در ایران در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ می‌تواند مصداق جنایت جنگی باشد؛ هم‌زمان همین هیئت نتیجه گرفته که مقام‌های ایرانی در جریان سرکوب اعتراضات سراسری پیش از آغاز جنگ، مرتکب اعمالی در حد جنایت علیه بشریت شده‌اند. این دو یافته در یک گزارش واحد، مسئولیت رفتار طرف‌های متفاوت را جداگانه بررسی می‌کند و هیچ‌یک را توجیه‌کننده دیگری نمی‌داند.
در این خبر سیاسی می‌خوانید
نکات کلیدی: هیئت درباره حمله به مدرسه شجره طیبه میناب و مجموعه ورزشی لامرد تحقیق کرده است؛ درباره میناب می‌گوید ماهیت غیرنظامی مدرسه قابل تشخیص بوده؛ درباره سرکوب اعتراضات ایران از کشتار غیرقانونی، شکنجه، بازداشت خودسرانه و ناپدیدسازی اجباری سخن می‌گوید؛ آمریکا و ایران بخش‌های مربوط به عملکرد خود را رد یا مورد مناقشه قرار داده‌اند.
گزارش تازه سازمان ملل دقیقاً چه می‌گوید؟
هیئت مستقل بین‌المللی حقیقت‌یاب درباره ایران که با مأموریت شورای حقوق بشر سازمان ملل فعالیت می‌کند، پس از بررسی شواهد مربوط به جنگ و اعتراضات داخلی، سطح نتیجه‌گیری خود را «دلایل معقول برای باور» اعلام کرده است. این عبارت مهم است: گزارش حکم یک دادگاه کیفری نیست و به‌تنهایی محکومیت قضایی ایجاد نمی‌کند، اما یک یافته رسمیِ تحقیقی است که می‌تواند در فرایندهای بعدی پاسخ‌گویی و مستندسازی مورد استناد قرار گیرد.
در بخش مربوط به عملیات نظامی آمریکا، تمرکز اصلی بر دو حمله در روز آغاز جنگ، ۲۸ فوریه، است. نخست مدرسه ابتدایی شجره طیبه در میناب در استان هرمزگان؛ جایی که بیش از ۱۵۰ نفر، از جمله حدود ۱۲۰ کودک، بر پایه ارقامی که در تحقیقات و گزارش‌های موجود بررسی شده، کشته شدند. مورد دوم حمله به یک مجموعه ورزشی و محدوده مسکونی در لامرد است که ۲۲ غیرنظامی کشته یا زخمی شدند.
چرا هیئت حمله به مدرسه میناب را «بی‌تمایز» ارزیابی کرد؟
بر اساس یافته‌های هیئت، ساختمان مدرسه نشانه‌های آشکاری از کاربری آموزشی داشته است: تابلو و نشانه‌های مدرسه، نقاشی‌های کودکانه روی دیوارها و فضای بازی. هیئت گفته شواهدی نیافته که مدرسه در زمان حمله برای هدف نظامی استفاده می‌شده باشد. مجاورت مدرسه با یک مجموعه دریایی سپاه پاسداران، محور مهم بررسی بوده، اما گزارش نتیجه گرفته آمریکا موظف بوده پیش از حمله با اقدامات عملی ممکن، نظامی‌بودن هدف را دوباره راستی‌آزمایی کند.
هیئت همچنین نتیجه گرفته که نقص در به‌روزرسانی اطلاعات هدف‌گیری و ادامه حمله با وجود خطر قابل‌توجه اصابت به یک هدف غیرنظامی، از «صرف سهل‌انگاری» فراتر رفته است. در گزارش‌های مستقل درباره بقایای سلاح نیز نشانه‌هایی از استفاده از موشک تاماهاوک مطرح شده؛ سامانه‌ای که در این درگیری در اختیار نیروهای آمریکایی بوده است. دولت آمریکا پیش‌تر گفته بود مدرسه عمداً هدف قرار نگرفته و پنتاگون تحقیق داخلی را آغاز کرده است، اما یافته‌های نهایی آن تحقیق هنوز به‌طور عمومی منتشر نشده است.
لامرد؛ پرونده‌ای که مسئولیت حمله همچنان محل اختلاف است
دومین پرونده به مجموعه ورزشی و منطقه مسکونی لامرد مربوط می‌شود. هیئت با بررسی الگوی خسارت و نوع مهمات، به این جمع‌بندی رسیده که حمله نیز ماهیتی بی‌تمایز داشته و می‌تواند جنایت جنگی محسوب شود. در مقابل، فرماندهی مرکزی آمریکا پیش‌تر گفته بود نیروهای آمریکایی در آن روز به شهر لامرد حمله نکرده‌اند. بنابراین درباره انتساب این حمله، میان یافته هیئت و موضع رسمی ارتش آمریکا اختلاف آشکار وجود دارد و این اختلاف باید در روایت خبر حفظ شود.
یافته دوم گزارش درباره سرکوب اعتراضات در ایران
گزارش فقط رفتار آمریکا در جنگ را بررسی نمی‌کند. هیئت می‌گوید در پاسخ حکومت ایران به اعتراضات سراسری که از اواخر دسامبر ۲۰۲۵ آغاز شد، الگوی گسترده و نظام‌مندی از نقض حقوق غیرنظامیان دیده است. مواردی که هیئت فهرست کرده شامل کشتار غیرقانونی، شکنجه، بازداشت خودسرانه، ناپدیدسازی اجباری، محدودیت شدید آزادی بیان و قطع اینترنت است.
هیئت این مجموعه رفتارها را در سطح «جنایت علیه بشریت» ارزیابی کرده است. مقام‌های ایرانی در ماه‌های گذشته روایت متفاوتی ارائه کرده‌اند و بخش مهمی از خشونت‌ها و تلفات را به «تروریست‌ها و آشوبگران» مورد حمایت مخالفان خارج از کشور، آمریکا و اسرائیل نسبت داده‌اند. هیئت می‌گوید نتوانسته رقم دقیق تلفات را مستقلاً تثبیت کند، اما احتمال می‌دهد شمار واقعی کشته‌ها و مجروحان بالاتر از ارقام رسمی باشد.
آنچه می‌دانیم و آنچه هنوز روشن نیست
اصل انتشار یافته‌های هیئت، محورهای تحقیق و سطح نتیجه‌گیری آن روشن است. همچنین روشن است که این هیئت دادگاه نیست و صلاحیت صدور حکم کیفری علیه افراد یا دولت‌ها را ندارد. آنچه هنوز باز است، نتیجه تحقیق داخلی پنتاگون درباره میناب، اختلاف بر سر انتساب حمله لامرد، رقم نهایی قربانیان و مسیر حقوقی احتمالی برای پیگیری مسئولیت‌هاست.
در بخش اعتراضات نیز مسئله دسترسی به شواهد مستقل همچنان محدودیت مهمی است. هیئت گفته مقام‌های ایرانی به درخواست‌های اطلاعاتی آن پاسخ نداده‌اند. به همین دلیل باید میان یافته مستند هیئت درباره الگوی نقض‌ها و ارقامی که هنوز امکان راستی‌آزمایی کامل آنها وجود ندارد، تفاوت گذاشت.
چرا این گزارش اکنون اهمیت دارد؟
اهمیت گزارش در این است که دو پرونده‌ای را که معمولاً در روایت‌های سیاسی جدا از هم قرار می‌گیرند، در یک چارچوب حقوقی بررسی می‌کند: حفاظت از غیرنظامیان در جنگ و مسئولیت حکومت در قبال شهروندان خود. نتیجه گزارش نه حمله خارجی را با سرکوب داخلی توجیه می‌کند و نه نقض حقوق داخلی را دلیلی برای کنار گذاشتن قواعد جنگ می‌داند.
این یافته‌ها قرار است در شورای حقوق بشر سازمان ملل در ژنو مطرح شوند. گام بعدی، واکنش رسمی طرف‌ها، انتشار احتمالی جزئیات بیشتر از تحقیقات نظامی آمریکا و تصمیم دولت‌ها یا نهادهای قضایی درباره استفاده از مستندات هیئت خواهد بود. تا آن زمان، تعبیر دقیق این است که هیئت «دلایل معقول برای باور» به وقوع این جرایم یافته؛ نه اینکه یک دادگاه حکم قطعی صادر کرده باشد.
منابع
اعتبارسنجی
پیوند تأیید همین خبرمطالب مرتبط
امنیت و ژئوپلیتیک · ۱۱ آبان ۱۴۰۵ترامپ و جنگ فرسایشی ایران؛ آیا فشار حداکثری علیه آمریکا عمل می‌کند؟ | تحلیل ۳۶۰
امنیت و ژئوپلیتیک · ۱۱ آبان ۱۴۰۵گرگاش: رابطه با ایران برمی‌گردد، اعتماد نه؛ معنای این تفکیک برای تهران چیست؟
امنیت و ژئوپلیتیک · ۱۱ آبان ۱۴۰۵