هشت کشور در نیویورک خواستار اجرای نقشه راه غزه شدند

وزیران خارجه هشت کشور در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک با صدور بیانیه‌ای مشترک خواستار حفظ آتش‌بس غزه و اجرای مرحله دوم «طرح جامع» شدند. ترکیه، مصر، اندونزی، اردن، پاکستان، قطر، عربستان سعودی و امارات همچنین بر مخالفت با کوچ اجباری فلسطینیان و لزوم بازسازی غزه تأکید کردند.

چه اتفاقی افتاده است؟

وزیران خارجه ترکیه، مصر، اندونزی، اردن، پاکستان، قطر، عربستان سعودی و امارات متحده عربی در نیویورک و در حاشیه هشتاد و یکمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل درباره وضعیت غزه هماهنگی کردند. بیانیه رسمی منتشرشده از سوی وزارت خارجه ترکیه می‌گوید این نشست در ۲۱ سپتامبر برگزار شده و متن مشترک آن ۲۲ سپتامبر منتشر شده است.

هشت کشور در این بیانیه از اسرائیل خواسته‌اند تعهدات باقی‌مانده مرحله نخست «طرح جامع» را اجرا کند؛ از جمله امکان ورود فوری، امن و بدون مانع کمک‌های انسانی و اقلام مورد نیاز برای بازیابی اولیه و بازسازی زیرساخت‌های حیاتی. آنها همچنین خواستار حفظ آتش‌بس و توقف موارد نقض آن شده‌اند.

مرحله دوم چه می‌گوید؟

در بخش مهم‌تر بیانیه، وزیران تأکید کرده‌اند که «نقشه راه» چارچوب اجرای مرحله دوم طرح جامع است. بر اساس متن رسمی، این مرحله مجموعه‌ای از اقدامات به‌هم‌پیوسته را دربر می‌گیرد: ازکاراندازی سلاح‌ها همزمان با عقب‌نشینی کامل اسرائیل، استقرار نیروی بین‌المللی تثبیت، تحویل مسئولیت اداره سراسر نوار غزه به کمیته ملی اداره غزه و آغاز بازیابی اولیه و بازسازی.

این موضع از آن جهت اهمیت دارد که هشت دولت، اجرای سیاسی، امنیتی و انسانی طرح را به یکدیگر پیوند زده‌اند. در نتیجه، بیانیه صرفاً درخواست افزایش کمک انسانی نیست؛ بلکه تلاش می‌کند تصویری از سازوکار مرحله بعدی اداره و امنیت غزه ارائه کند.

آنچه می‌دانیم

بیانیه مشترک به‌طور صریح با اخراج یا جابه‌جایی اجباری فلسطینیان و هر اقدامی برای تغییر ترکیب سرزمینی یا جمعیتی اراضی فلسطینی مخالفت کرده است. وزیران همچنین گسترش شهرک‌ها، مصادره زمین، تخریب خانه‌های فلسطینیان، خشونت شهرک‌نشینان و اقداماتی را که وضعیت تاریخی و حقوقی اماکن مقدس مسلمانان و مسیحیان در اورشلیم/قدس را تضعیف کند، محکوم کرده‌اند.

هشت کشور می‌گویند غزه باید بخشی جدایی‌ناپذیر از سرزمین فلسطینی باقی بماند و اجرای طرح باید به پیوند دوباره کرانه باختری، از جمله قدس شرقی، با نوار غزه و ایجاد مسیر معتبر برای تشکیل کشور مستقل فلسطینی منجر شود.

آنچه هنوز نمی‌دانیم

بیانیه زمان‌بندی اجرایی مشخصی برای عقب‌نشینی، استقرار نیروی بین‌المللی یا انتقال کامل مسئولیت به کمیته ملی اداره غزه ارائه نمی‌کند. همچنین در متن منتشرشده جزئیات تازه‌ای درباره ترکیب، فرماندهی، قواعد مأموریت یا تأمین مالی نیروی بین‌المللی تثبیت دیده نمی‌شود.

واکنش رسمی تازه اسرائیل به تمام اجزای این بیانیه نیز در زمان تنظیم این خبر روشن نیست. بنابراین نمی‌توان از انتشار این متن نتیجه گرفت که طرف‌های درگیر بر سر سازوکار مرحله دوم به توافق اجرایی رسیده‌اند.

چرا الان مهم است؟

زمان انتشار بیانیه اهمیت سیاسی آن را افزایش می‌دهد. هفته سطح‌بالای مجمع عمومی، رهبران و وزیران خارجه کشورهای درگیر در پرونده غزه را همزمان در نیویورک گرد آورده و بخش مهمی از دیپلماسی واقعی بیرون از سالن مجمع و در نشست‌های چندجانبه انجام می‌شود. هماهنگی هشت کشور نشان می‌دهد دولت‌های عربی و اسلامی می‌خواهند پیش از تصمیم‌های بعدی درباره غزه، خطوط مشترک خود را درباره آتش‌بس، اداره پس از جنگ، بازسازی و تشکیل کشور فلسطینی تثبیت کنند.

نقش آمریکا

بیانیه از نقش دونالد ترامپ و ایالات متحده در پیشبرد «طرح جامع» حمایت کرده و خواستار ادامه مشارکت فعال واشینگتن برای واداشتن همه طرف‌ها، از جمله اسرائیل، به اجرای تعهدات شده است. این بخش نشان می‌دهد امضاکنندگان، در کنار تأکید بر مواضع خود درباره فلسطین، همچنان آمریکا را بازیگر ضروری برای تبدیل طرح سیاسی به ترتیبات اجرایی می‌دانند.

وزیران همچنین گفته‌اند آماده‌اند با آمریکا، «هیأت صلح»، تشکیلات خودگردان فلسطینی و دیگر طرف‌های مرتبط برای اجرای کامل طرح و نقشه راه همکاری کنند.

تأثیر خبر

در کوتاه‌مدت، مهم‌ترین اثر این بیانیه ایجاد یک موضع هماهنگ میان هشت کشور درباره شروط سیاسی مرحله بعدی غزه است. اگر این هماهنگی در دیدارهای نیویورک به تعهدهای اجرایی درباره نیروی تثبیت، اداره غزه و بازسازی منجر شود، می‌تواند از سطح بیانیه دیپلماتیک فراتر رود. در مقابل، اختلاف بر سر عقب‌نشینی اسرائیل، خلع یا ازکاراندازی سلاح گروه‌های فلسطینی و ساختار اداره غزه همچنان می‌تواند اجرای مرحله دوم را متوقف کند.

مسیر بعدی

اکنون باید سه موضوع دنبال شود: نخست، واکنش اسرائیل و آمریکا به جزئیات مورد تأکید هشت کشور؛ دوم، مشخص‌شدن جدول زمانی و ساختار نیروی بین‌المللی تثبیت؛ و سوم، اینکه آیا نشست‌های بعدی در حاشیه UNGA81 می‌تواند درباره انتقال اداره غزه و آغاز بازسازی به تصمیم عملی برسد یا نه. تا زمانی که این جزئیات روشن نشود، بیانیه نیویورک را باید موضع سیاسی هماهنگ هشت دولت دانست، نه توافق نهایی برای اجرای مرحله دوم.