اعلامیه العلمین؛ چهار کشور سازوکار پیگیری دوره‌ای توافق‌ها را ایجاد کردند

رهبران مصر، سودان، اریتره و سومالی در پایان نشست چهارجانبه در العلمین مصر توافق کردند سازوکاری برای پیگیری نتایج نشست ایجاد کنند و این چارچوب را به‌صورت دوره‌ای و در صورت نیاز تشکیل دهند. در اعلامیه مشترک، چهار کشور بر نقش کشورهای ساحلی در حکمرانی دریای سرخ، امنیت کشتیرانی و اصول حاکمیت و تمامیت ارضی تأکید کرده‌اند.

چه چیزی در اعلامیه العلمین آمده است؟

اعلامیه رسمی ریاست‌جمهوری مصر می‌گوید عبدالفتاح السیسی، اسیاس افورقی، حسن شیخ محمود و عبدالفتاح البرهان درباره تحولات شاخ آفریقا و دریای سرخ و همکاری سیاسی، اقتصادی و امنیتی گفت‌وگو کردند. چهار طرف توافق کردند مشورت و هماهنگی منظم درباره چالش‌های منطقه‌ای را ادامه دهند.

در متن رسمی بر احترام به حاکمیت، استقلال و تمامیت ارضی کشورها، عدم مداخله در امور داخلی و حل مسالمت‌آمیز اختلافات تأکید شده است. این اصول در شرایطی مطرح می‌شود که روابط اتیوپی با چند عضو این جمع—به دلایل متفاوت—تنش‌آلود است.

دریای سرخ و باب‌المندب

چهار کشور تأکید کرده‌اند مدیریت امور دریای سرخ باید با نقش محوری کشورهای ساحلی انجام شود و در عین حال آزادی و امنیت ناوبری بین‌المللی در دریای سرخ، خلیج عدن و باب‌المندب حفظ شود. این موضع در دوره‌ای اهمیت دارد که جنگ یمن و بحران‌های شاخ آفریقا ریسک کشتیرانی را بالا برده‌اند.

پیام پنهان برای اتیوپی چیست؟

اعلامیه نام اتیوپی را به‌عنوان «تهدید» معرفی نمی‌کند، اما ترکیب چهار کشور و موضوعات مورد توافق، آن را به بخشی از موازنه قدرت در شاخ آفریقا تبدیل می‌کند. مصر بر سر سد بزرگ رنسانس و سهم آب نیل با اتیوپی اختلاف دارد؛ سومالی با تلاش‌های اتیوپی برای دسترسی دریایی درگیر بوده و روابط اریتره و اتیوپی نیز متشنج است. سودان نیز درگیر جنگ داخلی و اختلافات مرزی و امنیتی منطقه‌ای است.

به همین دلیل، بهتر است این نشست را نه یک «ائتلاف نظامی اعلام‌شده»، بلکه چارچوب هماهنگی سیاسی-امنیتی چهار کشور با منافع هم‌پوشان توصیف کرد.

موضوع نیل

در اعلامیه، چهار کشور بر پایبندی به حقوق بین‌الملل و اصل وارد نکردن آسیب در مدیریت آب‌های مشترک تأکید کرده‌اند و با اقدامات یک‌جانبه‌ای که به استفاده‌های موجود از آب آسیب بزند مخالفت کرده‌اند. این بخش مستقیماً به حساسیت‌های مصر و سودان در پرونده نیل پیوند دارد.

چرا این نشست مهم است؟

هم‌زمانی جنگ در سودان، بازگشت درگیری شدید در اتیوپی، بحران دریای سرخ و رقابت بر سر دسترسی به دریا باعث شده امنیت شاخ آفریقا و مسیر باب‌المندب بیش از گذشته به هم متصل شود. سازوکار العلمین اگر به نشست‌ها و اقدامات مشترک منظم تبدیل شود، می‌تواند یکی از بلوک‌های مهم جدید در این معماری امنیتی باشد.

رونما پیش‌تر تشدید تنش میان اریتره و اتیوپی را پوشش داده است؛ زمینه‌ای که برای فهم موازنه تازه شاخ آفریقا اهمیت دارد.