نروژ در سازمان ملل: بحران اعتماد، بودجه و ساختار، آینده این نهاد را تهدید می‌کند

اسپن بارت ایده، وزیر امور خارجه نروژ، در هشتاد و یکمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل، بحران این نهاد را در سه سطح توصیف کرد: بحران هنجارها، بحران مالی و بحران ساختاری. اهمیت سخنان او در همین ترکیب است. نروژ تلاش می‌کند بگوید مشکل سازمان ملل فقط کمبود بودجه یا سنگینی بوروکراسی نیست؛ اگر اعضا قواعدی را که خودشان پذیرفته‌اند گزینشی اجرا کنند، اصلاح اداری به‌تنهایی چیزی را حل نمی‌کند.

این نگاه، سخنرانی نروژ را از یک دفاع معمول از چندجانبه‌گرایی فراتر می‌برد. پیام ایده این بود که مشروعیت سازمان ملل به سه چیز وابسته است: قواعدی که برای همه یکسان باشد، منابع مالی کافی برای اجرای مأموریت‌ها و ساختاری که بتواند در زمان بحران تصمیم بگیرد.

هرمز، اوکراین و فلسطین؛ چرا کنار هم قرار گرفتند؟

اشاره هم‌زمان به اوکراین، فلسطین و آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز اتفاقی نیست. نروژ می‌کوشد یک اصل واحد را بر سه پرونده متفاوت اعمال کند: قواعد بین‌المللی نباید بر اساس هویت طرف درگیر یا مصلحت مقطعی قدرت‌ها تغییر کنند.

در مورد هرمز، مسئله فقط امنیت منطقه‌ای نیست. اختلال در این آبراه می‌تواند به بازار انرژی، بیمه دریایی، حمل‌ونقل و زنجیره تأمین در اروپا و آسیا منتقل شود. بنابراین نروژ این پرونده را به‌عنوان نمونه‌ای از پیوند میان امنیت منطقه‌ای و منافع جهانی مطرح می‌کند.

بحران مالی؛ موضوعی فنی با پیام سیاسی

وقتی ایده درباره سهم‌های پرداخت‌نشده و فشار بر بودجه سازمان ملل حرف می‌زند، مسئله صرفاً حسابداری نیست. هر کاهش مالی در نهایت به کاهش ظرفیت نهادهای صلح، امداد، توسعه و نظارت منجر می‌شود. در نتیجه، کشورهایی که از سازمان ملل انتظار نقش‌آفرینی دارند اما منابع آن را تأمین نمی‌کنند، در عمل میان انتظار سیاسی و تعهد مالی شکاف ایجاد می‌کنند.

این بخش از سخنرانی همچنین پیامی به کشورهای کمک‌کننده دارد: منابع داوطلبانه‌ای که بیش از حد به اهداف خاص مقید شوند، انعطاف سازمان را کاهش می‌دهند.

رمزگشایی سخنان

منظور عملی: نروژ می‌گوید نمی‌توان از سازمان ملل خواست بحران‌های بیشتری را مدیریت کند، در حالی که اعضا هم قواعد را گزینشی اجرا می‌کنند و هم منابع لازم را محدود می‌کنند.

مخاطب اول: قدرت‌های بزرگ و اعضای دائم شورای امنیت؛ به‌ویژه آنجا که رقابت ژئوپلیتیکی باعث انسداد تصمیم‌گیری یا اجرای دوگانه قواعد می‌شود.

مخاطب دوم: کشورهای تأمین‌کننده بودجه. پیام این است که اصلاح سازمان ملل بدون تأمین منابع پایدار امکان‌پذیر نیست.

مخاطب سوم: کشورهای جنوب جهانی که نسبت به استاندارد دوگانه در اجرای حقوق بین‌الملل اعتراض دارند. نروژ تلاش می‌کند خود را در موقعیتی قرار دهد که این انتقاد را به رسمیت می‌شناسد.

هدف دیپلماتیک محتمل

نروژ سال‌هاست از سرمایه دیپلماتیک خود در میانجی‌گری، حقوق بین‌الملل و حمایت مالی از نهادهای چندجانبه استفاده می‌کند. این سخنرانی را می‌توان تلاشی برای حفظ همین نقش دانست: کشوری که قدرت نظامی بزرگ نیست، اما می‌خواهد در تعریف قواعد و اصلاح نهادها نفوذ داشته باشد.

تناقضی که باید زیر نظر داشت

اگر نروژ از اجرای یکسان حقوق بین‌الملل دفاع می‌کند، سنجش واقعی این موضع زمانی ممکن است که پرونده‌ها از نظر سیاسی برای متحدان غربی پرهزینه شوند. اعتبار این سخنرانی به ثبات موضع در پرونده‌های متفاوت بستگی دارد، نه فقط به قدرت بیان اصول.

بعد از این سخنرانی چه باید دید؟

رفتار نروژ در بحث بودجه سازمان ملل، مواضع آن درباره اوکراین و فلسطین، و مشارکتش در ابتکارهای مربوط به امنیت کشتیرانی و اصلاح ساختارهای سازمان ملل مهم‌ترین شاخص‌ها هستند.