پنیا در سازمان ملل؛ پاراگوئه از «سیاست تماشا» عبور کرد

سانتیاگو پنیا، رئیس‌جمهور پاراگوئه، در مجمع عمومی سازمان ملل سخنرانی خود را با حمله به فاصله میان شعار و نتیجه آغاز کرد. او گفت مردم دیگر از دولت‌ها و نهادهای بین‌المللی «عبارت‌های زیبا» نمی‌خواهند و معیار اعتماد، حل مسئله است. سپس چهار پرونده را به هم پیوند زد: گذار سیاسی ونزوئلا، امنیت هرمز، تایوان و اصلاح سازمان ملل.

پنیا در ۲۳ سپتامبر ۲۰۲۶ گفت کشورش، با تجربه تاریخی جنگ و دیکتاتوری، می‌خواهد از سیاست محکوم‌کردن از دور عبور کند. مهم‌ترین نمونه‌ای که ارائه کرد سفر اخیرش به کاراکاس بود؛ سفری که با وجود تعلیق روابط دیپلماتیک پاراگوئه و ونزوئلا انجام شد.

ونزوئلا؛ گفت‌وگو بدون مشروعیت‌بخشی

رئیس‌جمهور پاراگوئه گفت سفرش برای مشروعیت دادن به حکومت ونزوئلا نبوده، بلکه برای باز کردن کانال گفت‌وگو درباره گذار به دموکراسی انجام شده است. او استدلال کرد آمریکای جنوبی ۲۵ سال درباره بحران ونزوئلا بیانیه صادر کرده اما برای کمک به مردم این کشور اقدام کافی نکرده است.

پنیا گفت کشورهای منطقه نباید منتظر آمریکا یا یک قدرت شمالی بمانند تا مشکلات آمریکای لاتین را حل کند. از نگاه او، پاراگوئه می‌تواند تجربه گذار خود پس از پایان دیکتاتوری ۳۵ ساله در ۱۹۸۹ را وارد گفت‌وگو کند. هدفی که ترسیم کرد، بازگشت ونزوئلا به نهادهای منطقه‌ای، اقتصاد عادی و رقابت سیاسی کثرت‌گراست.

این موضع برای آسونسیون یک چرخش تاکتیکی است، نه لزوماً تغییر ارزشی. پنیا تأکید کرد گفت‌وگو به معنای فراموش کردن اختلاف‌ها نیست. آزمون این سیاست آن است که آیا کانال تازه می‌تواند به ترتیبات انتخاباتی و نهادی قابل سنجش منجر شود یا صرفاً به تماس دیپلماتیک محدود بماند.

هرمز؛ بحران دوری که برای پاراگوئه نزدیک است

پنیا سپس به خلیج فارس رفت و گفت بسته بودن تنگه هرمز فقط مسئله قدرت‌های بزرگ نیست. افزایش هزینه انرژی و حمل‌ونقل در نهایت به مصرف‌کنندگان و کشورهای آسیب‌پذیر منتقل می‌شود. او خواستار توقف حملات، بازگشایی کامل مسیر و آزادی کشتیرانی در هرمز و باب‌المندب شد.

پاراگوئه صادرکننده بزرگ کشاورزی است و به شبکه جهانی حمل‌ونقل، سوخت و کود وابستگی دارد. به همین دلیل شوک انرژی می‌تواند از مسیر هزینه تولید و تجارت بر اقتصاد آن اثر بگذارد. پنیا از این پیوند برای توضیح این نکته استفاده کرد که بحران‌های جغرافیایی دور، در اقتصاد جهانی فاصله چندانی ندارند.

تایوان؛ موضعی بدون ابهام

یکی از صریح‌ترین بخش‌های سخنرانی درباره تایوان بود. پاراگوئه از معدود کشورهای آمریکای جنوبی است که روابط رسمی دیپلماتیک با تایپه دارد. پنیا گفت کشورش در این مسئله «بی‌طرف نیست» و از مشارکت معنادار تایوان در سازمان ملل و نهادهای تخصصی حمایت می‌کند.

او تنگه تایوان را به اقتصاد فناوری جهانی پیوند زد و گفت اگر نفت سوخت قرن بیستم بود، تراشه‌ها سوخت قرن بیست‌ویکم‌اند. این استدلال نشان می‌دهد آسونسیون می‌خواهد رابطه با تایوان را نه فقط یک میراث دیپلماتیک، بلکه بخشی از سیاست فناوری و زنجیره تأمین معرفی کند.

شورای امنیت؛ تصویری از ۱۹۴۵

پنیا در بخش نهادی پرسید چگونه می‌توان از «سازمان ملل برای همه» سخن گفت وقتی شورای امنیت همچنان ساختاری متعلق به توازن قدرت ۱۹۴۵ دارد. او گفت چندجانبه‌گرایی شکست نخورده، اما سازمان ملل باید مؤثرتر شود و شورای امنیت نمی‌تواند هنگام تهدید صلح فلج بماند.

او همچنین خواستار آن شد که دبیرکل بعدی از آمریکای لاتین و کارائیب انتخاب شود و بتواند دیپلماسی پیشگیرانه را تقویت کند. این مطالبه در میان چند کشور منطقه مطرح است و رقابت بر سر جانشینی آنتونیو گوترش را به یکی از پرونده‌های سیاسی دوره ۸۱ تبدیل کرده است.

آنچه باید دنبال کرد

سخنرانی پنیا بیش از هر چیز درباره تبدیل موضع به اقدام بود. در ونزوئلا باید دید کانال گفت‌وگو به چه نتیجه نهادی می‌رسد؛ در هرمز پاراگوئه ابزار مستقیمی ندارد و به دیپلماسی جمعی وابسته است؛ درباره تایوان موضع آن روشن اما در اقلیت دیپلماتیک جهانی است؛ و اصلاح شورای امنیت نیز به توافق قدرت‌هایی نیاز دارد که از ساختار فعلی بیشترین امتیاز را می‌برند.

به همین دلیل، شعار اصلی سخنرانی خود او را نیز محک می‌زند: اگر اعتماد با نتیجه بازمی‌گردد، موفقیت سیاست تازه پاراگوئه باید نه با شدت واژه‌ها، بلکه با تغییر قابل مشاهده در این پرونده‌ها سنجیده شود.