دو کشتی در منطقه اقتصادی بلغارستان هدف پهپاد قرار گرفتند

مقام‌های بلغارستان تأیید کرده‌اند که بامداد سه‌شنبه ۶ اکتبر ۲۰۲۶ دو کشتی تجاری در منطقه انحصاری اقتصادی این کشور در دریای سیاه با پهپادهای هوایی و دریایی هدف قرار گرفتند. کشتی «آلفا وطن» غرق شد و سرنوشت خدمه آن هنوز روشن نیست؛ ۱۸ خدمه کشتی «ایبل» نجات یافتند و دو نفر از آنان به‌شدت زخمی شدند.

مهم‌ترین ابهام، هویت عامل حمله است. دولت بلغارستان هنوز منشأ پهپادها را اعلام نکرده و در حال بررسی بقایا، مسیر حرکت و داده‌های دریانوردی است. بنابراین، نسبت‌دادن قطعی این حمله به روسیه، اوکراین یا بازیگر دیگری در شرایط فعلی از شواهد منتشرشده جلوتر می‌رود.

آنچه در آب‌های شرق بلغارستان رخ داد

رومن رادف، نخست‌وزیر موقت بلغارستان، پس از نشست اضطراری با وزارتخانه‌ها و نهادهای امنیتی گفت حمله حدود ساعت ۳ بامداد و در فاصله تقریبی ۱۲۸ کیلومتری ساحل، در شرق شهر بیالا، رخ داده است. به گفته او، چند پهپاد هوایی و دریایی دو کشتی را هدف گرفتند.

کشتی «آلفا وطن» با پرچم توگو بر اثر آسیب سازه‌ای شدید غرق شد. تا زمان انتشار این گزارش، شمار افراد حاضر در آن و سرنوشت خدمه‌اش به‌طور رسمی مشخص نشده بود و عملیات جست‌وجو ادامه داشت. کشتی دوم، «ایبل» با پرچم پالائو، پس از اصابت دچار آتش‌سوزی شد.

کشتی مسافری-باری «دیوسکوریا» همه ۱۸ خدمه ایبل را تخلیه کرد. مقام‌های بلغارستان گفتند ۱۱ نفر از خدمه ترکیه‌ای و هفت نفر هندی‌اند. دو دریانورد که جراحات شدید داشتند برای درمان به وارنا منتقل شدند. دولت هنوز درباره نوع محموله آلفا وطن توضیح قطعی نداده است؛ ایبل حامل گندم و در مسیر جنوب بود.

• اصل اصابت پهپاد به دو کشتی و غرق‌شدن آلفا وطن از سوی دولت بلغارستان تأیید شده است.
• ۱۸ خدمه ایبل نجات یافته‌اند؛ دو نفر جراحات شدید دارند.
• سرنوشت خدمه کشتی غرق‌شده و تعداد دقیق آنان هنوز اعلام نشده است.
• منشأ و مالکیت پهپادها هنوز مشخص نشده و هیچ انتساب قطعی قابل اتکایی منتشر نشده است.

چرا این حمله با رخداد روز قبل فرق دارد؟

این حادثه یک روز پس از غرق‌شدن کشتی حامل غلات «رویاد ممدوف» در منطقه اقتصادی رومانی رخ داد. در آن حادثه دو نفر کشته و ۱۱ نفر نجات یافتند. رئیس‌جمهور اوکراین آن حمله را به روسیه نسبت داد، اما مقام‌های رومانی در گزارش اولیه خود علت آتش‌سوزی را به‌طور مستقل تعیین نکرده بودند.

توالی دو حادثه در دو منطقه اقتصادی همسایه، خطر گسترش ناامنی از بنادر و خطوط ساحلی جنگ اوکراین به مسیرهای تجاری دریای سیاه را برجسته می‌کند. با این حال، هم‌زمانی این رویدادها به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که عامل، هدف و شیوه عملیاتی هر دو حمله یکسان بوده است.

منطقه انحصاری اقتصادی با آب‌های سرزمینی یکسان نیست. بلغارستان در این منطقه حقوق اقتصادی و صلاحیت‌های مشخص دریایی دارد، اما این محدوده بخشی از قلمرو سرزمینی آن به معنای معمول نیست. همین تفاوت، همراه با خارجی‌بودن پرچم دو کشتی و نامعلوم‌بودن عامل حمله، هر نتیجه‌گیری فوری درباره پیامدهای حقوقی یا تعهدات دفاعی ناتو را زودهنگام می‌کند.

دو تفسیر ممکن، پیش از روشن‌شدن منشأ پهپادها

تفسیر نخست این است که حمله بخشی از فشار عمدی بر کشتیرانی تجاری دریای سیاه بوده است. نقطه قوت این برداشت، اصابت به دو کشتی در یک محدوده و استفاده گزارش‌شده از بیش از یک نوع پهپاد است. اگر بررسی‌های فنی نشان دهد مسیر پرواز یا هدایت پهپادها به‌طور مشخص کشتی‌ها را دنبال کرده، احتمال هدف‌گیری عامدانه تقویت می‌شود.

قوی‌ترین تفسیر رقیب این است که پهپادها یا مهمات سرگردان، در جریان جنگ گسترده‌تر از مسیر خود منحرف شده‌اند یا هدف اصلی دیگری داشته‌اند. دریای سیاه پیش‌تر نیز با مین‌های شناور، بقایای جنگی و پهپادهای ازکنترل‌خارج‌شده روبه‌رو بوده است. این احتمال تا زمانی که بقایا، سامانه هدایت، داده‌های راداری و مسیر حرکت بررسی نشده‌اند، قابل حذف نیست.

هیچ‌یک از این دو تفسیر هنوز اثبات نشده است. رفتار تحریری محتاطانه در این مرحله، جدا نگه‌داشتن «حمله تأییدشده» از «عامل ادعایی» است؛ به‌ویژه آنکه گزارش‌های محلی درباره روسی‌بودن پهپادها هنوز با سند رسمی عمومی همراه نشده‌اند.

چه چیزی می‌تواند ارزیابی را تغییر دهد؟

سه دسته داده تعیین‌کننده خواهد بود: نتیجه بررسی بقایای پهپادها و مواد منفجره؛ داده‌های راداری و مسیر‌یابی بلغارستان، رومانی و کشتی‌های نزدیک؛ و گزارش رسمی درباره محموله، مسیر و تماس‌های اضطراری هر دو کشتی. انتشار تصاویر ماهواره‌ای یا ثبت معتبر سامانه‌های خودکار شناسایی کشتی‌ها نیز می‌تواند محل و توالی دقیق رخداد را روشن‌تر کند.

در کوتاه‌مدت باید وضعیت خدمه آلفا وطن، نتیجه عملیات جست‌وجو، تصمیم دولت بلغارستان درباره حفاظت از کشتیرانی و واکنش ترکیه به‌عنوان کشور مرتبط با بهره‌برداری کشتی‌ها رصد شود. هرگونه اعلام رسمی روسیه یا اوکراین نیز اهمیت دارد، اما موضع سیاسی هیچ طرفی جای بررسی فنی مستقل را نمی‌گیرد.