بانک مرکزی فروش یک میلیارد دلار اسکناس را آغاز کرد؛ سقف خرید هر فرد ۱۰ هزار دلار شد

بانک مرکزی ایران از امروز ۸ مهر ۱۴۰۵ فروش مرحله نخست بسته جدید اسکناس ارزی را آغاز کرده است: یک میلیارد دلار در مرحله اول و امکان افزایش کل عرضه تا ۲ میلیارد دلار. هم‌زمان، سقف دسترسی افراد بالای ۱۸ سال با کارت ملی به ارز رسمی تا ۱۰ هزار دلار تعیین شده است.

این فقط یک افزایش عرضه نیست؛ آزمون تازه بانک مرکزی برای پاسخ به جهش بازار آزاد و انتقال بخشی از تقاضای نقدی از بازار غیررسمی به شبکه بانکی است. نرخ دلار در روزهای اخیر از محدوده ۲۳۰ هزار تومان در پایان شهریور به بالای ۲۵۰ هزار تومان رسیده بود.

دقیقاً چه چیزی تغییر کرد؟

طبق اطلاعیه روابط عمومی بانک مرکزی، برنامه برای عرضه «تا ۲ میلیارد دلار» اسکناس طراحی شده و فروش یک میلیارد دلار نخست از طریق شعب منتخب بانک‌ها و صرافی‌های بانکی در سراسر کشور آغاز شده است. همه افراد بالای ۱۸ سال می‌توانند با کارت ملی تا سقف ۱۰ هزار دلار ارز تهیه کنند.

این سقف به‌طور محسوسی بالاتر از محدودیت قبلی دسترسی اشخاص حقیقی است و بنابراین سیاست‌گذار فقط حجم عرضه را بالا نبرده؛ ظرفیت خرید رسمی خانوار را هم گسترش داده است.

چرا بانک مرکزی حالا وارد بازار شد؟

بازار آزاد در روزهای اخیر موج صعودی تازه‌ای را تجربه کرده است. گزارش‌های داخلی نشان می‌دهد دلار از حدود ۲۳۰ هزار تومان در پایان شهریور، در ۶ مهر از ۲۴۰ هزار تومان عبور کرد و روز بعد به محدوده ۲۵۳ هزار تومان رسید. این جهش پس از ماه‌ها فشار ناشی از جنگ، تحریم، محدودیت‌های تجاری و افزایش تقاضای احتیاطی رخ داده است.

عبدالناصر همتی پیش‌تر گفته بود بانک مرکزی در برابر نوسان غیرعادی تماشاگر نمی‌ماند و ذخایر لازم برای مداخله را در اختیار دارد. اکنون آن وعده وارد مرحله اجرایی شده است.

۲ میلیارد دلار واقعاً چقدر بزرگ است؟

در مقیاس بازار اسکناس، رقم اعلامی قابل توجه است؛ اما عدد اسمی بسته با مقدار واقعی فروش یکسان نیست. اثر بازار به این بستگی دارد که چه مقدار از یک میلیارد دلار مرحله نخست واقعاً فروخته شود، قیمت عرضه چه فاصله‌ای با بازار آزاد داشته باشد و آیا خریداران این مسیر را جایگزین بازار غیررسمی کنند یا نه.

به همین دلیل، مهم‌ترین عدد بعدی نه «۲ میلیارد دلار اعلام‌شده»، بلکه فروش واقعی روزانه است. اگر تقاضا برای ارز رسمی پایین بماند، اعلام حجم بزرگ به‌تنهایی لزوماً نرخ آزاد را مهار نمی‌کند.

چه کسانی می‌توانند ارز بخرند؟

اثر احتمالی بر دلار چیست؟

در کوتاه‌مدت، افزایش دسترسی رسمی می‌تواند بخشی از تقاضای اسکناس را از بازار آزاد خارج کند و شکاف قیمت را کاهش دهد. اما اگر انتظارات تورمی، کسری بودجه، رشد نقدینگی یا ریسک سیاسی همچنان بالا بماند، مداخله نقدی بیشتر نقش ضربه‌گیر دارد تا درمان ساختاری.

همچنین باید میان بازار اسکناس و بازار حواله تفاوت گذاشت. بخش بزرگی از تجارت خارجی ایران با حواله انجام می‌شود. عرضه اسکناس مستقیماً بازار خانوار و تقاضای نقدی را هدف می‌گیرد و لزوماً مشکلات تأمین ارز واردکنندگان را به همان نسبت حل نمی‌کند.

ریسک سیاست چیست؟

اگر نرخ رسمی جذاب‌تر از بازار آزاد باشد، تقاضا می‌تواند به‌سرعت افزایش پیدا کند و بخشی از ارز خریداری‌شده دوباره به بازار غیررسمی برگردد. در مقابل، اگر فاصله قیمت کم باشد، انگیزه آربیتراژ کمتر می‌شود اما ممکن است تقاضای رسمی نیز محدود بماند.

بنابراین موفقیت سیاست به سه متغیر وابسته است: نرخ فروش، حجم فروش واقعی و توان بانک مرکزی برای ادامه عرضه در صورت طولانی‌شدن فشار.

سه سناریوی پیش رو

۱. مداخله موفق و کاهش شکاف

فروش واقعی بالا می‌رود، تقاضای بازار آزاد کاهش پیدا می‌کند و دلار بخشی از جهش روزهای اخیر را پس می‌دهد.

۲. اثر کوتاه و بازگشت فشار

عرضه برای چند روز بازار را آرام می‌کند، اما ریسک سیاسی و تورمی دوباره تقاضا را بالا می‌برد.

۳. تقاضای رسمی کمتر از انتظار

اگر قیمت عرضه یا شرایط بازار جذاب نباشد، بخش بزرگی از بسته اعلامی فروش نمی‌رود و اثر روانی سیاست سریع‌تر فرسوده می‌شود.

در ۷۲ ساعت آینده چه باید رصد کرد؟

• مقدار واقعی فروش از یک میلیارد دلار مرحله نخست.
• قیمت دلار آزاد و فاصله آن با نرخ عرضه بانکی.
• صف یا حجم تقاضا در شعب و صرافی‌های منتخب.
• هر تغییر در سقف ۱۰ هزار دلاری یا شرایط خرید.
• واکنش بازار طلا و انتظارات تورمی.

Runama روز گذشته نیز رکورد تازه افت ریال و عبور دلار از ۲.۵ میلیون ریال را بررسی کرده بود؛ مداخله امروز باید در همان زنجیره فشار ارزی دیده شود.