آنکتاد: بازسازی و احیای غزه به ۷۱.۵ میلیارد دلار نیاز دارد

کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل متحد، آنکتاد، در تازه‌ترین گزارش خود برآورد کرده است که بازسازی و احیای غزه به حدود ۷۱.۵ میلیارد دلار منابع نیاز دارد؛ رقمی که به گفته این نهاد ممکن است در صورت ثبت خسارت‌های بیشتر افزایش یابد. این برآورد بخشی از گزارش ۲۰۲۶ آنکتاد درباره وضعیت اقتصادی سرزمین فلسطینی است.

گزارش تازه فقط هزینه بازسازی ساختمان‌ها را اندازه‌گیری نمی‌کند. آنکتاد میان خسارت فیزیکی، زیان‌های اقتصادی و اجتماعی و نیازهای بلندمدت برای بازگرداندن ظرفیت تولید و خدمات عمومی تفاوت می‌گذارد. به همین دلیل رقم ۷۱.۵ میلیارد دلار از برآورد صرف خسارت زیرساختی بزرگ‌تر است.

ابعاد خسارت در گزارش آنکتاد

بر اساس گزارش، خسارت فیزیکی به زیرساخت‌های غزه حدود ۳۵.۲ میلیارد دلار و زیان‌های اقتصادی و اجتماعی حدود ۲۲.۷ میلیارد دلار برآورد شده است. مسکن بزرگ‌ترین بخش خسارت و همچنین بزرگ‌ترین نیاز بازسازی را تشکیل می‌دهد.

آنکتاد می‌گوید بیش از نیمی از بیمارستان‌ها و مراکز درمان اولیه غیرعملیاتی هستند و کمتر از ۱.۵ درصد زمین‌های کشاورزی غزه هم‌زمان قابل دسترسی و بدون آسیب باقی مانده است. این وضعیت وابستگی به کمک غذایی و خارجی را افزایش می‌دهد و بازسازی را از یک پروژه عمرانی صرف به مسئله احیای ظرفیت اقتصادی تبدیل می‌کند.

اقتصاد غزه از چه نقطه‌ای باید بازسازی شود؟

در گزارش آمده است اقتصاد غزه در سال ۲۰۲۴ حدود ۸۳ درصد کوچک شد. رشد ثبت‌شده در ۲۰۲۵ از یک پایه بسیار پایین رخ داده و به معنای بازگشت اقتصاد به شرایط پیش از بحران نیست. در سطح کل سرزمین فلسطینی نیز تولید ناخالص داخلی در سال ۲۰۲۵ حدود ۴.۳ درصد رشد کرد، اما همچنان ۲۰ درصد پایین‌تر از سطح سال ۲۰۲۲ بود.

این تفاوت میان «رشد آماری» و «بازگشت واقعی ظرفیت اقتصادی» اهمیت زیادی دارد. وقتی اقتصاد پس از سقوط شدید اندکی رشد می‌کند، درصد رشد می‌تواند بالا به نظر برسد، در حالی که سطح تولید، اشتغال و درآمد هنوز بسیار پایین‌تر از قبل است.

۹۲ درصد بنگاه‌های اقتصادی آسیب دیده‌اند

در نشست خبری مربوط به این گزارش، مقام‌های آنکتاد اعلام کردند حدود ۹۲ درصد مؤسسات اقتصادی غزه که امکان ایجاد شغل و درآمد داشته‌اند آسیب دیده یا ویران شده‌اند. این داده نشان می‌دهد چالش اصلی پس از بازسازی اولیه، احیای فعالیت اقتصادی و اشتغال خواهد بود.

آنکتاد بخش‌هایی مانند کشاورزی، صنعت، ساختمان، انرژی و فناوری را برای بازسازی ظرفیت تولیدی ضروری می‌داند. بدون بازگشت این ظرفیت‌ها، حتی بازسازی مسکن و زیرساخت نیز الزاماً به ایجاد درآمد پایدار برای خانوارها منجر نخواهد شد.

فشار بر بودجه و نظام بانکی فلسطینی

گزارش آنکتاد همچنین وضعیت مالی دولت فلسطینی و نظام بانکی را یکی از محورهای بحران می‌داند. طبق این گزارش، مجموع درآمدهای کسر یا نگه‌داشته‌شده فلسطینی از ژانویه ۲۰۱۹ تا مارس ۲۰۲۶ بیش از ۳.۶۷ میلیارد دلار بوده است؛ رقمی که فشار بر تأمین مالی خدمات عمومی را تشدید کرده است.

آنکتاد سه اولویت فوری را مطرح می‌کند: انتقال درآمدهای نگه‌داشته‌شده فلسطینی، حفاظت از نظام بانکی و هماهنگ‌کردن کمک‌های بازسازی با مقیاس واقعی خسارت و زیان اقتصادی. این توصیه‌ها نشان می‌دهد تأمین مالی بازسازی فقط به جذب کمک بین‌المللی محدود نیست و به کارکرد نهادهای مالی و جریان درآمد دولت فلسطینی نیز وابسته است.

۷۱.۵ میلیارد دلار چگونه باید تأمین شود؟

گزارش یک سازوکار نهایی و تضمین‌شده برای تأمین این مبلغ معرفی نمی‌کند. بازسازی در چنین مقیاسی به کمک مالی و فنی گسترده بین‌المللی نیاز دارد و احتمالاً ترکیبی از منابع کشورهای کمک‌کننده، نهادهای چندجانبه و برنامه‌های توسعه‌ای را می‌طلبد.

همچنین زمان‌بندی بازسازی به شرایط امنیتی، دسترسی به مصالح و تجهیزات، امکان ورود نیروی انسانی و ماشین‌آلات، وضعیت گذرگاه‌ها و ساختار سیاسی و اداری غزه وابسته است. بنابراین رقم ۷۱.۵ میلیارد دلار یک برآورد نیاز است، نه بودجه‌ای که هم‌اکنون تأمین یا تخصیص داده شده باشد.

چه چیزی باید دنبال شود؟

مرحله بعدی، مشخص‌شدن تعهدهای مالی واقعی کشورها و نهادهای بین‌المللی، سازوکار مدیریت وجوه، اولویت‌بندی پروژه‌های مسکن و خدمات حیاتی و شرایط دسترسی به غزه است. همچنین باید دید آیا برآورد خسارت در گزارش‌های بعدی افزایش می‌یابد یا خیر.

خبر اصلی گزارش آنکتاد این است که بازسازی غزه اکنون در مقیاسی ده‌ها میلیارد دلاری تعریف می‌شود و بدون احیای اقتصاد، شبکه بانکی، خدمات عمومی و ظرفیت تولید، بازسازی فیزیکی به‌تنهایی برای بازگرداندن زندگی اقتصادی کافی نخواهد بود.