ماکرون: تغییر حکومت ایران با بمباران عملی نیست

امانوئل مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه، در نیویورک و هم‌زمان با هفته سطح‌بالای مجمع عمومی سازمان ملل گفت تغییر حکومت در ایران از طریق بمباران را راهکاری عملی نمی‌داند. او در عین حال اعلام کرد فرانسه آماده مشارکت در ترتیباتی برای تضمین آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز است؛ موضعی که تلاش پاریس برای جداکردن امنیت دریایی از عملیات جنگی علیه ایران را نشان می‌دهد.

چه اتفاقی افتاده است؟

مکرون در جریان حضور خود در نیویورک برای هشتاد و یکمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل، درباره جنگ ایران و پیامدهای منطقه‌ای آن موضع گرفت. او گفت تغییر حکومت ایران با بمباران «عملی» نیست و تأکید کرد آینده سیاسی ایران باید به دست مردم این کشور تعیین شود. این موضع ادامه خطی است که پاریس از آغاز درگیری مستقیم آمریکا و اسرائیل با ایران دنبال کرده است: انتقاد از برنامه هسته‌ای، موشکی و سیاست منطقه‌ای جمهوری اسلامی، همراه با مخالفت با تبدیل عملیات نظامی به پروژه تغییر حکومت.

رئیس‌جمهور فرانسه هم‌زمان از آمادگی کشورش برای کمک به تضمین آزادی کشتیرانی سخن گفت. این بخش از اظهارات او مستقیماً به بحران تنگه هرمز مربوط است؛ مسیری که اختلال در آن طی ماه‌های گذشته به یکی از اصلی‌ترین موضوعات امنیتی و دیپلماتیک میان ایران، آمریکا، کشورهای اروپایی و دولت‌های خلیج فارس تبدیل شده است.

چرا الان مهم است؟

اهمیت این موضع در زمان بیان آن است. هفته مجمع عمومی سازمان ملل به صحنه فشرده‌ای برای رایزنی درباره ایران، امنیت خلیج فارس و امکان بازگشت به مذاکره تبدیل شده است. هم‌زمان، آمریکا و ایران یک دور گفت‌وگوی غیرمستقیم را با رفت‌وآمد میانجی‌ها تکمیل کرده‌اند و چند دولت منطقه‌ای نیز بازگشایی هرمز را به کاهش تنش و ازسرگیری دیپلماسی پیوند زده‌اند.

موضع مکرون نشان می‌دهد فرانسه میان دو پرونده تفکیک قائل است: از یک سو، پاریس حاضر است در حفاظت از آزادی دریانوردی نقش بگیرد؛ از سوی دیگر، این نقش را الزاماً به مشارکت در جنگ یا تلاش برای سرنگونی حکومت ایران پیوند نمی‌زند. این تمایز می‌تواند در شکل‌گیری هر سازوکار چندملیتی آینده برای هرمز تعیین‌کننده باشد.

آنچه می‌دانیم

فرانسه پیش‌تر نیز اعلام کرده بود که در جنگ جاری طرف مستقیم نیست و مأموریت خود را دفاع از اتباع و منافع فرانسه، حمایت از شرکای منطقه‌ای و کمک به امنیت دریایی می‌داند. مکرون در ماه مارس گفته بود پاریس در شرایط جنگی در عملیات «بازکردن» هرمز با زور شرکت نخواهد کرد، اما پس از آرام‌تر شدن وضعیت آماده است با کشورهای دیگر روی یک نظام اسکورت دریایی کار کند.

کاخ الیزه همچنین در برنامه رسمی حضور مکرون در UNGA81 تأکید کرده است که جنگ‌های اوکراین و خاورمیانه و اثر آنها بر بازارهای جهانی انرژی از محورهای اصلی دیپلماسی فرانسه در نیویورک هستند. پاریس می‌گوید راه‌حل پایدار برای بحران ایران باید از مسیر دیپلماتیک و مذاکره عبور کند.

آنچه نمی‌دانیم

هنوز جزئیات عملی مشارکت احتمالی فرانسه در حفاظت از کشتیرانی در هرمز اعلام نشده است. روشن نیست این مشارکت در قالب یک مأموریت اروپایی، ائتلاف داوطلبانه چندکشوری یا سازوکاری تازه زیر چتر بین‌المللی انجام خواهد شد. همچنین مشخص نیست ایران با چه نوع حضور دریایی خارجی در این مسیر موافقت خواهد کرد.

هیچ توافق تازه‌ای میان فرانسه و ایران درباره هرمز اعلام نشده و اظهارات مکرون را نباید به معنای توافق بر سر یک عملیات مشترک یا پذیرش یک طرح مشخص از سوی تهران تلقی کرد.

تأثیر خبر

برای ایران، این موضع می‌تواند هم‌زمان حامل فشار و فرصت دیپلماتیک باشد. فرانسه آزادی کشتیرانی را یک منفعت راهبردی می‌داند و حاضر است برای آن وارد سازوکار امنیتی شود، اما مخالفت با تغییر حکومت از راه بمباران و تأکید بر مذاکره، فاصله پاریس با سناریوی جنگ نامحدود را نیز آشکار می‌کند.

برای آمریکا و متحدان اروپایی نیز مسئله اصلی این است که آیا می‌توان امنیت هرمز را بدون گسترش دامنه جنگ تضمین کرد. اگر پاسخ مثبت باشد، نقش کشورهایی مانند فرانسه می‌تواند از مشارکت رزمی به اسکورت، هماهنگی دریایی، کاهش تنش و ایجاد کانال‌های تماس با ایران محدود شود.

مسیر بعدی

اکنون باید سه موضوع دنبال شود: نخست، اینکه پاریس جزئیات طرح امنیت دریایی مورد نظر خود را منتشر می‌کند یا نه؛ دوم، واکنش رسمی تهران به اظهارات مکرون؛ و سوم، اینکه گفت‌وگوهای غیرمستقیم ایران و آمریکا در نیویورک به تفاهمی درباره هرمز و آزادی کشتیرانی منجر خواهد شد یا خیر. هر تحول در این سه محور می‌تواند تعیین کند نقش فرانسه از موضع سیاسی به اقدام عملی تبدیل می‌شود یا نه.