میتسوتاکیس در سازمان ملل؛ هرمز، غزه و ترکیه در یک قاب

کیریاکوس میتسوتاکیس، نخست‌وزیر یونان، در هشتاد و یکمین مجمع عمومی سازمان ملل سخنرانی خود را از جایی آغاز کرد که مستقیماً به یکی از حساس‌ترین پرونده‌های امروز ایران می‌رسد: آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز و دریای سرخ. او گفت مسیرهای دریایی راهبردی به میدان تقابل ژئوپلیتیک تبدیل شده‌اند و هدف قرار گرفتن کشتی‌های تجاری و استفاده از مسیرهای حیاتی به‌عنوان ابزار فشار، زنجیره تأمین، انرژی و امنیت غذایی جهان را تهدید می‌کند.

این انتخاب تصادفی نبود. یونان یکی از بزرگ‌ترین قدرت‌های کشتیرانی جهان است و میتسوتاکیس آزادی عبور از تنگه‌های بین‌المللی را هم یک اصل حقوقی و هم یک منفعت ملی برای آتن معرفی کرد. او کنوانسیون حقوق دریاها را چارچوبی دانست که اختلاف‌ها باید درون آن مدیریت شوند و گفت یونان هنگام ریاست شورای امنیت در ماه آینده، امنیت دریایی و فناوری‌های نوظهور را در اولویت قرار خواهد داد.

خاورمیانه؛ از غزه تا خلیج فارس

میتسوتاکیس یونان را «پل» میان اروپا، مدیترانه شرقی، خاورمیانه و خلیج فارس توصیف کرد و به روابط راهبردی آتن با اسرائیل، مصر، عربستان سعودی، امارات، بحرین و قطر اشاره کرد. درباره غزه گفت طرح صلح سال گذشته باید اجرا شود، حماس باید سلاح خود را تحویل دهد و در آینده غزه نقشی نداشته باشد. در عین حال، بازسازی باید با مالکیت و مشارکت فلسطینی‌ها پیش برود و راه‌حل دوکشوری همچنان هدف سیاسی باقی بماند.

او همچنین اقدامات در کرانه باختری را که از نظر حقوق بین‌الملل غیرقانونی و مانع تشکیل دولت آینده فلسطین هستند، مورد انتقاد قرار داد. این بخش نشان می‌داد آتن در عین حفظ مشارکت نزدیک با اسرائیل می‌خواهد فاصله خود را با اقداماتی که راه‌حل دوکشوری را تضعیف می‌کنند حفظ کند.

ترکیه؛ گفت‌وگو بله، تهدید جنگ نه

بخش مهم دیگر سخنرانی مستقیماً خطاب به ترکیه بود. نخست‌وزیر یونان گفت سه سال گذشته صرف بازسازی اعتماد و باز نگه داشتن کانال‌های ارتباطی شده و دو کشور به دلیل جغرافیا ناچارند در کنار یکدیگر زندگی کنند. با این حال، او تأکید کرد اختلاف دیرینه بر سر فلات قاره و مناطق انحصاری اقتصادی باید فقط در چارچوب کنوانسیون حقوق دریاها حل شود.

میتسوتاکیس گفت گفت‌وگوی واقعی نمی‌تواند هم‌زمان با اقدامات یک‌جانبه یا تهدید به جنگ ادامه پیدا کند. سپس مسئله قبرس را «زخم باز» منطقه خواند و ادامه حضور ترکیه در شمال جزیره را نقض حقوق بین‌الملل توصیف کرد. از نگاه او، قبرس آزمونی برای اعتبار خود سازمان ملل و توان آن در اجرای قطعنامه‌هایش است.

اوکراین، سودان و نظم بین‌المللی

نخست‌وزیر یونان حمایت کشورش از اوکراین را تکرار کرد و خواستار آتش‌بس فوری و صلحی شد که بر منشور سازمان ملل متکی باشد. او گفت اوکراین باید در تصمیم‌گیری درباره آینده خود نقش تعیین‌کننده داشته باشد و اروپا نیز نمی‌تواند از مذاکرات کنار گذاشته شود. درباره سودان، جنگ را یک فاجعه انسانی با آثار فرامرزی توصیف کرد و خواستار پایان مداخله خارجی و شکل‌گیری روند سیاسی تحت رهبری سودانی‌ها شد.

هوش مصنوعی؛ هشدار غیرمعمول در پایان سخنرانی

بخش پایانی سخنرانی از دیپلماسی سنتی فاصله گرفت. میتسوتاکیس هشدار داد پیشرفت کنترل‌نشده هوش مصنوعی ممکن است خطرهایی ایجاد کند که از منافع آن پیشی بگیرند. او استدلال کرد همان‌طور که سرمایه‌داری لیبرال در گذشته برای مهار انحصارها مقررات ایجاد کرده، اکنون نیز فناوری هوش مصنوعی نمی‌تواند صرفاً به خودتنظیمی شرکت‌ها واگذار شود.

نکته سیاسی این بخش آن بود که میتسوتاکیس آمریکا را مرکز اصلی تصمیم‌گیری درباره آینده هوش مصنوعی دانست. به گفته او همکاری چین و دیگر کشورها ضروری است، اما بخش بزرگی از سرنوشت این فناوری در ایالات متحده تعیین خواهد شد و قدرت فناوری آمریکا مسئولیت ویژه‌ای ایجاد می‌کند.

چرا برای ایران مهم است؟

برای تهران، مهم‌ترین قسمت سخنرانی نه ترکیه یا قبرس، بلکه پیوندی بود که نخست‌وزیر یونان میان هرمز، دریای سرخ و آزادی کشتیرانی برقرار کرد. یونان به‌عنوان قدرت بزرگ کشتیرانی و عضو اتحادیه اروپا می‌تواند در بحث‌های اروپایی و شورای امنیت درباره امنیت مسیرهای دریایی نقش فعالی داشته باشد. اشاره مستقیم به هرمز نشان می‌دهد آتن این پرونده را صرفاً مسئله‌ای محلی میان ایران و آمریکا یا کشورهای خلیج فارس نمی‌بیند، بلکه آن را بخشی از امنیت تجارت جهانی تلقی می‌کند.

مسیر بعدی در ماه اکتبر روشن‌تر خواهد شد؛ زمانی که یونان ریاست شورای امنیت را برعهده می‌گیرد. اگر آتن امنیت دریایی را مطابق وعده میتسوتاکیس وارد دستور کار کند، سخنان نیویورک از یک موضع سیاسی به ابتکار دیپلماتیک تبدیل خواهد شد.