انتخابات اسرائیل؛ رأی‌گیری درباره مسئولیت ۷ اکتبر

اسرائیلی‌ها ۲۷ اکتبر برای انتخاب کنست بیست‌وششم رأی می‌دهند؛ انتخاباتی که بیش از هر موضوع دیگری زیر سایه حمله ۷ اکتبر ۲۰۲۳ قرار گرفته است. مخالفان بنیامین نتانیاهو آن را آزمون پاسخگویی دولت می‌دانند و نخست‌وزیر، کارنامه جنگ و بازدارندگی را محور دفاع از خود کرده است.

این نخستین انتخابات سراسری اسرائیل پس از حمله حماس و جنگی است که از آن آغاز شد. با این حال، «اهمیت ۷ اکتبر» برای رأی‌دهندگان یک معنای واحد ندارد: برای گروهی پرسش اصلی این است که چه کسی باید مسئول شکست اطلاعاتی و امنیتی شناخته شود؛ برای گروهی دیگر، معیار اصلی این است که چه کسی در دوره پس از حمله توانسته امنیت اسرائیل را بازسازی کند. به همین دلیل، انتخابات به همه‌پرسی رسمی درباره ۷ اکتبر تبدیل نشده، اما عملاً کارکرد یک داوری سیاسی درباره مسئولیت و رهبری پس از آن روز را پیدا کرده است.

دو روایت از یک شکست مشترک

گادی آیزنکوت، رئیس پیشین ستاد ارتش و رهبر حزب میانه‌رو «یاشار»، مسئولیت سیاسی نتانیاهو را در مرکز کارزار خود قرار داده است. محور استدلال مخالفان این است که دولت وقت باید نه‌فقط بابت تصمیم‌های پس از حمله، بلکه برای شرایطی که به رخنه مرزی و کشته‌شدن حدود ۱۲۰۰ نفر در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ انجامید پاسخگو باشد. آنان همچنین تشکیل یک کمیسیون مستقل و رسمی تحقیق را مطالبه می‌کنند؛ سازوکاری که بتواند عملکرد دولت، ارتش و نهادهای اطلاعاتی را به‌صورت هم‌زمان بررسی کند.

نتانیاهو روایت دیگری ارائه می‌کند. او بر مسئولیت فرماندهان امنیتی در شکست اولیه تأکید دارد و می‌کوشد قضاوت رأی‌دهندگان را از «چه کسی نتوانست از حمله جلوگیری کند؟» به «چه کسی اسرائیل را پس از حمله هدایت کرد؟» منتقل کند. دفاع قدرتمندتر از این موضع آن است که یک بحران چندلایه منطقه‌ای را نمی‌توان فقط به عملکرد نخست‌وزیر فروکاست و تجربه اداره جنگ، در زمانی که تهدیدهای امنیتی هنوز پایان نیافته‌اند، خود یک مزیت انتخاباتی است.

اما این دفاع یک محدودیت روشن دارد: تغییر موضوع از شکست پیش از حمله به مدیریت دوره پس از آن، جای تحقیق نهادی درباره زنجیره تصمیم‌گیری را نمی‌گیرد. در سوی مقابل نیز صرف انتساب مسئولیت سیاسی به نتانیاهو تضمین نمی‌کند که رأی‌دهندگان مخالف او بر سر یک دولت جایگزین، ترکیب ائتلافی یا برنامه امنیتی مشترک توافق داشته باشند.

چرا نظرسنجی «برنده» را تعیین نمی‌کند؟

پیمایش مؤسسه دموکراسی اسرائیل که از ۳۱ اوت تا ۳ سپتامبر ۲۰۲۶ میان ۶۰۵ پاسخ‌دهنده یهودی و ۱۵۰ پاسخ‌دهنده عرب انجام شد، نشان می‌دهد ۶۸ درصد یهودیان و ۳۲ درصد اعراب اسرائیلی گفته‌اند ۷ اکتبر عامل مرکزی در تصمیم انتخاباتی آنان است. این اختلاف مهم است، زیرا نشان می‌دهد تجربه مشترک کشور به اولویت سیاسی یکسان تبدیل نشده است.

در همان پیمایش، سیاست خارجی و امنیت برای ۳۹ درصد و اقتصاد و هزینه زندگی برای ۳۸ درصد پاسخ‌دهندگان یهودی در شمار مسائل اصلی بود. میان پاسخ‌دهندگان عرب، جرم و خشونت با ۵۳.۵ درصد و اقتصاد و هزینه زندگی با ۴۶ درصد در صدر قرار داشت. بنابراین حتی اگر ۷ اکتبر چارچوب مسلط کارزار باشد، رفتار انتخاباتی می‌تواند با مسائل معیشتی، امنیت روزمره، خدمت نظامی و رابطه دین و دولت تغییر کند.

این اعداد نتیجه انتخابات نیستند. نظرسنجی فقط تصویری تاریخ‌دار از ترجیحات نمونه آماری ارائه می‌کند و نمی‌تواند میزان مشارکت، عبور احزاب کوچک از حدنصاب یا چگونگی ائتلاف پس از رأی‌گیری را قطعی کند.

رأی به حزب است، دولت بعداً شکل می‌گیرد

در نظام انتخاباتی اسرائیل، رأی‌دهندگان مستقیماً نخست‌وزیر را انتخاب نمی‌کنند. ۱۲۰ کرسی کنست در یک حوزه سراسری و به‌صورت تناسبی میان فهرست‌هایی توزیع می‌شود که از حدنصاب ۳.۲۵ درصد عبور کنند. پس از اعلام نتایج، مسئله تعیین‌کننده این است که چه ائتلافی می‌تواند حمایت دست‌کم ۶۱ نماینده را گرد آورد.

این سازوکار به احزاب کوچک قدرت چانه‌زنی می‌دهد و فاصله میان «بیشترین رأی» و «توان تشکیل دولت» را مهم می‌کند. حتی اگر لیکود یا یاشار در شمار کرسی‌ها پیشتاز شوند، بدون شرکای قابل اتکا ممکن است قادر به ساختن کابینه نباشند. جایگاه احزاب حریدی، احزاب راست‌گرای مذهبی و فهرست‌های عرب در این مرحله تعیین‌کننده می‌شود.

لغو ممنوعیت دو فهرست اصلی عرب از سوی دیوان عالی اسرائیل راه حضور آن‌ها در انتخابات را باز کرد، اما حضور در رقابت با مشارکت بالا یا ورود به ائتلاف حکومتی یکسان نیست. یکی از متغیرهای مهم شب انتخابات این خواهد بود که رأی‌دهندگان عرب تا چه اندازه پای صندوق می‌روند و آرای آنان چگونه میان فهرست‌ها توزیع می‌شود.

غزه در مرکز خاطره، حاشیه برنامه سیاسی

یک تناقض مهم در کارزار دیده می‌شود: جنگ غزه نتیجه مستقیم حمله ۷ اکتبر است، اما وضعیت فلسطینیان، آینده اداره غزه و چارچوب سیاسی پس از جنگ در بسیاری از پیام‌های انتخاباتی جایگاهی هم‌وزن با بحث مسئولیت داخلی اسرائیل ندارد. کارزار عمدتاً حول امنیت اسرائیلی‌ها، عملکرد نهادها، خدمت نظامی و صلاحیت رهبران سازمان یافته است.

این غیبت فقط یک خلأ اخلاقی یا روایی نیست؛ پیامد عملی هم دارد. هر دولت آینده، حتی اگر با شعار پاسخگویی داخلی پیروز شود، باید درباره اداره غزه، رابطه با تشکیلات خودگردان فلسطینی، ترتیبات امنیتی مرزی و مسیر دیپلماتیک تصمیم بگیرد. انتخاباتی که درباره شکست گذشته سخن می‌گوید، ممکن است بدون اجماع روشن درباره نظم پس از جنگ به پایان برسد.

سه متغیر تا روز رأی‌گیری

• تغییر دستور کار: یک تحول امنیتی بزرگ یا تشدید بحران اقتصادی می‌تواند توجه رأی‌دهندگان را از مسئولیت ۷ اکتبر به مدیریت فوری بحران منتقل کند.
• مشارکت و حدنصاب: نرخ حضور عرب‌ها و حریدی‌ها و عبور فهرست‌های کوچک از حدنصاب ۳.۲۵ درصد می‌تواند نقشه ائتلاف‌ها را بیش از فاصله محدود دو حزب بزرگ تغییر دهد.
• قابلیت ائتلاف: مسئله نهایی فقط محبوبیت نتانیاهو یا آیزنکوت نیست؛ هر اردوگاه باید نشان دهد با چه شرکایی می‌تواند به اکثریت ۶۱ کرسی برسد.

تقویم رسمی می‌گوید تبلیغات رادیویی و تلویزیونی از ۱۳ اکتبر آغاز می‌شود، فهرست‌های نامزدها ۱۸ اکتبر منتشر می‌شوند و رأی‌گیری ۲۷ اکتبر انجام خواهد شد. نتایج رسمی باید تا ۴ نوامبر اعلام شود. فاصله میان روز رأی‌گیری و نتیجه رسمی نیز یادآور این نکته است که برآورد شب انتخابات با نتیجه قطعی تفاوت دارد.

چه چیزی این تحلیل را تغییر می‌دهد؟

اگر نظرسنجی‌های معتبر و تازه نشان دهند اقتصاد و هزینه زندگی به‌طور پایدار جای امنیت و مسئولیت ۷ اکتبر را گرفته‌اند، تعبیر انتخابات به‌عنوان داوری درباره آن حمله ضعیف‌تر می‌شود. همچنین یک تغییر بزرگ در مشارکت عرب‌ها، ائتلاف علنی احزاب پیش از رأی‌گیری یا رویداد امنیتی تازه می‌تواند محاسبات کنونی را جابه‌جا کند. تا آن زمان، گزاره قابل دفاع این است که ۷ اکتبر مسئله مرکزی کارزار است، نه اینکه نتیجه آن را از پیش تعیین کرده باشد.