پالایشگاه ۱۶ میلیارد دلاری لامو کلید خورد؛ شرق آفریقا می‌خواهد از واردات سوخت فاصله بگیرد

پنج رئیس دولت آفریقایی در بندر لاموی کنیا آغاز ساخت یک پالایشگاه نفتی ۱۶ میلیارد دلاری را کلید زدند؛ پروژه‌ای که گروه دانگوت هدایت می‌کند و هدف آن کاهش وابستگی شرق آفریقا به واردات فرآورده‌های پالایش‌شده است.

این پروژه فقط یک سرمایه‌گذاری انرژی نیست. اگر طبق برنامه پیش برود، می‌تواند مسیر تجارت سوخت در شرق آفریقا، تراز ارزی کشورهای واردکننده و رقابت میان بنادر منطقه را تغییر دهد.

چه اتفاقی افتاد؟

در مراسم آغاز پروژه در لامو، رئیس‌جمهور کنیا ویلیام روتو میزبان رهبران اوگاندا، اتیوپی، توگو و بنین بود. حضور چند رئیس دولت نشان می‌دهد پروژه از ابتدا به‌عنوان زیرساخت منطقه‌ای تعریف شده، نه فقط یک پالایشگاه ملی.

گروه دانگوت که پیش‌تر بزرگ‌ترین پالایشگاه آفریقا را در نیجریه راه‌اندازی کرده، این بار به ساحل اقیانوس هند آمده تا بازار شرق آفریقا را هدف بگیرد.

چرا شرق آفریقا به پالایشگاه جدید نیاز دارد؟

بخش بزرگی از کشورهای شرق آفریقا نفت خام یا سوخت را وارد می‌کنند و برای بنزین، گازوئیل، سوخت جت و دیگر فرآورده‌ها به پالایشگاه‌های خارج از منطقه وابسته‌اند. این وابستگی باعث می‌شود هزینه حمل، بیمه و نوسان نرخ ارز مستقیماً به قیمت سوخت داخلی منتقل شود.

وقتی قیمت نفت جهانی یا هزینه حمل بالا می‌رود، کشورهای واردکننده با فشار مضاعف روبه‌رو می‌شوند: هم دلار بیشتری برای انرژی می‌پردازند و هم ارز ملی‌شان زیر فشار قرار می‌گیرد.

لامو چرا انتخاب شده است؟

لامو در ساحل اقیانوس هند و نزدیک مسیرهای دریایی اصلی قرار دارد و کنیا سال‌هاست آن را به‌عنوان گره زیرساختی برای اتصال شرق آفریقا به تجارت جهانی توسعه می‌دهد. پالایشگاه می‌تواند به بندر، خطوط حمل و بازارهای زمینی کنیا، اتیوپی، اوگاندا و دیگر کشورهای منطقه متصل شود.

بازی اقتصادی پروژه چیست؟

آیا پالایشگاه واقعاً واردات را کم می‌کند؟

در صورت بهره‌برداری کامل و اقتصادی، بخشی از واردات فرآورده می‌تواند جایگزین شود، اما این نتیجه خودکار نیست. قیمت تمام‌شده پالایشگاه باید با عرضه وارداتی رقابت کند و زیرساخت انتقال سوخت به کشورهای محصور در خشکی نیز باید آماده باشد.

ریسک دیگر، تأمین نفت خام است. اگر خوراک پالایشگاه گران یا بی‌ثبات باشد، مزیت اقتصادی پروژه کاهش پیدا می‌کند.

اثر منطقه‌ای چیست؟

پالایشگاه می‌تواند رقابت میان بنادر و مسیرهای سوخت در شرق آفریقا را تشدید کند. تانزانیا، کنیا و مسیرهای مرتبط با اوگاندا و اتیوپی همگی برای جذب تجارت انرژی رقابت می‌کنند. اگر لامو به هاب تبدیل شود، بخشی از این توازن تغییر خواهد کرد.

چه چیزی می‌تواند پروژه را از مسیر خارج کند؟

پروژه‌های انرژی چندمیلیارددلاری در آفریقا بارها با تأخیر، افزایش هزینه و مشکل تأمین مالی روبه‌رو شده‌اند. رقم ۱۶ میلیارد دلار به‌خودی‌خود تضمین‌کننده اجرا نیست. زمان ساخت، قراردادهای خوراک، تأمین مالی و شبکه صادرات تعیین می‌کنند که پروژه تا چه حد به هدف اعلامی برسد.

سه سناریوی پیش رو

اجرای کامل

پروژه طبق برنامه پیش می‌رود و لامو به مرکز مهم پالایش و توزیع شرق آفریقا تبدیل می‌شود.

تأخیر و افزایش هزینه

تأمین مالی یا زیرساخت‌های جانبی کند می‌شوند و زمان بهره‌برداری عقب می‌افتد.

تغییر مدل تجاری

ظرفیت یا بازار هدف پروژه با توجه به قیمت نفت و تقاضای منطقه بازطراحی می‌شود.

چه باید رصد کرد؟

• ساختار نهایی تأمین مالی ۱۶ میلیارد دلار.
• ظرفیت اسمی پالایشگاه و زمان بهره‌برداری.
• قراردادهای خوراک نفت خام.
• توافق‌های فروش با اوگاندا، اتیوپی و دیگر بازارهای منطقه.
• سرمایه‌گذاری در خطوط لوله و مخازن بندری.

این پروژه برای قیمت سوخت چه معنایی دارد؟

حتی اگر پالایشگاه با ظرفیت بالا وارد مدار شود، کاهش قیمت سوخت تضمین‌شده نیست. قیمت نهایی به بهای خوراک، مالیات، هزینه حمل، نرخ ارز و رقابت در بازار بستگی دارد. مزیت اصلی در مرحله نخست بیشتر در کاهش وابستگی به واردات دوردست و کوتاه‌کردن زنجیره تأمین است. اگر دولت‌های منطقه قراردادهای بلندمدت خرید منعقد کنند، ثبات عرضه می‌تواند از خودِ کاهش قیمت مهم‌تر باشد.

برای کنیا، پروژه همچنین یک آزمون صنعتی است: آیا کشور فقط محل استقرار یک دارایی بزرگ خواهد بود یا می‌تواند صنایع پایین‌دستی، ذخیره‌سازی، پتروشیمی، خدمات بندری و اشتغال تخصصی را هم در اطراف آن ایجاد کند؟ پاسخ به این سؤال تعیین می‌کند اثر اقتصادی واقعی پالایشگاه تا چه حد فراتر از فروش سوخت می‌رود.

رقابت منطقه‌ای چگونه تغییر می‌کند؟

شرق آفریقا در سال‌های اخیر شاهد رقابت جدی بر سر کریدورهای بندری و انرژی بوده است. لامو با پروژه‌های زیرساختی کنیا، مسیرهای اتیوپی و اوگاندا و شبکه‌های موجود در تانزانیا وارد رقابت مستقیم می‌شود. هرچه ظرفیت پالایش و ذخیره‌سازی در لامو بیشتر شود، قدرت چانه‌زنی کنیا در قراردادهای منطقه‌ای نیز افزایش می‌یابد.