کوستا در سازمان ملل: ایران نباید به سلاح هسته‌ای برسد

آنتونیو کوستا، رئیس شورای اروپا، در سخنرانی خود در هشتاد و یکمین مجمع عمومی سازمان ملل از چندجانبه‌گرایی، اجرای یکسان حقوق بین‌الملل و تقویت نهادهای بین‌المللی دفاع کرد و در بخش مربوط به خاورمیانه گفت آتش‌بس درباره ایران باید رعایت شود، آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز بدون مانع حفظ شود و ایران نباید به سلاح هسته‌ای دست یابد.

سخنرانی کوستا از این جهت برای مخاطب ایرانی مهم است که موضع رسمی اتحادیه اروپا درباره سه پرونده هم‌زمان را کنار هم قرار داد: امنیت منطقه‌ای، مسئله هسته‌ای ایران و آزادی کشتیرانی در هرمز. او این مواضع را در چارچوب گسترده‌تری از دفاع از نظم چندجانبه و اجرای بدون تبعیض حقوق بین‌الملل مطرح کرد.

پیام اصلی کوستا چه بود؟

کوستا گفت هیچ کشور، حتی قدرت‌های بزرگ، به تنهایی قادر نیست مسائل جهانی مانند همه‌گیری، تغییرات اقلیمی، زنجیره‌های تأمین، هوش مصنوعی، ثبات مالی یا صلح پایدار را مدیریت کند. از نگاه او، چندجانبه‌گرایی نه یک آرمان متعلق به گذشته، بلکه سازوکار عملی برای اداره چالش‌های امروز است.

او خواستار نظام بین‌المللی «قوی، مؤثر، نماینده و نتیجه‌محور» شد؛ نظامی که از حقوق بشر، دموکراسی و برابری جنسیتی حمایت کند و در برابر بحران‌های امنیتی و اقتصادی توان اقدام داشته باشد. کوستا همچنین بر لزوم معماری پاسخگو و شفاف برای حکمرانی هوش مصنوعی تأکید کرد.

ایران و هرمز در سخنرانی رئیس شورای اروپا

در بخش مربوط به خاورمیانه، کوستا گفت اتحادیه اروپا از تلاش‌ها برای یافتن راه‌حل سیاسی برای مناقشه ایران حمایت می‌کند. او خواستار رعایت کامل آتش‌بس شد و گفت آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز باید «بدون قید و شرط و بدون مانع» حفظ شود.

او در ادامه موضع دیرینه اتحادیه اروپا را تکرار کرد که ایران نباید به سلاح هسته‌ای دست یابد. این بخش از سخنرانی نه یک اعلام سیاست کاملاً تازه، بلکه صورت‌بندی روشن اولویت‌های امنیتی اروپا در شرایطی است که بحران خاورمیانه، مسیرهای انرژی و پرونده هسته‌ای دوباره به یکدیگر گره خورده‌اند.

غزه، فلسطین و معیار واحد حقوق بین‌الملل

کوستا گفت در اجرای حقوق بین‌الملل نباید «استاندارد دوگانه» وجود داشته باشد. او از استقلال و توان فعالیت دیوان بین‌المللی دادگستری و دیوان کیفری بین‌المللی دفاع کرد و تهدید یا حمله علیه دیوان کیفری، کارکنان و مقام‌های آن را غیرقابل قبول دانست.

در موضوع فلسطین، رئیس شورای اروپا از بن‌بست کنونی در غزه و ادامه رنج غیرنظامیان ابراز تأسف کرد. موضعی که او به نام اتحادیه اروپا بیان کرد، حمایت از راه‌حل دوکشوری بود: اسرائیل در کنار یک دولت مستقل و دموکراتیک فلسطینی که در صلح و امنیت زندگی کنند.

آنچه می‌دانیم

متن کامل سخنرانی کوستا توسط شورای اروپا منتشر شده و نشان می‌دهد ایران، هرمز، غزه، اوکراین، دادگاه‌های بین‌المللی، هوش مصنوعی و اصلاح چندجانبه‌گرایی از محورهای اصلی سخنان او بوده‌اند. او به طور مشخص بر حفظ آزادی دریانوردی در هرمز و جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای تأکید کرده است.

آنچه هنوز روشن نیست

این سخنرانی به تنهایی نشان نمی‌دهد اتحادیه اروپا در مرحله بعد چه ابزار عملی، تحریمی، دیپلماتیک یا امنیتی را برای پیشبرد این اهداف به کار خواهد گرفت. همچنین جزئیات یک نقشه راه تازه برای مذاکرات هسته‌ای یا سازوکار مشخص تضمین کشتیرانی در هرمز در متن سخنرانی ارائه نشده است.

چرا الان مهم است؟

اهمیت این موضع در پیوند میان پرونده ایران و اقتصاد جهانی است. هرمز فقط یک موضوع امنیتی منطقه‌ای نیست؛ اختلال در آن می‌تواند بر انرژی، بیمه دریایی، زنجیره تأمین و هزینه حمل‌ونقل اثر بگذارد. در نتیجه، اتحادیه اروپا مسئله ایران را نه فقط در قالب عدم اشاعه هسته‌ای، بلکه در قالب امنیت اقتصادی و دریایی نیز می‌بیند.

اثر بر ایران

برای ایران، پیام کوستا دو سطح دارد. سطح نخست سیاسی است: اتحادیه اروپا همچنان مسئله هسته‌ای را خط قرمز امنیتی خود می‌داند. سطح دوم عملیاتی است: هرگونه اختلال در آزادی کشتیرانی در هرمز می‌تواند مستقیماً روابط تهران با اروپا و کشورهای منطقه را تحت تأثیر قرار دهد. با این حال، سخنرانی کوستا در عین فشار بر این دو موضوع، در را بر راه‌حل سیاسی نبست و بر حل مناقشه از مسیر دیپلماسی تأکید کرد.

مسیر بعدی

آنچه باید دنبال شود، تبدیل این مواضع به اقدام است: آیا اتحادیه اروپا ابتکار دیپلماتیک تازه‌ای درباره ایران ارائه می‌کند، آیا سازوکاری برای تضمین کشتیرانی در هرمز شکل می‌گیرد و آیا اختلاف‌های داخلی کشورهای اروپایی بر نحوه برخورد با تهران، غزه و نهادهای قضایی بین‌المللی اثر خواهد گذاشت. سخنرانی کوستا چارچوب سیاسی را روشن کرد؛ مرحله بعدی را تصمیم‌های عملی اروپا مشخص خواهد کرد.